Uyghur aptonom rayonida bu yil oqush püttürgenlerni ishqa orunlashturush mesilisi bésim peyda qilghan

Washin'gtondin muxbirimiz méhriban teyyarlidi
2024.04.10
kocha-oltughan-uyghur-ishsiz.jpg Bikarchiliqta kochida olturghan Uyghurlar. 2013-Yili 8-noyabir, qeshqer.
AFP

Xitayda yéqinqi birqanche yildin buyan aliy mekteplerni tügetken oqughuchilarni ishqa orunlashturush, xitay hökümitining béshini aghritiwatqan éghir mesile bolup kelgen idi. Uyghur aptonom rayonluq da'irilermu bu yil 1-aydin bashlapla birqanche qétim yighin échip, 2024-yili oqush püttüridighan aliy mektep oqughuchilirini téximu köp ishqa orunlishish pursiti bilen teminleshni tekitligen.

Uyghur aptonom rayonluq hökümet taratqulirida 9-aprél küni 2024-yil oqush püttüridighan oqughuchilarni ishqa orunlashturush téléwiziye yighini échilghanliqi xewer qilin'ghan. Bu türdiki xewerlerde yene 3-ayning 24-küni ötküzülgen 2024-yilliq aliy mektep püttürgenlerni xizmetke qobul qilish yighinigha Uyghur rayondiki bir ming 31 shirket we 36 ming oqughuchining neq meydan pa'aliyitige qatnashqanliqi, bu pa'aliyetke intérnét arqiliq qatnashqanlarning 3. 3 Milyon adem qétimgha yetkenliki tilgha élin'ghan.

Xitay iqtisadini közitiwatqan analizchilardin nyu-yorktiki jéng shügu'ang ependi özining bu heqtiki xewerlerge yéqindin diqqet qilip kéliwatqanliqini bildürdi. U, meyli xitayda bolsun yaki Uyghur diyarida bolsun, yashlardiki ishsizliq nisbitining éshishi we aliy mekteplerni tügetken oqughuchilarni ishqa orunlashturush mesilisining hökümet da'irilirige zor bésim élip kéliwatqanliqini bildürdi.

U mundaq dédi: “Ishsizliq mesilisining qanchilik éghirliqini tesewwur qilish tes. Buning élip kelgen bésimimu intayin éghir. Yashlarning ishsizliq nisbiti heqqidiki xewerler bultur 8-aydin bashlapla toxtighan idi. Eyni chaghdiki ishsizliq nisbiti bultur 6-aydila 20 pirsenttin 21 pirsentkiche bolghan idi. Ishsiz qalghan yashlar elwette aliy mekteplerdiki 18 yashtin 24 yashqiche bolghan yash oqughuchilarnimu öz ichige alidu.”

Jéng shügu'ang ependi sözini dawam qilip, da'irilerning bu yil 1-aydin bashlap bérilgen xewerliride 2024-yili aliy mektepni tügitidighan oqughuchilarni ishqa orunlashturush xizmet yighinliri échilghanliqi we bu yilqi ishsizliq nisbitining 14 pirsentke chüshkenliki tilgha élin'ghanliqini bildürdi.

U sözini dawam qilip mundaq dédi: “Bu xildiki xewerler 5 ay toxtitip qoyulghandin kéyin, yashlardiki ishsizliq nisbitining 14 pirsenttin artuq ikenliki xewer qilindi. Halbuki, bu san aliy mekteplerde oquwatqan üchtin ikki qisim oqughuchilarni chiqiriwetkendin kéyinki melumat.”

Jéng shügu'ang ependi yene xitayning xewiride tilgha élin'ghan “Uyghur rayondiki 1 ming 31 shirket we 36 ming oqughuchining neq meydan xizmetke tonushturush pa'aliyitige qatnashqanliqi” heqqidiki melumatlar heqqide toxtaldi.

U sözide, bu shirketlerning hökümetning biwasite meblegh sélishi arqiliq Uyghur diyarigha yerleshtürülgen shirketler ikenlikini tekitlep, hökümetning bu shirketlerge xizmetchi élish namida bu yil aliy mektep tügetken oqughuchilarni bu orunlargha tewsiye qiliwatqanliqini bildürdi.

U mundaq dédi: “Bu shirketler hazir meblegh sélish basquchida, chünki meblegh sélinsila ishlemchilerning ma'ashi kapaletke ige bolidu, ishsizliq mesilisimu hel bolidu. Eger hazir xitay kompartiyesi hökümiti shinjanggha meblegh séliwatqan bolsa, u halda bu yerdiki ishsizliq mesilisini hel qilish imkaniyiti bolidu. Bu yerdiki xewerdimu rayondiki 1031 shirketke xizmetke élinidighanlarning 25 ming ikenliki, emma bu xizmetlerge iltimas qilghuchilarning 36 ming ikenliki tilgha éliniptu. Tordin qatnashqanlar sani bolsa 3 milyon adem qétimdin ashidiken. Bu ehwal ishqa orunlashturush bésimining da'iriler üchün intayin éghirliqini körsitidu.”

Jéng shügu'ang ependi yene buning sewebi heqqide toxtilip ötti.

Uning qarishiche, chet el shirketliri xitaydin chékiniwatqan, xitayda iqtisad nacharlashqan, ishsizliq éghirlishiwatqan bir shara'itta, Uyghur aptonom rayonluq hökümet üchün aliy mektep tügetken oqughuchilarni ishqa orunlashturush éghir bésim peyda qiliwatqan mesililerning biri hésablinidiken.

U mundaq dédi: “Hazir xitaydiki ishlepchiqirish sahesining chet ellerge yötkilip kétishi, iqtisadning chékinishini keltürgen muhim amillarning biri. Nurghunlighan xizmet pursetliri sherqiy-jenubiy asiya döletlirige yötkilip ketti. Undin bashqa bezi ishlepchiqirish saheliri amérika bashchiliqidiki gherb démokratik döletlirining iqtisadiy jazasigha duch keldi. Soda, iqtisad we téxnika jehettiki cheklimining küchiyishi xitaydiki ishsizliqni éghirlashturdi. Netijide ilgiriki yillarda uniwérsitétlargha normidin artuq qobul qilin'ghan oqughuchilar hazir öz kespige layiq xizmet tapalmaydighan weziyet barliqqa keldi. Türküm-türküm ishsiz yashlar xitay hökümiti üchün her jehettin éghir bésim élip kelmekte.”

Iqtisad penliri doktori qeyser mijit ependimu bu heqte toxtaldi.

Uning qarishiche, xitayda barghanche éghirlishiwatqan ishsizliq mesilisige xitayning déngiz boyi rayonliri iqtisadining tézlikte chékinishi qatarliq köp xil amillar seweb bolghan iken.

Qeyser mijit ependining bildürüshiche, nöwette xitayda ishqa orunlashturush, Uyghur aptonom rayonluq da'iriler rayonda échiwatqan bu xildiki seperwerlik yighinlirigha oxshash siyasiy buyruq sheklide élip bériliwatqan bolup, bu xildiki seperwerlik yighinliri rayondiki ishsizliq bésimini azaytishni meqset qilghan iken.

Uning qarishiche bu xildiki seperwerlik yighinliri we pa'aliyetliri emeliyette xitayning rayondiki iqtisadiy tereqqiyat pilanining bir qismi iken. Uning bildürüshiche, aliy mektep oqughuchiliri üchün Uyghur diyarida we bingtüende téximu köp ish pursetliri yaritish chaqiriqi emeliyette gherb démokratik döletliri teripidin iqtisadiy jazagha uchrawatqan téximu köp xitay shirketlirini Uyghur diyarigha we bingtüen'ge yerleshtürüsh, ularni emgek küchliri bilen teminlesh, bu arqiliq Uyghur diyarini xitayning “Bir belbagh bir yol” iqtisadiy tereqqiyat chembirikide ottura asiya we gherbiy-jenubiy asiya bazirini igileshke yüzlendürüshni meqset qilidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.