Idris hesenni qutquzush herikiti jiddiy dawam qilmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2021-07-30
Share
Idris hesenni qutquzush herikiti jiddiy dawam qilmaqta Istanbuldin uchup kasablanka xelq'araliq ayrodromigha barghanda marakesh da'iriliri teripidin tutqun qilghan 33 yashliq kompyutér inzhénéri idris hesen ependining türkiyediki waqtida. (Waqti éniq emes)
RFA/Azigh

Türkiyede bixeterlikidin teshwishlen'gen 33 yashliq kompyutér inzhénéri idris hesen marakesh arqiliq yawropagha kétish üchün 19-iyul istanbuldin kasablankagha barghan bolup, marakesh xewpsizlik idarisi idris hesenni qolgha alghan. Közetküchiler, xitay hökümitining marakeshke bésim chüshürüwatqanliqini, idris hesenni qayturuwétish xewpning küchiyiwatqanliqini ilgiri sürmekte.

Idris hesen qolgha élin'ghandin kiyin, Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetchisi abduweli ayup, kishilik hoquqni közitish teshkilati, xelq'ara kechürüm teshkilati, kishilik hoquqni qoghdighuchilar teshkilati qatarliq xelq'araliq teshkilatlar bilen derhal alaqileshken. Abduweli ayup ependining éytishiche, mezkur teshkilatlar bu mesilini axbaratning küchi arqiliq hel qilishning muhimliqini éytqan.

Istanbuldin uchup kasablanka xelq'araliq ayrodromigha barghanda marakesh da'iriliri teripidin tutqun qilghan idris hesen türkiyediki waqtida perzentliri bilen. (Waqti éniq emes)
Istanbuldin uchup kasablanka xelq'araliq ayrodromigha barghanda marakesh da'iriliri teripidin tutqun qilghan idris hesen türkiyediki waqtida perzentliri bilen. (Waqti éniq emes)

Kishilik hoquqni qoghdighuchilar teshkilati(Human rights safeguard) idris hesenni qutquzush üchün amérikadiki munasiwetlik organlar bilen körüshken, uningdin bashqa birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq aliy komissarliqi, marakeshtiki kishilik hoquq teshkilatliri we marakesh hökümiti bilen jiddiy alaqileshken. Uningdin bashqa xelq'ara kechürüm teshkilati idris hesenni qutquzush üchün pa'al heriket qilmaqtiken.

Mutexessislerning éytishiche, idris hesenni qutquzush üchün qanuniy yollar arqiliq tirishchanliq körsitish intayin muhim bolup, buningdin burun idris hesenning ayali buzaynur xanim ziyaritimizni qobul qilip idris hesen'ge adwokat tépish üchün xelq'ara teshkilatlarning tirishchanliq körsitiwatqanliqini éytqanidi.

Igilishimizche, kishilik hoquqni qoghdighuchilar teshkilati marakeshte idris hesenni qutquzush üchün bir adwokat teklip qilghan. 28-Iyul küni idris hesenning adwokati marakesh teptish organliri bilen jiddiy alaqe ornitip, 29-iyul küni idris hesen bilen körüshken.

Abduweli ayup ependining éytishiche, idris hesenning adwokati mezkur déloni qanuniy tertip boyiche hel qilishning qiyin mesile emeslikini, biraq bu délogha siyasiy bir mesile süpitide mu'amile qilinip siyasiy bir qarar chiqirilsa, marakesh we xitay otturisidiki "Öz ara jinayetchilerni qayturup bérish kélishimnamisi" boyiche qayturuwétish xewpning tughulidighanliqini éytqan.

Biz idris hesenning adwokati maril kandil bilen alaqiliship, idris hesenning nöwettiki ehwali heqqide melumat élishqa tirishtuq. Maril kandil ependim ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi:

Istanbuldin uchup kasablanka xelq'araliq ayrodromigha barghanda marakesh da'iriliri teripidin tutqun qilghan idris hesenning adwokati maril kandil. (Waqti we orni éniq emes)
Istanbuldin uchup kasablanka xelq'araliq ayrodromigha barghanda marakesh da'iriliri teripidin tutqun qilghan idris hesenning adwokati maril kandil. (Waqti we orni éniq emes)

"Men bash teptishining ruxsitini alghandin kéyin, 29-iyul küni idris hesen bilen körüshtüm. Biz délo toghrisida paranglashtuq. Idris ependim manga özining héchqandaq térrorloq teshkilati bilen munasiwitining yoqluqini, pütün dunyadiki Uyghurlarning xitay hakimiyiti teripidin ziyankeshlikke uchrawatqanliqini éytti. U manga 'Uyghurlar islam dinigha étiqad qilghanliqi üchün xitay teripidin térrorchi dep qarilidu' dédi. U yene türme xizmetchilirining uninggha nahayiti yaxshi mu'amile qilghanliqini, biraq ayali we baliliri bilen alaqe qilalmaywatqanliqini éytti. Biz idris ependimning ayali we baliliri bilen alaqilishish üchün türme bashliqi bilen körüshtuq. Türme bashliqi bizge idris hesen ependining karantin tüzülmisige boy sunushining kéreklikini, bu jeryanda téléfonni öz ichige alghan alaqilishish wastilirini ishlitelmeydighanliqini, bu ehwalning pat yéqinda hel bolidighanliqini éytti. U yene, 'karantin jeryani axirlashqanda, ayali we baliliri bilen alaqe qilish üchün türme téléfonini ishliteleydu' dédi.

Alaqilishishige ruxset qilmasliqining sewebi heqqide toxtilip, buning türme da'irilirining korona yuqumini türme ichige kéngeytmeslik üchün qollan'ghan aldini élish

Tedbirlirining netijisi ikenlikini éytti.

Biz téxi délo höjjitini tapshuruwalmiduq. Biz délo höjjitini tapshuruwalghan haman hesen ependi bilen qayta körüshimiz. Déloning mezmuni we sot mehkimisige sunulidighan erzi toghrisida alaqilishimiz. Awwal hesen ependini xitaygha tapshurup bermeslik üchün erz qilimiz. Idris hesenning marakeshte qélishigha ruxset qilish yaki uni 9 yildin köprek waqit turghan türkiyege qayturuwétish heqqide sun'ghan telipimizni marakesh sotining qobul qilishini ümid qilimiz."

Abduweli ayup ependim ziyaritimizni qobul qilip, kishilik hoquqni qoghdighuchilar teshkilati we xelq'ara kechürüm teshkilatining idris hesenni qutquzush üchün köp küch chiqiriwatqanliqini, xelq'ara kechürüm teshkilatning birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq aliy komissarliqi bilen körüshüp idris hesen mesilisini hel qilish üchün tirishchanliq körsitiwatqanliqini, birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq aliy komissarliqining heriketke ötüsh üchün idris hesenning ayalidin ruxset alghanliqini éytti.

Idris hesenning ayali buzaynur xanim ziyaritimizni qobul qilip, idris hesenning türkiyede töt qétim tutulghanliqini, bixeterliki üchün üchinchi bir döletke bérishqa mejbur bolghanliqini éytti. Buzaynur xanim yene, yoldishi üchün xelq'ara jem'iyettin yardem telep qilip mundaq dédi: "Men barliq xelq'ara jem'iyet we kishilik hoquq organlirining yoldishimni tizdin qutquzup chiqishini, yoldishimning erkin döletlerde öz iqtidarini jari qildurup, insaniyet üchün paydiliq ishlarni qilishigha imkaniyet yaritip bérishini ümid qilimen".

Idris hesen duch kelgen mezkur xeterlik weziyet dunyadiki dangliq axbarat wasitiliri teripidin her xil tillarda, keng kölemde xewer qilin'ghan bolup, xelq'ara jem'iyetning diqqiti Uyghurlarning nöwettiki jiddiy weziyitige merkezleshken nöwettiki ehwalda, marakeshning idris hesenni xitaygha qayturuwitishi chong bir siyasiy setchilikni keltürüp chiqiridiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet