Istanbulda ötküzülgen ikki jumhuriyetni xatirilesh yighinida altun we kümüsh médal tarqitildi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2019-11-14
Élxet
Pikir
Share
Print

12-Noyabir küni istanbulda tarixtiki ikki qétimliq sherqiy türkistan jumhuriyetlirini xatirilesh pa'aliyiti ötküzüldi.

Bu xatirilesh pa'aliyiti sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti bilen sherqiy türkistan teshkilatlar birliki teripidin uyushturulghan bolup, uninggha 1500 din artuq kishi qatnashti.

Murasimgha sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti bash katipi abdul'ehed abdurahman riyasetchilik qildi. Murasimda sherqiy türkistan teshkilatlar birlikining re'isi hidayetulla oghuzxan söz qilip, 1933-yili qeshqerde qurulghan sherqiy türkistan islam jumhuriyitining 86 yilliqi we 1944-yili ghuljida qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyitining 75 yilliqini xatirilesh üchün istanbuldiki Uyghur jama'itining bu yerge yighilghanliqini ilgiri sürdi.

U yene 12-noyabir künining adettiki bir bayram bolmastin, belki Uyghurlarning dölet qurghan bir ulugh tarixiy kün ikenlikini tekitlidi. Y yene bu künning ehmiyiti we bu yighinning meqsiti toghrisida toxtilip ötti.

Murasimgha alahide teklip bilen kelgen dunya Uyghur qurultiyining re'is wekili abdujélil qarim, "Ilham toxtini qollash guruppisi" re'isi enwerjan, sherqiy türkistan ölimalar birlikining re'is wekili mexmutjan damollam, sabiq türkiye parlamént ezasi proféssor jalal erbay qatarliq kishiler hemde istanbuldiki Uyghur teshkilatlirining mes'ulliri sehnidin orun aldi.

Murasimda söz qilghan enwerjan ejdadlirimizning shunche qiyin shara'itlarda küresh qilip ikki qétim jumhuriyet qurghanliqini, biraq wetenning xitay bilen rusiyedin ibaret ikki impériyening arisida qalghanliqi sewebidin qurulghan jumhuriyetlerning uzun'ghiche mewjut bolalmighanliqini eskertip ötti.

Kéyin Uyghur ösmürler sherqiy türkistan jumhuriyiti toghrisida "Bayraq tikleymiz", "Untuma" dégendek shé'irlarni déklamatsiye qildi we naxsha-muzikiliq nomurlar orunlidi.

"Sherqiy türkistan yéngi ewlad herikiti" ning yashliri 1933-yili qeshqerde qurulghan sherqiy türkistan islam jumhuriyitining qurulush jeryani toghrisida tiyatir körsetti we yighin ehlining qizghin alqishigha érishti. Bolupmu jumhuriyet qurulghanliqini élan qilinip 30 pay zemibirek top atqan awazlar we "Istiqlal marshi" ning jarangliq oqulushi bilen yighin zalini güldüras alqishlar qaplap ketti.

Yighin jeryanida proféssor alimjan inayet, doktor erkin ekrem, doktor alimjan boghda, doktor haji qutluq qadiri, doktorant abdurehim dölet qatarliq tetqiqatchilar tarixta qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyetliri toghrisida teyyarlap kelgen léksiyelirini köpchilikke anglatti.

Doktor erkin ekrem Uyghurlarning yéqin tarixta ikki qétim sherqiy türkistan jumhuriyetlerni qurghanliqini, biraq bu jumhuriyetlerning yiqilish seweblirining peqetla sherqiy türkistan zémini we xelqi bilen munasiwetlik bolmastin, belki shu dewrdiki chong döletler we xelq'ara weziyet bilen biwasite munasiwetlik ikenlikini sherhlep ötti. U ikki qétimliq sherqiy türkistan jumhuriyitining chong küchlerning menpe'et toqunushlirining qurbanigha aylinip ketkenlikini bildürdi.

Doktor erkin ekrem 1949-yilining axiri xitay kommunistliri sherqiy türkistanni ishghal qilin'ghandin kéyin maw zédongning 1950-yili sowétlar ittipaqi bilen bir kélishim tüzgenlikini, bu kélishimde "Sowét ittipaqi xitayning zémin pütünlükige hörmet qilidu" dégen maddining alahide orun alghanliqini ilgiri sürdi.

Arqidin jama'et erbabi abdulqadir yapchan ependi sehnige chiqip, Uyghur mesilisi we tarixta qurulghan ikki jumhuriyetning ehmiyiti toghrisida sözlep ötti.

3 Sa'ettin köprek dawam qilghan bu pa'aliyetning axirida Uyghur mesilisi üchün alahide xizmet körsetken 7 kishi we üch axbarat orginigha mukapat bérildi. Abdulqadir yapchan ependi teripidin teyyarlan'ghan bu mukapat 4 dane altun médal, 6 dane kümüsh médaldin ibaret bolup, erkin aliptékin, dolqun eysa, ilham toxti we hidayetulla oghuzxan qatarliq 4 kishige altun médal mukapat bérildi.

Uyghur mesilisi üchün axbarat saheside xizmet qiliwatqan erkin asiya radiyosi, "Istiqlal" tor téléwiziyesi we Uyghur TV qatarliq Uyghurche axbarat organliri kümüsh médal bilen mukapatlandi.

Kéyin yene dunya Uyghur qurultiyining ijra'iye re'isi ömer qanat, "Ilham toxtini qollash guruppisi" ning re'isi enwerjan, sherqiy türkistan medeniyet we hemkarliq jem'iyitining re'isi séyit tumtürk qatarliqlargha kümüsh médal teqdim qilindi.

Mukapatqa érishkenlerge yene 1933-yilidiki sherqiy türkistan islam jumhuriyitining logosi we simwoli chüshürülgen taxta, bir taldin bayraq bilen we bir taldim médal teqdim qilindi.

Sherqiy türkistan jumhuriyetlerni xatirilesh murasimi we muhakime yighinigha nurghun kishi qatnashqan bolup, 1000 kishilik zalgha patmighan nurghun kishiler sirtta we karidorlarda öre turushqa mejbur boldi. Yighin nahayiti qizghin keypiyat ichide axirlashti.

Toluq bet