“Irqiy qirghinchiliq” london we manchéstérda musulmanlargha anglitildi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-12-14
Share
“Irqiy qirghinchiliq” london we manchéstérda musulmanlargha anglitildi Merkizi washin'gtondiki “Uyghur tetqiqat merkizi” ning mudiri abdulhekim idris ependi islam dunyasigha xewer tarqitidighan qanalgha teklip bilen qatnashqan. 2021-Yili 9-dékabir, london.
RFA/Ekrem

“Uyghur irqiy qirghinchiliqi” mesilisi nöwette gherb dunyasida jiddiy diqqetni tartiwatqan mesile bolsimu, musulman döletlirining bu mesilige haman süküt qilip kélishi, hetta “Islam hemkarliq teshkilati” gha oxshash musulmanlar dunyasining eng chong ittipaqining xitayning milliy siyasitini qollaydighanliqini tilgha élishi hem izchil halda xitayning yénida turushi yalghuz Uyghurlarnila emes, pütün gherb dunyasini ümidsizlendürüwatqan mesililerning biri idi. Nöwette, Uyghur siyasiy aktipliri musulmanlar döletlirini heriketke keltürüsh üchün musulmanlar jama'itini qozghashni bu mesilini hel qilishning bir charisi süpitide tallighan.

Islam dunyasigha xewer tarqitidighan qanalning Uyghurlarni tonushturush pa'aliyitige élip kélin'gen “Uyghurlarni qollayli” dégen sho'ar yézilghan maykilar. 2021-Yili 9-dékabir, london.
Islam dunyasigha xewer tarqitidighan qanalning Uyghurlarni tonushturush pa'aliyitige élip kélin'gen “Uyghurlarni qollayli” dégen sho'ar yézilghan maykilar. 2021-Yili 9-dékabir, london.

9-Dékabir “Uyghur sot kollégiyesi” teripidin “Irqiy qirghinchiliq” we “Insaniyetke qarshi jinayet” hökümi élan qilin'ghan küni kechte, merkizi londondiki “Islam yoli” téléwiziye qanili bir ochuq söhbet programmisi uyushturghan. Islam dunyasigha 24 sa'et xewer tarqitidighan bu qanal birqanche mutexessis bilen qoshup merkizi washin'gtondiki “Uyghur tetqiqat merkizi” ning mudiri abdulhekim idris ependinimu söhbetke teklip qilghan. Söhbetning asasliq témisi “Uyghur sot kollégiyesi” élan qilghan “Irqiy qirghinchiliq” we “Insaniyetke qarshi jinayet” hökümi bilen 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisini bayqut qilish mesilisi bolghan.

Abdulhekim idris ependining bildürüshiche, “Islam yoli” téléwiziye qanili söhbetni bashlashtin xéli burunla londondiki xitay elchixanisighimu xet ewetip, 5 döletning béyjing olimpikini bayqut qilghanliqini, “Uyghur sot kollégiyesi” ning béyjingning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan basturushlirigha qarita “Irqiy qirghinchiliq” dep höküm chiqarghanliqini, bu ikki témida ochuq söhbet élip bérilidighanliqini, xitay elchisiningmu kélip neqmeydan söhbitige qatnishishini teklip qilghan. Biraq xitay elchixanisidin wekil kelmigen. Lékin elchixana bu ikki témigha qarita özlirining ipadilirini yazma shekilde bayan qilip xet ewetken.

Islam dunyasigha xewer tarqitidighan qanalning Uyghurlarni tonushturush pa'aliyitidin körünüsh. 2021-Yili 9-dékabir, london.
Islam dunyasigha xewer tarqitidighan qanalning Uyghurlarni tonushturush pa'aliyitidin körünüsh. 2021-Yili 9-dékabir, london.

Xitay elchixanisidin kelgen xette “Atalmish ‛Uyghur alahide sot kollégiyesi‚ bölgünchi, térrorist teshkilat bolghan d u q teripidin qurup chiqilghan yalghan sot, dölitimiz uning hökümige perwa qilmaydu” dégendek mezmunlarni tilgha élish bilen birge “Amérika we gherbtiki düshmen küchler olimpik musabisini qesten siyasiylashturup, yaman gherez üchün paydilanmaqta” dep yazghan.

“Islam yoli” téléwiziye qanilining riyasetchisi aldi bilen xitayning xétini oqup ötkendin kéyin, abdulhekim idris ependidin köz qarashlirini sorighan. Abdulhekim idris ependi jawabida, olimpik musabiqsini qesten siyasi'iylashturiwatqan küchning eslide mustebit xitay hakimiyiti bolghanliqini ilgiri sürgen. U yene Uyghur soti heqqide soralghan so'allarghimu jawab bérip, xitay hakimiyitining sherqiy türkistanda heqiqetenmu “Irqiy qirghinchiliq” we “Insaniyetke qarshi jinayet” lerni sadir qiliwatqanliqini misalliri bilen otturigha qoyup ötken.

10-Dékabir abdulhekim idris ependi en'gliyening manchéstér shehiridiki “Britaniye musulmanlar mirasliri merkizi” teripidin ötküzülgen “Zamaniwi Uyghur irqiy qirghinchiliqi” namliq söhbet yighinigha teklip qilin'ghan. Yighin'gha 200 ge yéqin hersahe kishiler kélip qatnashqan. Yighinda xitayning din'gha qarshi élip bériwatqan tajawuzchiliq urushi asasliq téma bolghan. Parlamént ezasi afzalxan yighinda söz alghanda, xitayning islamgha bolghan düshmenlikining konkrét pakitlirini otturigha qoyup ötken. Abdulhekim idris ependi bu yighinda Uyghurlarning diniy étiqadi, medeniyiti, örp-adetlirining depsende qilinish ehwalini tepsiliy tonushturup ötken. Yighin xatimiside, Uyghurlar üchün musulmanlar, xristi'anlar we kishilik hoquq teshkilatliridin terkib tapqan bir ittipaq qurush mesilisi muzakire qilin'ghan.

Melum bolghinidek, en'gliyediki musulmanlar teshkilatliri Uyghurlargha bolghan hésdashliqini namayan qilish yüzisidin bu yil 7-ayning 1-küni xitay kommunistik partiyesi qurulghanliqining 100 yilliqi munasiwiti bilen xitay elchixanisi aldida naraziliq namayishi élip barghanidi. Ular 11-ayning 12-küni en'gliyediki barliq meschitlerde birla künde Uyghurlar üchün xutbe oqup zor tesir qozghighan. 11-Ayning 13-küni bu musulmanlar teshkilatliri yene londondiki xitay elchixanisi we manchéstérdiki xitay konsulxanisi aldida qanche ming kishilik namayish ötküzüp en'gliyeni lerzige salghanidi. Ular hazirmu sherqiy türkistanning ay yultuzluq kök bayriqining renggide ishlen'gen “Uyghurlar üchün des turush” dégen xet bésilghan maykini keng kölemde tarqitish bilen meshghul bolmaqta iken.

Londondin ziyaritimizni qobul qilghan “Uyghur tetqiqat merkizi” ning mudiri abdulhekim idris ependining bildürüshiche, u bu qétim london'gha “Uyghur sot kollégiyesi” ning höküm élan qilish yighinigha qatnishish üchün kelgen bolup, uning en'gliyediki pa'aliyetliri 12-ayning 14-künigiche dawam qilidiken. Bu jeryanda u bezi parlamént ezaliri bilen uchrashqandin sirt, en'giyediki musulmanlar teshkilatliri bilen 2022-yili 5-iyul küni pütün en'gliyede bir tutash élip bérilidighan xitaygha qarshi zor kölemlik namayishning pilan-programmilirini muzakire qilidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet