Ijtima'iy taratqularda "Sherqiy türkistanni unutmaymiz" namliq pa'aliyet élip bérildi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2020-05-05
Élxet
Pikir
Share
Print

Türkiyediki IHH (i ha ha) insaniy yardem fondining teshebbusi bilen 4-aprél chüshtin kéyin türkiye waqti sa'et 20:00 de tiwittér, féysbuk, instigram qatarliq ijtima'iy taratqularda "Sherqiy türkistanni unutmaymiz" namliq pa'aliyet élip bérildi.

Bu heqte IHH ning resmiy tiwittér hésabida mundaq déyildi: "Xitayning assimilyatsiye qilishigha we qiyin-qistaqlirigha uchrawatqan sherqiy türkistanliq qérindashlirimiz üchün türk xelqi bolush süpitimiz bilen ijtima'iy taratqular arqiliq awazimizni yangritimiz."

IHH Insaniy yardem wexpining twittér hésabida türkche, in'glizche we erebche bolup üch tilda ayrim-ayrim hésab échilghan bolup, "Sherqiy türkistanni untuma" namliq pa'aliyet üch tildiki pütkül tiwittér hésablirida oxshash waqitta bashlan'ghan idi. IHH Ning tiwittérdiki türkche hésabida 388 ming 500 egeshküchi, in'glizche hésabida 28 ming, erebche hésabida 45 ming 100 egeshküchi bar iken. "Sherqiy türkistanni untuma" namliq teshwiqat waraqliri IHH insaniy yardem fondining féysbok sehipisidimu tarqitilghan bolup, bu sehipining 817 ming egeshküchisi bar iken.

Biz bu heqte téximu köp melumatqa ige bolush üchün IHH insaniy yardem wexpining idare hey'et ezasi murat yilmaz ependi bilen söhbet élip barduq. Ziyaritimizni qobul qilghan murat yilmaz ependi bu mundaq dédi: "'sherqiy türkistanni untumiduq' dégen namda ijtima'iy taratqularda bir pa'aliyet élip barduq. Ünümlük bir pa'aliyet boldi, türkiyede we dunyada yaxshi bir tesirlik pa'aliyet boldi dep qaraymen. Tiwittérde bir qanche sa'et ichide sherqiy türkistan toghrisida 100 ming etrapida kishi pikir-inkas yazdi. Méningche, bu xelqning sherqiy türkistan'gha qanchilik ehmiyet béridighanliqini ochuq bir shekilde körsetken bir netije dep qaraymen."

Bu pa'aliyette IHH ning twittér hésabida Uyghurlarning bésimgha uchrawatqanliqi, xususen Uyghurlarning aqiwitidin endishe qiliniwatqanliqi toghrisida her xil teshwiqat rawaqlir, süretler, widéyo-sin'alghu körünüshliri, türkche we in'gliz tilida tarqitildi. Bu pa'aliyetke oxshash waqitta köp sanda kishi qatniship, pikir-inkas yazdi. Xaqan saricham isimlik bir kishi twittér hésabida xitayning bésimliri eks ettürülgen bir hejwiy resimni hembehrlesh bilen birge "Uyghurlar üstidin yürgüzülüwatqan zulumgha qarshi sezgür bolushimiz kérek!" dep yazghan.

Murat yilmaz ependi "Pütkül dunya döletliri korona wirusi bilen meshghul boluwatqan peytte silerning ijtima'iy taratqular arqiliq sherqiy türkistan mesilisini küntertipke keltürüshke tirishishinglar qandaq ehmiyetke ige?" dégen so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: "Bügün dunyadiki insanlarning hemmidin sel qarawatqan jughrapiye qaysi dep soralghanda, elwette sherqiy türkistan dep qaraymen. Chünki sherqiy türkistanda insanlarning qarshiliq körsitish imkaniyiti yoq. Xitay jiddiy bir shekilde tetür teshwiqat élip bériwatidu. Bu tetür teshwiqat yalghuz 2017-yili 4-aydin bashlap, lagérgha qamilip qalghanlarningla ishi emes, belki 1949-yilidin buyan rayonda éghir bir mesilining barliqini bilimiz. Yer sharida insanlarning yashimiqi eng qiyin bolghan yer sherqiy türkistandur. Chünki u yerdiki insanlarning héch qandaq bir jinayiti bolmighan halette yighiwélish lagérlirigha we türmilerge qamilidu. U yerde insanlar oxshimighan türde qiyin-qistaqqa uchraydu."

Bu pa'aliyet bashlinishtin ikki sa'et ilgiri, yeni 4-aprél chüshtin kéyin türkiye waqti kech sa'et 18:00 de IHH insaniy yardem wexpining yutubi qanili hésabidin 'sherqiy türkistanda kishilik heq-hoquq depsendichilikliri we uning hazirqi ehwali' dégen témida neq meydan programma tarqitildi. 27 Ming egeshküchisi bolghan bu programmigha IHH insaniy yardem wexpining idare hey'et ezasi murat yilmaz ependi riyasetchilik qildi. Programmigha Uyghur tarix tetqiqatchisi nuriddin izbasar teklip bilen qatniship sherqiy türkistandiki kishilik hoquq depsendichilikliri we Uyghurlarning hazirqi ehwali toghrisida riyasetchining so'allirigha etrapliq jawab berdi.

Murat yilmaz ependi "Sherqiy türkistanni untumiduq" dégen namda uyushturulghan pa'aliyetning meqset-nishani toghrisida toxtilip, mundaq dédi: "Bügün sherqiy türkistanda insanlar tughulushidin ige bolushqa tégishlik heq-hoquqlirighimu ige emes. Xitay sherqiy türkistanda irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatidu. Xitay dunya miqyasida organ etkeschiliki bilen shughullinidighan birdin bir dölet. Lagér we türmilerge qamalghan insanlar xitayning bu etkeschilikining qurbanigha ayliniwatidu. Ulardin héch qaysisining jan bixeterliki yoq. Bügün sherqiy türkistanda 3 milyondin artuq kishining xitay lagérlirigha qamalghanliqi we 1200 din artuq yighiwélish lagérlirining mewjutluqini bilimiz. Biraq ularning néme üchün tutqun qilin'ghanliqi, qeyerde tutulup turuwatqanliqi, tutup qamalghan orunning qandaq shara'itta ikenliki we bu insanlarning néme sewebtin tutulup lagérlargha qamalghanliqini bilmeymiz. Qisqisi, ular bir éniqsizliq her jehettin mewhum bir shara'itqa mehkum qilindi. Bu ehwal astida insanlarning hayatini dawamlashturalishi mumkin emes."

Murat yilmaz ependi Uyghurlar mesilisige dunya jama'itining arilishishi kéreklikini tekitlep, mundaq dédi: "Eslide bu mesilige pütün dunyaning, islam dunyasining, b d t ning we islam hemkarliq teshkilatining jiddiy bir shekilde arilishishi kérek idi. Chünki bu yerdiki zulum we qiyinchiliqlar bir insanning yaki bir xelqning berdashliq béreleydighan chékidin éship ketti. Elwette, bizge oxshash ijtima'iy teshkilatlarmu bu mesilini anglitish we küntertipte tutush dégen'ge oxshash wezipilerni üstimizge élishimiz kérek. Sherqiy türkistanliq qérindashlirimizning eng qisqa waqit ichide erkinlikke, insaniy heq-hoquqlargha ige, musteqil bir döletke érishishini tileymen."

Toluq bet