Ши җинпиң хитайда 2-қетимлиқ "мәдәнийәт инқилаби" ни қозғимақчиму?

Мухбиримиз меһрибан
2021-09-04
Share
Ши җинпиң хитайда 2-қетимлиқ Ши җинпиңниң сиясий һәрикәтлири хитайда 2-қетимлиқ "мәдәнийәт инқилаби" йүз беришиниң сигнали дәп қаралмақта.
Social Media

Йеқиндин буян хитай компартийәсиниң баш секритари ши җинпиңниң хитай миқясида қозғаватқан бир қатар сиясий долқунлири чәт әлләрдә муназирә темисиға айланди.
Бу һәқтики анализларда, ши җинпиңниң бу сиясий һәрикәтлири хитайда 2-қетимлиқ "мәдәнийәт инқилаби" йүз беришиниң сигнали дәп қаралмақта.

Ундақта, ши җинпиңниң хитай милләтчиликини ядро қилған бу сиясий һәркәтлири, хитай компартийәсиниң биринчи әвлад рәһбири мав зедоң 1960-йилларниң иккинчи йеримида қозғиған "мәдәнийәт зор инқилаби" ниң қайта тәкрарлинишиму?

Америкадики хитай вәзийәт анализчилиридин чикаго университетиниң тәклиплик профессори, кишилик һоқуқ адвокати тең бяв әпәнди бу һәқтә тохтилип, мундақ деди: "бәзиләр һазир хитайда 2-қетимлиқ ‹мәдәнийәт инқилаби' долқуни қозғалди дейишиватиду. Хитай компартийәси 1949-йили һакимийәтни қолға алғандин буян хитайда бир партийәлик мустәбит һакимийәт қурулмиси давамлишип кәлди. Компартийә армийәни, һөкүмәтни, пүтүн җәмийәтни контрол қилип кәлди. Дең шявпиң, җяң земин, ху җинтав дәвридә хитай компартийәсиниң һакимийәт йүргүзүш сиясәтлиридә мәлум дәриҗидә юмшаш вәзйити көрүлгән, бәзи ислаһатлар елип берилған, авамниң сөз вә пикир әркинликидә мәлум бошлуқ шәкилләнгән иди. Әмма ши җинпиң тәхткә чиқиши билән көп өзгиришләрни қилди. У һазир хитайни кәйнигә чекиндүрүп, мав зедоң дәвригә елип кетиватиду."

Тең бяв, гәрчә ши җинпиң мав зидоң қозғиған "мәдәнийәт инқилаби" мәзгилидики аммиви һәркәт усулидин пайдилнишни көзләватқан болсиму, әмма униң нәтиҗисииң илгирикидин пәрқлиқ болидиғанлиқини билдүрди.

У мундақ деди: "‹мәдәнийәт инқилаби' ниң асасий алаһидилики аммиви һәркәт қозғаш болған иди. Ши җинпиң һәқиқәттәнму мав зедоң дәвридикигә охшаш аммиви һәркәт қозғаш арқилиқ һакимийәтни мустәһкәмләш арзусиға йәтмәкчи боливатиду. Әмма хитай җәмийити һазир тәрәққий қилди, һазир аммиви һәркәт қозғиған биләнму, мав зедоң дәвридикидәк сиясий үнүмгә еришкили болмайду. Һазир пүтүн мәмликәтниң әһвлидин қариғандиму, хитайниң вәзийити ‹мәдәнийәт инқилаби' дәвридикидин зор дәриҗидә пәрқлиқ."

Тең бяв ши җинпиңниң хитай милләтчикини ядро қилған миллий сиясәтлириниң алаһидиликлири һәққидиму тохталди.

У мундақ деди: "униң шинҗаңдики контроллуқи мавзедоң дәвригә охшап қалиду, һәтта униңдинму бәттәрәк вә қизил терорлуқ түсини алди десәк болиду. Әмма униң бу йәрдики омумиййүзлүк контроллуқида, йәрлик милләтләрниң уни әсәбийләрчә һимайә қилған әһвал зади мәвҗут әмәс. У йәрдикиләрниң ши җинпиңға садақитини ипадилишиму, әлвәттә мавзедоң дәвридикидин хели пәрқлиқ."

Тең бяв йәнә ши җинпиңниң нөвәттә әшәддий хитай милләтчиликини қозғап, хитай хәлқидә америка башчилиқидики ғәрб демократик дөләтлиригә қарши хәлқ һәркити қозғаш арқилиқ, хитайниң дөләт ичидики вәзийәткә болған диққәтни буримақчи болуватқанлиқини билдүрди.

Нөвәттә хитайда муназирә темисиға айланған хитай байлиридин ма йүн, тонулған артист җав вей, фән биңбиң қатарлиқларни ғәрп дөләтлиригә бағлап қарилаш һәркәтлири елип берилмақтикән. Тең бявниң қаришичә, бу әмәлийәттә хитай һөкүмитиниң өз һакимийитини сақлап қелиш үчүн өзигә қарши чиққан тәсири бар шәхсләрни йоқитиш, бу арқилиқ башқиларға ибрәт қилиш икән.

Хитай вәзийити анализчилиридин "бейҗиң баһари" журнилиниң баш муһәррири, обзорчи ху пиң әпәндиму зияритимизни қобул қилип, мавзедоң дәвридики "мәдәнийәт инқилаби" билән ши җинпиң қозғиған сиясий һәркәтләр оттурсида қандақ охшашлиқлиқлар вә пәрқләрниң барлиқи һәққидики соалимизға җаваб бәрди.

Ху пиң мундақ деди: "ши җинпиңниң мәқсити мавға охшашла шәхсни пүтүн дөләт вә хәлқиниң үстигә қойғанлиқида ипадилиниду. Униң көзлигән мәқсити чәклимисиз һоқуққа игә болуштур. У партийә ичидики мәсләкдашлиридин тартип, аддий пуқраларғичә омумиййүзлүк контрол қилиш мәқситигә йетишни ойлайду. Ши җинпиңниң бүгүнки бу қилмишлири әйни йиллардики мавзедоңниң қилмишлири билән тамамән охшаш. Аталмиш ‹ши җинпиң идийәси' партийә низамнамисиға вә асасий қанунға киргүзүлди. Һазир у ‹ши җиңпиң идийәси' дегән нам билән башланғуч мәктәп оқуғучилиридин башлап пүтүн дөләт хәлқигә сиңдүрүлмәкчи. Мана буни шәхскә чоқунушниң юқури пәллиси десәк болиду."

Хупиң сөзини давамлаштуруп, мундақ деди: "әлвәттә, бу икки сиясий һәрикәтниң пәрқлириму наһайити көп. Мав зедоң һәркәт қозғиғанда хәлқ, болупму яш-өсмүрләр униңға ишинәтти. Әмма һазир кишиләр ши җинпиңға ишәнмәйду. Униңға әгәшкәнләрму мәнпәәтни көзлигәнләрдур. Шуңа дорамчилиқ билән елип берилған бу һәркәтләр кишиләргә сәлбий тәсир бериватиду."

Ху пиң йәнә ши җиңпиңниң мавзедоңдин пәрқлиқ йери, униң әшәддий хитай милләтчиликини қозғап, хитай болмиған башқа милләтләрниң миллий кимликини йоқ қиливетишқа уруниватқанлиқини билдүрди.

Ху пиң йәнә мундақ деди: "хитайниң бу йиллардики миллий сиясити техиму қаттиққоллуқ билән ассимилятсийә елип бериш сиясити болди. Йәни у ‹җоңхуа бирлики' дегәнни баһанә қилип, башқа аз санлиқ милләтләрниң миллий кимликини өчүрүп ташлашни көзләватиду. Һазир у аз санлиқ милләтләрниң тилидин тартип мәдәнийитигичә, һәтта диний етиқадиғичә һәммә нәрсини әң қаттиқ вастиләрни қоллинип йоқатмақчи боливатиду. Чүнки униң нәзәридә уларни йоқатқандила андин хитайда миллий мәсилә түгигән болиду. Бу йәрдики аз санлиқ милләтләрниң кейинки әвлатлири кәлгүсидә өзлириниң қайси милләт икәнликини билмәйдиған бир вәзийәт шәкиллиниду. Мана буларниң һәммиси ши җинпиң һазир хитайда қиливатқан ишлардур."

Америкадики уйғур паалийәтчилиридин дуня уйғур қурултийи хитай ишлири комитетиниң мудири илшат һәсән әпәндиму бу хусуста зияритимизни қобул қилди.

Елшат һәсән әпәндиму ши җинпиңниң хитай милләтчиликини ядро қилған нөвәттики сиясий һәркәтлириниң, хитай компартийәсиниң биринчи әвлад рәһбири мавзедоң қозғиған "мәдәнийәт зор инқилаби" дин пүтүнләй пәрқлиқ икәнликини тәкитләп өтти.

Зияритимиз ахирида ху пиң әпәнди ши җинпиңниң өз һакимийитини мустәһкәмләш үчүн елип бериватқан нөвәттики сиясий һәрикәтлириниң хитайда қандақ өзгиришләрни пәйда қилидиғанлиқи һәққидики соалимизға җаваб бәрди.

Ху пиң әпәндиниң билдүрүшичә, ши җинпиңниң нөвәттики бу сиясий һәрикәтлириниң үнүми мав дәвридики сиясий һәрикәтләрдикидә болуши мумкин әмәс икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт