“әрзан баһалиқ тавар експорти уйғурларниң кишилик һоқуқи дәпсәндә болушқа йол ечиватиду”

Мухбиримиз әркин
2016-10-19
Share
yawropa-ittipaqi-xitay-polat-baj.jpg Полат тавлаш завутида ишләватқан хитай ишчи. 2015-Йили 13-өктәбир, далйән. Асиядин келиватқан әрзан баһалиқ импорт мәһсулатлири түпәйли, явропадики завутлар ишчи қисқартиш вә баһасини төвәнлитиш сәвәблик, явропа иттипақи хитайниң полат томур мәһсулатлириниң таможна беҗини 73.7% Кә көтүрүвәткән.
Imaginechina

“хәтәр астидики хәлқләр җәмийити” намлиқ германийә кишилик һоқуқ тәшкилати сәйшәнбә күни баянат елан қилип, хитайниң әрзан баһалиқ полат, алюмин, тоқумичилиқ мәһсулатлири тибәт, уйғур вә моңғулларниң кишилик һоқуқиниң дәпсәндә болушиға йол ечип бериватқанлиқини билдүргән.

Мәзкур тәшкилатниң қәйт қилишичә, әгәр тибәт, шинҗаң яки шәрқий түркистан, ички моңғулниң әрзан баһалиқ хам әшяси вә енергийиси болмиса, хитай полат, алюмин вә тоқумичилиқ мәһсулатлирини ундақ әрзан баһада ишләпчиқирип експорт қилалмайдикән.

“хәтәр астидики хәлқләр җәмийити”, шуңа “явропа иттипақини хитайниң базар игиликидики дөләтлик орнини етирап қилмаслиққа агаһландуридиғанлиқини билдүргән. Мәзкур тәшкилатниң қәйт қилишичә, “хитай һөкүмити өткән бир қанчә йилдин бери, деңиз саһилидики муһитқа зиянлиқ санаәтләрни шинҗаң яки шәрқий түркистанға һәм ички моңғулға йөткәп, дөләтниң малийә ярдимидә техиму әрзан баһалиқ мәһсулатларни ишләпчиқириш имканийитигә игә қилған.”

“хәтәр астидики хәлқләр җәмийити” баянатида мәзкур тәшкилатниң асия ишлири директори улрих делиусниң сөзини нәқил кәлтүрүп, “униң бундақ қилиштики мәқсити деңиз саһилидики районларниң екологийилик наразилиқиниң алдини елиш. Шуниң билән биргә, йеңи вә күчлүк ишләпчиқириш сехлирини қуруп, техиму әрзан баһалиқ експорт мәһсулатлирини ишләпчиқириш. Һалбуки, буниңда уйғур вә моңғуллар екологийилик булғиниш вә кишилик һоқуқи дәпсәндичиликигә учрап кәлди” дәп көрсәткән.

Улрих делиус чаршәнбә күни мухбиримизниң зияритини қобул қилип, хитайға базар игиликидики дөләтлик орни беришкә қарши икәнликини билдүрди. Униң көрситишичә, хитайниң санаәт карханилирини уйғур райониға йөткиши уйғурларға еғир зиян салған.

Улрих делиус мундақ дәйду: “хитайниң бу хил әрзан баһалиқ тавар експорти уйғур хәлқиниң кишилик һоқуқиға нисбәтән йеңи дәпсәндичиликләрни кәлтүрүп чиқарди. Биз йеқинқи бир қанчә йил ичидә нурғун санаәт түри, болупму полат вә алюмин санаити хитайниң шәрқи деңиз саһилидики районлардин шәрқий түркистан вә ички моңғулға йөткәп апирилғанлиқини көрдуқ. Нәтиҗидә, екологийә бу районларда әң әндишә қилидиған мәсилигә айлинип, муһит апити көлими зорайған болсиму, әмма даириләр изчил техиму зор көләмлик алюмин карханилирини қуруп чиқти”.

Улрех делиус йәнә, хитай уйғур райониға йөткәп чиққан санаәт карханилириниң уйғурларға һечқандақ иҗабий пайдиси тәгмигәнликини билдүрүп, “уйғурланиң еришкини пәқәт еғир муһит вәйранчилиқи” дәп көрсәтти.

Улрих делииус мундақ дәйду: “шәрқий түркистандики санаәт карханилириниң ишқа орунлишиш мәсилисидә уйғурларға һечқандақ иҗабий пайдиси тәгмиди. Ишсизлиқ уйғурларда апәт характерлик бир мәсилә. Чүнки, бу карханиларда ишқа орунлашқанларниң һәммиси хитайлар болди. Буниң шәхсий пайдисини шәрқий түркистанға көчмән болуп келип олтурақлашқан шу кишиләр көрди. Шәрқий түркистандики дөләт вә хусусий карханиларда техиму яхши хизмәт орунлириға шулар еришти. Бизниң тәсиратимиз болса, уйғурларниң еришкини екологийилик апәт вә муһит мәсилисидур”.

Бу, кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң тунҗи қетим хитайниң полат, алюмин вә тоқумичилиқ експорт мәһсулатлирини кишилик һоқуқ мәсилисигә бағлап оттуриға қоюшидур. явропа иттипақи пәйшәнбә күни бирюсселда ечилидиған йиғинда, хитайниң базар игиликидики дөләт яки әмәсликини қарар қилиши керәк. Әгәр у, бу йил 11‏-декабирға қәдәр буниңға һечқандақ қарар чиқармиса, униң базар игиликидики дөләтлик орни аптоматик етирап қилинған болиду.
“хәтәр астидики хәлқләр тәшкилати” баянатида, хитайниң базар игиликидики дөләтлик орни аптоматик етирап қилинса,хитай експорт мәһсулатлириға қарши тәдбир елиш техиму қийинлишидиғанлиқини билдүргән.

Һазир явропа иттипақидики германийә қатарлиқ бәзи санаәтләшкән чоң дөләтләр хитай билән сода уруши йүз беришни халимисиму, әмма италийә, португалийә, полша, испанийә қатарлиқ дөләтләр хитайға базар игиликидики дөләтлик орни беришкә қаршикән. Чүнки, бу дөләтләр хитайға базар игиликидики дөләтлик штати берилсә, униң әрзан баһалиқ експорт мәһсулати өзлириниң санаитини вәйран қиливетиду, дәп әндишә қилидикән.

Улрех делиус, өзлириниң хитайни һәқиқий базар игилики дөләт, дәп қаримайдиғанлиқини билдүрди.

Делиус мундақ дәйду: “әгәр биз хитайниң әмәлий вәзийитини анализ қилсақ, биз у һәқиқий базар игилики әмәс, дегән хуласиға келимиз. Униңда дөләт мәһсулат ишләпчиқиришқа етибар характерлик ярдәмләрни бериду. Хусусән енергийә, көмүр, газ, нефит ишләпчиқиришқа ярдәм бериду. Әгәр бу ярдәм берилмисә, хитай експорт мәһсулатлириниң баһаси бүгүнкидин техиму қиммәт болған болатти. Дөләтниң етибар бериши сәвәблик хитай нурғун мәһсулатлирини хусусән полат, алюмин, тоқумичилиқ мәһсулатлирини явропа вә америкиға наһайити әрзан баһада експорт қиливатиду. Бу бизниң хитайға базар игиликидики дөләтлик штати беришкә қарши турушимиздики бир сәвәб. Әмма биздәк кишилик һоқуқ тәшкилати үчүн әң муһим амил, буниң шәрқий түркистан кишилик һоқуқ вәзийитигә көрситиватқан тәсири.”

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт