Илһам тохти 2020-йиллиқ "нобел тинчлиқ мукапати" ниң ахирқи 5 намзатиниң бири болди вә униң "уйғур биз тори" әслигә кәлтүрүлди

Мухбиримиз меһрибан
2020-10-08
Share
ilham-toxti-2019-xatire.jpg Уйғур зиялийси илһам тохти хитай һөкүмити тәрипидин тутқун қилинғанлиқиниң 5 йиллиқиниң хатириси. 2019-Йили 15-январ.
RFA

5-Өктәбир дүшәнбә күни хитай түрмисидики уйғур зиялийси илһам тохтиниң 2020-йиллиқ "нобел тинчлиқ мукапати" ниң ахирқи 5 намзатиниң бири болғанлиқи шуниңдәк униң тақиветилгән "уйғур биз тори" ниң әслигә кәлтүрүлгәнлик хәвири чәтәлләрдики уйғур зиялийлирини һаяҗанландурди. Бу мунасивәт билән илһам тохтиниң қизи җәвһәр қатарлиқлар өз пикир қарашлирини оттуриға қоюп буни юқири баһалиди.

5-Өктәбир күни норвегийәдин илһам тохти әпәндиниң 2020-йиллиқ "нобел тинчлиқ мукапати" ниң ахирқи 5 намзатиниң бири болуп талланған хәвири тарқалди. Уйғурларни һаяҗанға салидиған бу хушаллиқ хәвири билән бирликтә йәнә шу күни германийәдики "илһам тохти инистититути" илһам тохти әпәнди тәрипидин қурулған "уйғур биз тори" ниң әслигә кәлтүрүлгәнликини елан қилди.

Илһам тохти әпәндиниң америкадики қизи җәвһәр радийомиз зияритини қобул қилип, өзиниң бу икки хәвәрдин һаяҗанланғалиқи вә хушаллиқини билдүрди.

Җәвһәр сөзидә, дадиси илһам тохтиниң 2020-йиллиқ нобел тинчлиқ мукапатиниң ахирқи 5 намзатиниң бири болуп талланғанлиқи уни җиддийләштүргән вә һаяҗанландурған болса, дадисиниң өз хәлқи уйғурлар үчүн төлигән бәдәллириниң пакити болған, дадиси тәрипидин қурулған "уйғур биз тори" ниң әслигә кәлтүрүлүши, өзи үчүн 2020-йилдики әһмийәтлик икки тарихи вәқә болғанлиқини билдүрди.

"уйғур биз тори" 2004-йили илһам тохти әпәнди тәрипидин тәсис қилинғандин таки 2014-йили 1-айниң ахири тақилип қалғанға қәдәр, илһам тохти башлиқ бир қисим уйғур зиялийлириниң тиришчанлиқида, уйғурларниң хитайдики әһвали вә қануний һәқлирини хитай хәлқи вә дуняға аңлитишта муһим көзнәкләрниң биригә айланғаниди.

"илһам тохти институти" ниң 5-өктәбир елан қилған хәвиридин мәлум болушичә, "уйғур биз тори" дин һазирға қәдәр әслигә кәлтүрүлгән мақалә җәмий 3533 парчә. Булар 2006-йилидин 2013-йилиғичә болған арилиқта "уйғур биз" тор бекитидә елан қилинған хәвәр вә түрлүк темидики мақалиләрни өз ичигә алған. Әслигә кәлтүрүлгән йеңи "уйғур биз" тор бекитиниң тор адреси: https://www.uyghurbiz.org

Германийәдики "илһам тохти институти" ниң рәиси әнвәрҗан әпәнди зияритимизни қобул қилип, "уйғур биз тори" ниң әслигә кәлтүрүлүши вә униң әһмийити һәққидә тохталди.

Әнвәрҗан әпәндиниң билдүрүшичә, "уйғур биз" тор бекити "илһам тохти институти" ниң күч чиқириши билән, америкадики компютер мутәхәссиси аблиз мәхсут әпәндиниң башчилиқидики бир гуруппа уйғур яшлириниң йерим йилға йеқин вақит тиришчанлиқи нәтиҗисидә әслигә кәлтүрүлгән.

Америкадики уйғур паалийәтчилиридин дуня уйғур қурултийиниң хитай ишлири комитети мудири елшат һәсән әпәндиму зияритимизни қобул қилип, илһам тохти тәрипидин қурулған "уйғур биз тори" ниң әслигә кәлтүрүшини 2020-йилдики тарихи вәқә дәп тәриплиди.

Елшат һәсән әпәнди сөзидә, илһам тохти тәрипидин қурулған "уйғур биз тори" ниң әйни йиллири хитай пайтәхти бейҗиңда туруп, уйғурларниң қануний һәқлирини ашкара тәләп қилип оттуриға чиққан илһам тохти әпәнди вә униң әтрапидики өз хәлқиниң әркинлики үчүн күрәш қилған уйғур зиялийлириниң уйғур мәсилисини хитай хәлқигә вә дуняға аңлитиштики муһим бир көзнәк һәтта җәң мәйдани ролини ойниғанлиқини билдүрди.

Елшат һәсән әпәнди йәнә илһам тохти әпәнди қурған "уйғур биз тори" ниң әслигә кәлтүрүлүши вә илһам тохти әпәндиниң 2020-йиллиқ "нобел тинчлиқ мукапати" ниң ахирқи 5 намзатиниң бири болуп таллинишиниң әһмийитини тәкитлиди.

Елшат һәсән әпәндиниң қаришичә, илһам тохти гәрчә хитай һөкүмити тәрипидин "бөлгүнчилик вә дөләтни парчилаш" җинайити артилип муддәтсиз қамаққа мәһкум қилинған болсиму, әмма униң хәлқаралиқ нопузлуқ мукапатларға көрситилишиниң өзила, униң уйғурлар үчүн төлигән бәдәллириниң етирап қилиниши икән. Һалбуки илһам тохти тәрипидин қурулған "уйғур биз тори" ниң әслигә кәлтүрүлүши униң уйғурлар үчүн төлигән бәдәллирини испатлайдиған тарих пакитниң қайта намаян болуши икән.

Бейҗиңдики мәркизий милләтләр университетиниң иқтисад факултети дотсенти илһам тохти әпәнди, уйғурларниң хитайдики қануний һәқлири вә хитай хәлқи билән болған баравәр һоқуқини тәләп қилғини үчүн, хитай даирилири тәрипидин 2014-йили 15-январ тутқун қилинип шу йили 22-сентәбир муддәтсиз қамаққа һөкүм қилинғаниди.

Илһам тохти әпәнди гәрчә хитай даирилири тәрипидин "бөлгүнчилик вә дөләтни парчилаш" җинайити артилип, муддәтсиз қамаққа һөкүм қилинған болсиму, әмма у ғәрб демократик дөләтлиридә һәққанийәт үчүн, өз хәлқи уйғурларниң әркинлики үчүн бәдәл төлигән қәһриман дәп тәрипләнди. 2014-Йили у тутқун қилинғандин буян, униңға "барбара голдсимис әркин йезиш мукапати", "мартин әннанист кишилик һоқуқ мукапати", "сахароф әркинлик мукапати" қатарлиқ көплигән нопузлуқ хәлқаралиқ мукапатлар берилди. У йәнә 2019-йили вә 2020-йили икки йил ичидә арқа-арқидин "нобел тинчлиқ мукапати" ға намзат қилип көрситилди. 2020-Йили униң "нобел тинчлиқ мукапати" ниң ахирқи 5 намзатиниң бири болуп таллиниши уйғурлар үчүн тарихи әһмийәтлик вәқәләрниң бири дәп тәрипләнмәктә.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт