Ешинча әмгәк күчлирини йөткәш бәш йилда 11 милйон адәм қетимға йәткүзүлмәкчи

Мухбиримиз гүлчеһрә
2016-02-25
Share
qeshqer-eshinchi-emgek-ishchi-rizwangul-yusup.jpg Қәшқәр конашәһәр наһийәсиниң сайбағ кәнтидин гваңдоң өлкисигә “ешинчи әмгәк күчи” намида йөткәп меңилған уйғур қиз - ризвангүл йүсүп
(2014 - Йил 3 - ноябир. Мәнбә: җуңго хәвәрләр тори)

Уйғур аптоном район даирилириниң уқтурушиға қариғанда, уйғур аптоном район даирилири “13-бәш йил” мәзгилидә йезилардики артуқ әмгәк күчлиридин йөткәп ишқа орунлаштурушни 11 милйон адәм қетимға йәткүзмәкчи икән. Хәвәрләрдә көрситилишичә, чаған өтүпла йәни 20-феврал қәшқәр кона шәһәр наһийисиниң һәрқайси йезилиридин қизлар асас қилинған 85 нәпәр деһқан ишләмчи шәндуң өлкисигә бир йиллиқ тохтам билән елип кетилгән.

“қәшқәр гезити” ниң 24-феврал хәвиридин ашкарилинишичә бу қетим қәшқәр кона шәһәр наһийәсиниң һәр қайси йеза, базарлиридин тәшкилләнгән 85 нәпәр деһқан ишләмчи шәндуң өлкисиниң җинән шәһири “хәйир” електрон ширкитигә бир йиллиқ тохтам билән ишләмчиликкә йүрүп кәткән. Бу наһийә әмгәк күчлирини сиртқа чиқириш пиланини ишқа ашуруш наһийилик кадирлар, әмгәк вә иҗтимаий капаләт, маарип идарилири, иттипақ комитети, аяллар бирләшмиси, ишчилар уюшмиси қатарлиқ алақидар орунлар қатнашмақта болуп, әмгәк күчлирини заказ бойичә сиртқа чиқириш хизмәт механизмини йолға қойған. Хәвәрдә көрситилишичә бу йил улар 71 миң адәм (қетим) дин артуқ ешинча әмгәк күчини сиртқа йөткәп ишқа орунлаштурушни, 5000 дин артуқ ешинча әмгәк күчини йеқин әтраптики завут, кан-карханиларға йөткәп ишқа орунлаштурушни пиланлиған. Бу қетимқи әмгәк күчлирини сиртқа чиқириш, пиланни ишқа ашуруш үчүн бесилған тунҗи қәдәм икән.

Уйғур аптоном районлуқ адәм күчи вә иҗтимаий капаләт назаритиниң торида елан қилған уқтурушиға қариғанда, даириләр “13-бәш йил” мәзгилидә йәнә йезилардики артуқ әмгәк күчлиридин 11 милйон адәм қетимни йөткәп ишқа орунлаштуруш вә 3 милйон адәм қетимни йөткәп ишқа орунлаштуруштин бурун тәрбийәләшни пиланлиған.

Уйғур аптоном районлуқ әмгәк вә иҗтимаий параванлиқ назаритиниң ашкарилишичә, 2015-йили аптоном район бойичә деһқан ишләмчиләрдин 2 милйон 18 миң адәм қетимни йөткәп ишқа орунлаштурған. Даириләр бу йил уйғур елидин сиртқа чиқиридиған ишләмчиләрни 15 миңға йәткүзүшни, кәлгүси 3 йилда 50 миңға чиқирип, шуниңдин кейин һәр йили давамлиқ бу санни сақлап қелишни пиланлиған.

Тәңритағ ториниң 16-феврал хәвәр қилишичә, аптоном район даирилири ишқа орунлаштуруш усулида йеңилиқ яритиш үчүн, йеқинқи бир нәччә йилдин буян ишқа орунлашқанлар йоқ аилидин бир кишини 24 саәт ичидә ишқа орунлаштуруш,, уйғур районидин хадимларни қобул қилған карханиларни етибар сиясәттин бәһримән қилиш, тоқумичилиқ вә кийим-кечәк кәспини тәрәққий қилдурушниң он йиллиқ пиланини йолға қоюштәк бир қатар ишқа орунлаштурушқа түрткә болидиған сиясәт-тәдбирләрни йолға қойған. Бу сиясәт бойичә хитай карханилири бир қетимда 30 нәпәр шинҗаңлиқ хизмәтчи қобул қилса, бир йилда 300 миң сомдин артуқ сиясәт толуқлимисидин бәһримән болалайдикән.

Хотән шәһиридин қарақаш наһийилик һөкүмәт ешинча әмгәк күчлирини орунлаштуруш ишханисиға йеқинда хизмәткә чүшкән бир кадир хитай һөкүмитиниң ешинча әмгәк күчлирини йөткәп ишқа орунлаштуруш сиясити арқилиқ нурғун намрат деһқанниң бейип кәткәнликини билдүрди.

Һалбуки, өз юртидин үрүмчигә йөткилип ашпәзлик кәспидин хизмәт издәватқили хели болған бир уйғур, уйғурларниң иш тепишниң йәнила тәс икәнликини ейтти.

Үрүмчидики бир уйғур, уйғур елидики иш пурсәтлириниң хитайларға бериливатқанлиқини, уйғурларға иш пурсити кәлгән тәқдирдиму әмгәк һәққи бир қәдәр төвән ишларға елиниватқанлиқини ейтти.

Ақсуниң мәлум йезисидики бир ишсиз яш, гәрчә йеза, кәнтләргичә хитай ширкәт, завутлири қурулуватқан болсиму, бу орунларға асасән хитайлар елиниватқан болғачқа уйғур яшлириниң ишсизлиқ мәсилисиниң йәнила наһайити еғирлиқини, йеқинда һөкүмәтниң 2016-йилда ишқа орунлаштурушни илгири сүримиз дәп тәшвиқат елип бериватқанлиқини билдүрди.

Хитай даирилири уйғур ишсиз яшларни ешинча әмгәк күчлирини йөткәп ишқа орунлаштуруш намида 2004-йилидин башлап бир милйон адәм қетимдин пиланлиқ йөткәшкә киришкән иди, уйғур яшлириниң әрзан әмгәк күчи сүпитидә ичкири хитайдики завутларда охшимиған хорлуқларға учриши изчил уйғурларниң наразилиқини қозғап кәлгән.

Ахири 2009-йили 26-июн шавгуән қанлиқ паҗиәси вә униңға улинип үрүмчидә-5 июл наразилиқ һәрикити йүз бәргәндин кейин, хитай даирилири гәрчә уйғур яшлирини мәҗбурий ичкири хитай завутлириға ишләмчиликкә йөткәш қәдимини астилатқандәк көрүнгән болсиму, әмәлийәттә бу хил сиясәт шинҗаң хизмәт йиғинидин кейин барғанчә күчәйтилмәктә, йәниму көплигән уйғур яшлири ичкири хитай өлкилиригә йөткәлмәктә икән.

Бу һәқтә йеқинда гуаңдуң телевизийисиниң зияритини қобул қилған гуаңҗу шәһәрлик адәм күчи вә иҗтимаий капаләт идарисиниң башлиқи җу: “гуаңдуңниң шинҗаңға нишанлиқ ярдәм бериш пиланидики шинҗаңдин ешинча әмгәк күчлирини йөткәп гуаңҗудики завутларға орунлаштурушни дәсләп 3 йил синақ қилғандин кейин үнүми яхши болди, биз бу йилдин башлап бу пиланни йәнә давамлаштурмақчи вә ишқа орунлаштуруш салмиқини ашурмақчи” дегән.

Ундақта, хитай даирилири немә үчүн уйғур яшлирини ичкири хитай өлкилиригә йөткәп ишқа орунлаштуруш сияситини давам қилмақта ? йеқинда мәркизи телевизийә истансисиниң нуқтилиқ сөһбәт программисиға қатнашқан аптоном районлуқ адәм күчи байлиқи вә иҗтимаий капаләт назарити деһқан ишләмчиләр хизмити башқармисиниң башлиқи ву йүнхуа бу соалға җаваб берип “шинҗаң чоң болсиму иш пурсити аз, ишсизлиқ мәсилиси әң негизлик мәсилә, ишсиз уйғур яшлирини хитай өлкилиригә йөткәп-ишқа орунлаш ишсизлиқ мәсилисини һәл қилипла қалмай, уларниң идийисини, турмуш адитини өзгәртишигә түрткә болиду, ичкириләрдә хәнзулар билән биллә арилишип яшаш вә ишләш җәрянида җуңхуа милләтлириниң чоң аилә иллиқлиқини һес қилишиға актип рол ойнайду вә бу узақ муддәтлик инақлиқ үчүн пайдилиқ” дегән.

Қәшқәрниң пәйзиват наһийисидики бир аял, бу наһийидинму нурғун яшларниң ичкири өлкиләргә ишләмчиликкә тәрбийилинип елип меңиливатқанлиқини билдүрди, униң ейтишичә, даириләр асасән 13 яштин юқири 30 яштин төвән яштики уйғур ишсиз яшларни асас қиливатқан болуп, һөкүмәт уларниң бикар қелип иш чиқирип қоюшиниң алдини елиш үчүн уларни хитай өлкилиригә ишқа орунлаштуруватқан икән.

Хитай һөкүмитиниң һәр йили намрат йезилардики уйғур яшлирини тәшкиллик һалда хитай өлкилиригә ишләмчиликкә йөткәш сиясити чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлири вә хәлқара кишилик һоқуқ органлириниң диққәт қилиши вә тәнқидигә учрап кәлмәктә. Дуня уйғур қурултийиниң муавин рәиси сейит түмтүрк әпәнди: “хитайларни уйғур елиға йөткәп келип, уйғурларни болса ят хитайға йөткәшниң өзидин, буниң хитайниң ассимилятсийә сияситиниң бир парчиси икәнликини көрүвалғили болиду, әмма-5 июл үрүмчи вәқәлири хитайниң бу мәқситиниң әмәлгә ашмайдиғанлиқини испатлап турсиму, хитайниң шунчә зор қаршилиқ вә наразилиқларға қаримай, хаталиқлиридин савақ алмай, бу сияситини техиму күчәйтип давамлаштуруши пәқәт хитайлар билән уйғурлар оттурисидики миллий зиддийәтни күчәйтиду халас” деди.

Америкидики даңлиқ хитай өктичиләрдин чен покуң болса, “йезилардики ишсиз уйғур яшлирини шунчә көп күч аҗритип мәхсус сиясәт вә риқабәтләргә қаримай хитай өлкилиригә ишқа орунлаштурушни давамлаштуруши, хитай һөкүмитиниң узақ мәзгиллик истратегийилик пилани икәнликини ашкарилап турмақта. Милйонлиған хитай көчмән уйғур елида ишләш вә яшаш шараитиға еришиватқан бир вәзийәт астида, уйғурларму өз юртида җан бақалиши керәк,әмма улар сиясәт бойичә уйғурларни тил, мәдәнийәт һәр җәһәттин пәрқлиқ болған пиланлиқ йөткәш хитай һөкүмитиниң уйғурларни ассимилятсийә қилишни мәқсәт қилған узун мәзгиллик истратегийилик пилани”дәп қарайдиғанлиқини билдүрди вә “хитай һөкүмитиниң уйғурларни иқтисад, мәдәний, қануний, кишилик һоқуқ һәр җәһәттин дәпсәндә қиливатқан бу хил миллий кәмситиш зораван хата сияситини давамлаштуруши,хәлқниң һөкүмәткә болған наразилиқиниң, миллий ихтилапларниң давамлишишиға, техиму зор вәқәләрниң мәйданға келишигә сәвәб болиду” дәп көрсәтти.

Уйғур елидин ешинча әмгәк күчи йөткәш мәсилиси чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлири вә шундақла хәлқара кишилик һоқуқ органлириниң диққитини қозғап келиватқан бир мәсилә.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт