Истанбулда өткүзүлгән икки җумһурийәтни хатириләш йиғинида алтун вә күмүш медал тарқитилди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2019-11-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт

12-Ноябир күни истанбулда тарихтики икки қетимлиқ шәрқий түркистан җумһурийәтлирини хатириләш паалийити өткүзүлди.

Бу хатириләш паалийити шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийити билән шәрқий түркистан тәшкилатлар бирлики тәрипидин уюштурулған болуп, униңға 1500 дин артуқ киши қатнашти.

Мурасимға шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийити баш катипи абдуләһәд абдураһман риясәтчилик қилди. Мурасимда шәрқий түркистан тәшкилатлар бирликиниң рәиси һидайәтулла оғузхан сөз қилип, 1933-йили қәшқәрдә қурулған шәрқий түркистан ислам җумһурийитиниң 86 йиллиқи вә 1944-йили ғулҗида қурулған шәрқий түркистан җумһурийитиниң 75 йиллиқини хатириләш үчүн истанбулдики уйғур җамаитиниң бу йәргә йиғилғанлиқини илгири сүрди.

У йәнә 12-ноябир күниниң адәттики бир байрам болмастин, бәлки уйғурларниң дөләт қурған бир улуғ тарихий күн икәнликини тәкитлиди. Й йәнә бу күнниң әһмийити вә бу йиғинниң мәқсити тоғрисида тохтилип өтти.

Мурасимға алаһидә тәклип билән кәлгән дуня уйғур қурултийиниң рәис вәкили абдуҗелил қарим, «илһам тохтини қоллаш гурупписи» рәиси әнвәрҗан, шәрқий түркистан өлималар бирликиниң рәис вәкили мәхмутҗан дамоллам, сабиқ түркийә парламент әзаси профессор җалал әрбай қатарлиқ кишиләр һәмдә истанбулдики уйғур тәшкилатлириниң мәсуллири сәһнидин орун алди.

Мурасимда сөз қилған әнвәрҗан әҗдадлиримизниң шунчә қийин шараитларда күрәш қилип икки қетим җумһурийәт қурғанлиқини, бирақ вәтәнниң хитай билән русийәдин ибарәт икки империйәниң арисида қалғанлиқи сәвәбидин қурулған җумһурийәтләрниң узунғичә мәвҗут болалмиғанлиқини әскәртип өтти.

Кейин уйғур өсмүрләр шәрқий түркистан җумһурийити тоғрисида «байрақ тикләймиз», «унтума» дегәндәк шеирларни декламатсийә қилди вә нахша-музикилиқ номурлар орунлиди.

«Шәрқий түркистан йеңи әвлад һәрикити» ниң яшлири 1933-йили қәшқәрдә қурулған шәрқий түркистан ислам җумһурийитиниң қурулуш җәряни тоғрисида тиятир көрсәтти вә йиғин әһлиниң қизғин алқишиға еришти. Болупму җумһурийәт қурулғанлиқини елан қилинип 30 пай зәмибирәк топ атқан авазлар вә «истиқлал марши» ниң җараңлиқ оқулуши билән йиғин залини гүлдүрас алқишлар қаплап кәтти.

Йиғин җәрянида профессор алимҗан инайәт, доктор әркин әкрәм, доктор алимҗан боғда, доктор һаҗи қутлуқ қадири, докторант абдурәһим дөләт қатарлиқ тәтқиқатчилар тарихта қурулған шәрқий түркистан җумһурийәтлири тоғрисида тәйярлап кәлгән лексийәлирини көпчиликкә аңлатти.

Доктор әркин әкрәм уйғурларниң йеқин тарихта икки қетим шәрқий түркистан җумһурийәтләрни қурғанлиқини, бирақ бу җумһурийәтләрниң йиқилиш сәвәблириниң пәқәтла шәрқий түркистан земини вә хәлқи билән мунасивәтлик болмастин, бәлки шу дәврдики чоң дөләтләр вә хәлқара вәзийәт билән биваситә мунасивәтлик икәнликини шәрһләп өтти. У икки қетимлиқ шәрқий түркистан җумһурийитиниң чоң күчләрниң мәнпәәт тоқунушлириниң қурбаниға айлинип кәткәнликини билдүрди.

Доктор әркин әкрәм 1949-йилиниң ахири хитай коммунистлири шәрқий түркистанни ишғал қилинғандин кейин мав зедоңниң 1950-йили советлар иттипақи билән бир келишим түзгәнликини, бу келишимдә «совет иттипақи хитайниң земин пүтүнлүкигә һөрмәт қилиду» дегән маддиниң алаһидә орун алғанлиқини илгири сүрди.

Арқидин җамаәт әрбаби абдулқадир япчан әпәнди сәһнигә чиқип, уйғур мәсилиси вә тарихта қурулған икки җумһурийәтниң әһмийити тоғрисида сөзләп өтти.

3 Саәттин көпрәк давам қилған бу паалийәтниң ахирида уйғур мәсилиси үчүн алаһидә хизмәт көрсәткән 7 киши вә үч ахбарат оргиниға мукапат берилди. Абдулқадир япчан әпәнди тәрипидин тәйярланған бу мукапат 4 данә алтун медал, 6 данә күмүш медалдин ибарәт болуп, әркин алиптекин, долқун әйса, илһам тохти вә һидайәтулла оғузхан қатарлиқ 4 кишигә алтун медал мукапат берилди.

Уйғур мәсилиси үчүн ахбарат саһәсидә хизмәт қиливатқан әркин асия радийоси, «истиқлал» тор телевизийәси вә уйғур TV қатарлиқ уйғурчә ахбарат органлири күмүш медал билән мукапатланди.

Кейин йәнә дуня уйғур қурултийиниң иҗраийә рәиси өмәр қанат, «илһам тохтини қоллаш гурупписи» ниң рәиси әнвәрҗан, шәрқий түркистан мәдәнийәт вә һәмкарлиқ җәмийитиниң рәиси сейит тумтүрк қатарлиқларға күмүш медал тәқдим қилинди.

Мукапатқа еришкәнләргә йәнә 1933-йилидики шәрқий түркистан ислам җумһурийитиниң логоси вә символи чүшүрүлгән тахта, бир талдин байрақ билән вә бир талдим медал тәқдим қилинди.

Шәрқий түркистан җумһурийәтләрни хатириләш мурасими вә муһакимә йиғиниға нурғун киши қатнашқан болуп, 1000 кишилик залға патмиған нурғун кишиләр сиртта вә каридорларда өрә турушқа мәҗбур болди. Йиғин наһайити қизғин кәйпият ичидә ахирлашти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт