Xitay özining "Irqiy qirghinchiliq" jinayitini chet'elliklerning chapini bilen yépishqa urunmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-08-18
Share
Xitay özining Shinjang hökümitining bayanatchisi shü güyshyang shinjang mesilisige munasiwetlik axbarat élan qilish yighinidin kéyin muxbirlarning so'allirigha jawab bermekte. 2021-Yili 25-may, béyjing.
AP

Xitay hakimiyiti chet'elliklerni ishqa sélip, özlirining Uyghurlargha yürgüzüwatqan "Irqiy qirghinchiliq" jinayitini ularning tili bilen yoshurushni dawamlashturmaqta.

Xitayning teshwiqat qorali bolghan "Xelq géziti" ning shinjang tarmiqi 18-awghust élan qilghan "Xelq'araliq muhakime yighini: shinjangdiki térrorizmgha we esebiylikke qarshi turush toghrisida ortaq izdinish" namliq xewerge asaslan'ghanda, shinjang tereqqiyat tetqiqat merkizi 16-awghust küni shinjang xelq'araliq körgezme merkizining térrorizmgha we esebiylikke qarshi turushtiki nuqtiliq délolarni körgezme qilish zalida 10 gha yéqin döletlerdin wekil teklip qilip, sin körünüshi arqiliq bir "Ilmiy muhakime yighini" ötküzgen. Yighinda mutexessisler "Shinjangdiki térrorizmgha we esebiylikke qarshi turushta qolgha keltürülgen netijilerning xelq'arada ülge bolushqa yaraydighanliqi" ni mu'eyyenleshtürgen.

Xewerde bayan qilishiche, xitay xelq uniwérsitéti pul mu'amile institutining en'giliyelik aliy tetqiqatchisi lo siyi mundaq dégen: "Xitaydiki az sanliq milletlerning nopusi 10 pirsent örlidi. Uyghurlarning nopusining yüksilishi eng téz bolmaqta. Amérika we gherb metbu'atliri tarqatqan shinjangdiki 'irqiy qirghichiliq' ibariliri pütünley töhmet, bu ularning siyasiy meqsedlirige yétish üchün oydurup chiqarghan bahanisi we sepsetisidur."

Fransiyelik "Seyfir yawro-asiya almashturush kéngishi" ning qurghuchisi we bash diréktori béy winjang mundaq dégen: "Gherb axbarat wastilirida mubalighileshtürüp xewer béridighan ehwallar bar. Xitay térrorizimgha we esebiylikke qarshi turushta mol tejribe toplidi."

Bu yighinda yuqiriqi chet'ellik xitaylardin sirt, shixenzilik bir xitay ayal bilen turmush qurup 20 yildin buyan xitayda yashawatqan, yillardin buyan xitayning milliy siyasitige chapan yépip kelgen gérmaniyelik muxbir uwér behrinsmu söz qilip: "Xitay térrorizimgha we esebiylikke qarshi turushta ünümlük tedbir qollinip, muweppeqiyet qazandi," dégen.

Mezkur yighin'gha xitay, Uyghur we chet'ellikler bolup 33 kishi qatnashqan. Iran, misir, pakistan, rusiye qatarliq döletlerning bezi atalmish "Mutexessis" lermu söz qilip, xitayning Uyghur diyaridiki térrorizimgha we esebiylikke qarshi turush üchün qollan'ghan tedbirlirini qollighan we "Qayta terbiyelesh merkezliri" ni aqlighan.

Uyghur ziyaliylirining qarishiche, xitay hakimiyitining gherb elliri we metbu'atlirida keng tarqalghan "Uyghur irqiy qirghinchiliqi" gha taqabil turush üchün atalmish "Yazghuchi, tetqiqatchi, alim, karxanichi" hésablan'ghan chet'ellik xitaylarni yaki xitayperest chet'elliklerni ishqa sélip Uyghur diyiridiki jinayetlirige chapan yépishqa urunup kéliwatqili uzun bolghan. Bolupmu, amérika, kanada, en'gliye, gollandiye, bélgiye, litwa qatarliq döletler "Uyghur irqiy qirghinchiliqi" ni étirap qilghandin kéyin, xitay hakimiyiti buninggha qarshi bayanat we diplomatik charilerde ghelibe qazinalmighandin kéyin, özining insaniyetke qarshi jinayetlirini chet'elliklerning tili bilen yoshurushqa mejbur bolmaqtiken. Buning üchün jaza lagérlirini tesis qilip, milyonlighan Uyghurlarni qamap tutup turuwatqan 4 yildin buyan xitay hakimiyiti mingdin artuq chet'ellikni teklip qilip, Uyghur wetinini ziyaret qildurghan. Halbuki, xitayning qoynigha özini atqan yaki xitaygha béqindi bolup qalghan ereb elliri we bashqa döletlerdin teklip qilin'ghan bu mingdin artuq "Muxbir" larning qelimidin hazirgha qeder xitayning milliy siyasitini yaki jaza lagélirini aqlaydighan 100 parche eser chiqmighan.

Gérmaniyediki weziyet analizchisi enwer ehmet ependining bildürüshiche, xitayning "Uyghur irqiy qirghinchiliqi" ni yoshurush üchün yolgha qoyuwatqan chariliri netijige érishelmeyla qalmastin, chet'ellerde xitay obrazining sunushi barghanséri yükselmekte iken. Gérmaniyediki Uyghur siyasiy aktipliridin turghunjan alawudun ependimu bu xususta qarashlirini ipade qilip ötti.

Xitayning mezkur yighinida shinjang uniwérsitéti qanun institutining dotsénti erkin saqsaqmu söz qilghan. U sözide "Qayta terbiyelesh merkezliri shinjangning emeliyitige uyghun" dégen, shundaqla "Qanun boyiche yolgha qoyulghan térrorizimgha we esebiylikke qarshi turushning ünümlük tedbirliri zorawan térrorluq heriketliri yiltiz tartidighan tupraqni yoqitip, eng asasliq kishilik hoquqqa toluq kapaletlik qildi. Shinjangdiki 'terbiyelesh merkezliri' oqughuchilarni yaxshi terbiye, muhiti hem esliheler bilen teminlidi. Oqughuchilar qanun-tüzümlerni yaxshi öginipla qalmay, yene döletning ortaq tilini we her türlük kespiy téxnikilarni öginidu," dégenlerni ilgiri sürgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet