Marakesh soti idris hesenni xitaygha qayturup bérish toghriliq qarar chiqarghan

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2021-12-15
Share
Marakesh soti idris hesenni xitaygha qayturup bérish toghriliq qarar chiqarghan Kompyutér inzhénéri we Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetchisi idris hesen ependi marakeshke méngishtin burun. 2021-Yili iyul, türkiye.
RFA/Azigh

Bu yil 19-iyul küni kompyutér inzhénéri we Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetchisi idris hesen, xitay hökümitining telipi bilen marakesh dölet xewipsizliki xadimliri teripidin kasabilanka ayrodromida qolgha élin'ghan idi.

Idris hesenning soti marakesh edliye tarmaqliri teripidin 5 qétim kéchiktürülgen bolup, bügün, yeni 12-ayning 15-küni marakesh sot mehkimisi idris hesenning délosigha munasiwetlik axiriqi qararini ilan qilghan.

Idris hesenning ehwaligha izchil köngül bölüp kéliwatqan kishilik hoquq teshkilatliridin bixeterlikni qoghdighuchilar teshkilati ijtima'iy alaqe wastiliridiki resmi hésablirida, marakesh edliye tarmaqlirining idris hesenni xitaygha ötküzüp bérishni qarar qilghanliqini ashkarilighan.

Idris hesen marakeshke méngishtin bir qanche kün burun perzentliri bilen bille chüshken resim. 2021-Yili iyul, türkiye.
Idris hesen marakeshke méngishtin bir qanche kün burun perzentliri bilen bille chüshken resim. 2021-Yili iyul, türkiye.

Bügün bixeterlikni qoghdighuchilar teshkilati so'allirimizgha élxet arqiliq jawap bérip, marakesh sot mehkimisining idris hesen heqqidiki yazmiche qararini téxiche tapshuriwalmighanliqini, bu sewebtin marakesh sotining idrisni néme seweptin xitaygha qayturwétishni qarar qilghanliqini bilelmigenlikini, uning xitaygha qayturwitilgen teghdirde qiyin-qistaqqa uchrash éhtimalliqining pewqul'adde éghir ikenlikini bildürdi.

Marakesh sotining qarardin kiyin, “Xitaygha qarshi parlaméntlar komitéti”, yeni “Aypek” ( IPAC) özining ijtima'iy alaqe wastilliridiki resmiy hésabida idris hesen xitaygha qayturwitilgen teghdirde éghir-qiyin qistaqqa uchrash mumkinchilikining yuqiriliqini éytqan. Shu sewebtin ular marakesh hökümitini idris hesenni xitaygha qayturmasliqqa chaqirghan.

Biz marakesh sot mehkimisining idris hesen üstidiki qarari heqqide melumat élish üchün idris hesenning adwokati milad kandil ependi bilen alaqilashtuq. Adwokat milad kandil ependi marakesh sot mehkimisining idris hesenni xitaygha qayturup bérish qarari heqqidiki so'allirimizgha jawab bérip mundaq dédi: “Bügün sot mehkimisi idris hesen ependini xitaygha qayturushni qarar qildi. Sotning qararigha naraziliq erzi sun'ghili bolmaydu. Emma ehwalni xelq'ara ten jazasigha turush komitétigha melum qilip, ularni idris hesenni chégradin qoghlap chiqarmasliq heqqide marakeshke teklip bérishke chaqirghili bolidu.”

Igilishimizche, marakesh edliye sistémisi boyiche bolghanda, idris hesen marakesh sot mehkimisining mezkur qararigha naraziliq erzi sunalmaydiken. Nöwette idris hesen délosida marakesh dölet ichidiki qanuniy yol asasiy jehettin tügigen. Kishilik hoquq teshkilatlirining bildürishiche, idris hesenning xitaygha qayturulushini tosup qilish üchün, birleshken döletler teshkilati we shuninggha oxshash xelqaraliq organlarning idris hesenning nöwettiki ehwali heqqide marakesh hökimitige bésim qilishi zörür iken.

Bixeterlikni qoghdighuchilar teshkilatining mes'uli lawra harif xanim ziyaritimizni qobul qilip, mundaq dédi: “Marakesh sot mehkimisining idris hesen heqqidiki qararining sewebini marakesh bilen xitay otturisida tüzülgen jinayetchilerni öz ara qayturup bérish kélishimi we ikki dölet otturisidiki iqtisadiy mesililer bilen munasiwetlik dep qaraymen. Marakeshning edliye sistimisi boyiche bolghanda, qanuniy jehettin qilidighan bashqa ish qalmidi. Sot mehkimisining yazma qarari chiqqandin kiyin, qarar dölet bashliqigha ewetip bérilidu. Dölet bashliqining testiqidin ötkendin kéyin, idris hesenni xitaygha qayturush qarari emeliylishidu. Shunga biz bu qararni anglighan haman birleshken döletler teshkilati ten jazasigha qarshi turush komitétigha naraziliqimizni bildürduq. Marakesh birleshken döletler teshkilati ten jazasigha qarshi turush komitétining ezasi. Mezkur komitétning qarari marakesh da'iriliri teripidinmu ijare qilinishi kérek.”

Lawra xanim yene kishilik hoquq teshkilatliri we pa'aliyetchilerni marakesh hökümitige hemde herqaysi döletlerdiki marakesh elchixanilirigha jiddiy xet yizip, narazliqini bildürishke chaqiriq qildi.

Idris hesenning ayali buzeynur xanim ziyaritimizni qubul qilip, özining marakesh edliye tarmaqlirining bu qararidin intayin narazi ikenlikini, marakesh hökümitining Uyghur qirghinchiliqi dawamlishiwatqan bügünkidek ehwalda bir Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetchisini xitaygha qayturup bérishni qarar qilghanliqidin qattiq chöchigenlikini, idris hesenning tutulishida jawabkarliqi bolghan intérpolning mes'uliyetni öz üstige élishi kéreklikini, özining yoldishining dawasi üchün küresh qilishtin hergiz toxtap qalmaydighanliqini iytti. Buzeynur xanim ziyaritimiz dawamida yene pütün dunyadiki kishilik hoquq teshkilatliri we xelq'ara organlarni yoldishi idris hesenning ehwaligha köngül bölüshke, uni qutuldurush üchün heriket qilishqa chaqiriq qildi.

Közetküchiler, xitayning xelq'ara organlarni qollinip, Uyghurlargha qaratqan qirghinchiliq siyasitini kölemleshtüriwatqanliqi we öz jinayetlirini yépishqa uriniwatqanliqini ilgiri sürüp kelmekte. Marakesh sotining idris hesen heqqidiki qarari, xitay hökümitining Uyghurlar üstidiki qirghinchiliq siyasitini xelq'ara organlar we siyasiy kélishimnamiler arqiliq kölemleshtüriwatqanliqining ispati dep qaralmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet