“Taj” géziti “Bizni xitay bolushqa mejburlimaqta” namliq maqale élan qildi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-12-22
Share
“Taj” géziti “Bizni xitay bolushqa mejburlimaqta” namliq maqale élan qildi Awstriyede yashawatqan, ikki balining anisi mehbubening ata-anisi ablajan hebibulla we peyzöhre ömer. (Waqti we orni éniq emes)
Photo: RFA

Awstriyede neshirdin chiqidighan “Taj” géziti “Bizni xitay bolushqa mejburlimaqta” namliq maqale arqiliq “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” ni tonutti.

Awstriye paytexti wénada neshirdin chiqidighan meshhur gézitlerdin “Kronén”, yeni “Taj” géziti 21-dékabir küni “Béyjing olimpikidin ilgiri: bir Uyghur shikayet qilip ‛bizni xitay bolushqa mejburlimaqta‚ dédi” namliq bir maqale élan qildi. Maqalide “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” ning konkirét bayanliri, ata-anisi we inisi xitay hakimiyiti teripidin naheq halda qamaq jazalirigha mehkum qilin'ghan bir Uyghur qizining tili arqiliq sherhiyilep ötülgen idi.

“Bizni xitay bolushqa mejburlimaqta” namliq maqalining ziyaret obyékti awstriyening linz shehride yashaydighan mehbube abla xanim bolghan. Maqalide bayan qilishiche, mehbube ablaning dadisi ablajan hebibullah 8 yilliq, anisi peyzöhre ömerjan 19 yilliq, inisi adiljan ablajan 16 yilliq késiwétilgen. Ularning gunahi bolsa hej qilghanliq, chet eldiki qérindashliri bilen téléfonda sözleshkenlik yaki öz'ara pul mu'amilisi qilghanliq bolghan.

Maqale mundaq bashlan'ghan: “Béyjing qishliq olimpik musabiqisi bashlinidighan'gha yene ikki aygha yetmigen bir waqit qaldi. Siyasiy jehettin éyitqanda, bu yalghuz partlash xaraktérlik bir weqela emes: xitayning shinjangdiki Uyghur musulmanliri üstidin yürgüziwatqan kishilik hoquq depsendichilikining uzundin buyan gherb bilen xitay otturisidiki munasiwetning jiddiylishishige seweb bolghanliqi melum. B d t 1 milyondin artuq Uyghurning béyjing ‛terbiyelesh merkizi‚ dep atighan lagérlargha qamilip, ‛islamiy esebiylikke qarshi turush urushi‚ ning qurbanigha aylan'ghanliqini otturigha qoydi. Uyghur qizi mehbube abla bolsa ‛biz hemmimiz Uyghur bolup tughulghan iduq, emma ular bizni xitay bolushqa mejburlimaqta‚ dep shikayet qildi.”

Maqalide munular tilgha élinidu: “Awstriyeni öz ichige alghan 43 döletning 10-ayning axiri b d t da élan qilghan birleshme bayanatigha asaslan'ghanda, shinjangda omumiyyüzlük we sistémiliq kishilik hoquq depsendichiliki, qéyin-qistaq, mejburiy tughut cheklesh, jinsiy zorawanliq mewjut. Ishenchilik melumatlar ghayet zor bir siyasiy terbiyelesh lagérliri torining mewjutliqini, uninggha 1 milyondin artuq insanning meqsetlik halda qamalghanliqini delillimekte.”

Maqalide mehbube ablaning Uyghurlarning öz wetinining namini “Sherqiy türkistan” dep ataydighanliqi, bu tupraqning 1949-yili xitaylar teripidin bésiwélin'ghanliqi, milliy musteqilliq herikiti bilen meshghul boluwatqan muhajirettiki Uyghurlarning hazirmu uni “Sherqiy türkistan” dep ataydighanliqi we bundin kéyinmu shundaq atilidighanliqini eskertip ötkenliki qeyt qilin'ghan. Shuning bilen birge, mehbube ablaning xitay hakimiyiti sherqiy türkistanda yolgha qoyuwatqan namaz oqushni cheklesh, ayallarning romal artishini men'iy qilish, perzentlerge islamiy isimlarni qoyushqa yol qoymasliq, Uyghur ana tilini yalghuz mekteplerdin siqip chiqiripla qalmay, jem'iyettimu istémaldin qaldurghanliqi, pütün yazghuchilarning türmelerge solinip bolghanliqi we xitaylarning meqsitining bu milletni 100 pirsent xitaylashturush ikenlikini tilgha alghanliqi bayan qilin'ghan.

“Bizni xitay bolushqa mejburlimaqta” namliq maqalining ziyaret obyékti bolghan mehbube abla xanim bu munasiwet bilen bügün ziyaritimizni qobul qilghanda, awstriye xelqining Uyghurlar mesilisige bolghan qiziqishi hem özining yillardin buyan “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” ni yerlik xelqqe anglitish yolida élip barghan pa'aliyetliri toghrisida sorighan so'allirimizgha qisqiche jawab bérip ötti. “Awstriye Uyghur jemiyiti” ning mes'ulliridin mewlan ependimu mezkur maqale we mehbube abla xanimning pa'aliyetliri toghrisidiki qarashlirini ipade qildi.

“Bizni xitay bolushqa mejburlimaqta” namliq maqaligha xitayning jaza lagéri, qoralliq nazaret küchliri, “5-Iyul ürümchi qirghinchiliqi” ning simwoligha aylan'ghan hasiliq ayal hemde yaghliq chekken, doppa keygen Uyghurlarning süretliri bolup jem'iy 5 parche resim qoshup bérilgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet