Istanbulda sen'et pa'aliyiti uyushturghan xitay naraziliq namayishqa duch keldi

Istanbuldin ixtiyariy muxbirimiz arslan teyyarlidi
2024.06.03
istanbul-namayish-3 Xitay ürümchidin keltürülgen Uyghur sen'etchilerning orunlishida naxsha - usul pirogrammisi ötküzmekchi bolghan shishli jemal reshit bey tiyatirxanisining aldida namayishchilar. 2024-Yili 2-iyun, istanbul.
RFA/Arslan

2-Iyun, yekshenbe küni xitayning istanbuldiki bash konsoli wéy shyawdongning bash bolup uyushturushi bilen “Xitay xelq naxsha muzika sen'iti” nami astida istanbulning shishli jemal reshit rey konsér saloni(Cemal Reşit Rey Konser Salonu) tiyatirxanisida ürümchidin keltürülgen Uyghur sen'etchilerning orunlishida naxsha-ussul pa'aliyiti ötküzüldi. Biraq xitayning bu qilmishlirigha naraziliq bildürüp zalning sirtigha jem bolghan Uyghurlar naraziliq we ghezep nepretlirini bildürüp namayish élip bardi. Namayishchilar naraziliqini ipadilep, “Térrorchi xitay qirghinchiliqni toxtat” , “Térrorchi xitay yalghanchiliqni toxtat” , “Qatil xitay sherqiy türkistandin chiqip ket” dégen'ge oxshash sho'arlar towlidi.

Xitay ürümchidin keltürülgen Uyghur sen'etchilerning orunlishida naxsha - usul pirogrammisi ötküzmekchi bolghan shishli jemal reshit bey tiyatirxanisining aldida namayishchilar. 2024-Yili 2-iyun, istanbul.
Xitay ürümchidin keltürülgen Uyghur sen'etchilerning orunlishida naxsha - usul pirogrammisi ötküzmekchi bolghan shishli jemal reshit bey tiyatirxanisining aldida namayishchilar. 2024-Yili 2-iyun, istanbul.
RFA/Arslan

Türkiyening yéngi rifa partiyesi küchükchekmeje shöbisi, alperen istanbul shöbisi, anadolo neferliri jem'iyiti, köktürk bodun jem'iyiti qatarliq türk jem'iyetlirining mes'ulliri we ezalirimu namayish meydanigha kélip Uyghurlarni qollap-quwwetlidi hem xitaygha qarshi bayanat élan qildi.

Uyghur sen'etchiler we xitay xadimlar olturghan aptobus zalgha yéqinlap kelgende namayishchilar aptobusning aldini tosushqa urundi, biraq türk saqchilar ularni tosup aldigha ötküzmidi. Bu esnada namayishchilar “Térrorchi xitay yalghanchiliqni toxtat” , “Térrorchi xitay qirghinchiliqni toxtat” ! dégendek sho'arlar towlidi.

Xitay ürümchidin keltürülgen Uyghur sen'etchilerning orunlishida naxsha - usul pirogrammisi ötküzmekchi bolghan shishli jemal reshit bey tiyatirxanisining aldida namayishchilar. 2024-Yili 2-iyun, istanbul.
Xitay ürümchidin keltürülgen Uyghur sen'etchilerning orunlishida naxsha - usul pirogrammisi ötküzmekchi bolghan shishli jemal reshit bey tiyatirxanisining aldida namayishchilar. 2024-Yili 2-iyun, istanbul.
RFA/Arslan

Zalning üstünki qewitidin sirtqa chiqqan bir qanche xitay kishi Uyghur namayishchilarni resimge tartti, namayishchilarmu ularni resimge tartiwatqanda ular zalning ichige kirip ketti.

Namayish jeryanida axbarat élan qilish yighini ötküzüldi, anadolu neferliri jem'iyiti re'isi kubilay kerem buraq bayanatini oqup ötti.

U naraziliqini ipadilep mundaq dédi: “Zalim xitay Uyghur medeniyitini xitay medeniyiti dep tonushturuwatidu, yürgüzüwatqan assimilyatsiye we qirghinchiliq siyasetlirini yépish üchün Uyghur sen'etlirini xitay xelq usuli, Uyghur muzikisini xitay xelq muzikisi dep tonushturuwatidu, Uyghurlarning medeniyitini xitay medeniyiti dep körsetmekte, sherqiy türkistanni xitayning bir parchisi dégen sepsetisini insanlarning zéhnige singdürüshke urunuwatidu, xitay bu yerde bu reswachiliq pa'aliyitini ötküzüwatqan peytlerde, sherqiy türkistanda qoshmaq tughqan nami astida Uyghurlarning öylirige xitay jasuslar orunlashturuluwatidu, Uyghur qérindashlirimiz tutqun qilinip yighiwélish lagérlirigha qamiliwatidu we qiyin-qistaqqa uchrawatidu. Bu yighiwélish lagérlirini, Uyghurlarning méngiliride késellik bar, ularning méngilirini dawalash üchün bu lagérlarni achtuq dep atighan xitay bash konsuli qandaq bolup bu yerde bu reswa pa'aliyetni uyushturushqa jür'et qilidu? néme üchün türkiye hökümiti bulargha ruxset béridu? bu reswachiliq pa'aliyitini uyushturushni qollighan we zalim xitayning dewitini qobul qilip buninggha qétilghan pütün emeldarlar nomus qilsun! ularni eyibleymiz! ” .

Xitay ürümchidin keltürülgen Uyghur sen'etchilerning orunlishida naxsha - usul pirogrammisi ötküzmekchi bolghan shishli jemal reshit bey tiyatirxanisining aldida namayishchilar. 2024-Yili 2-iyun, istanbul.
Xitay ürümchidin keltürülgen Uyghur sen'etchilerning orunlishida naxsha - usul pirogrammisi ötküzmekchi bolghan shishli jemal reshit bey tiyatirxanisining aldida namayishchilar. 2024-Yili 2-iyun, istanbul.
RFA/Arslan

Namayishta söz qilghan köktürk bodun jem'iyiti re'isi kökböre ependi xitaygha bolghan naraziliqini ipadilep mundaq dédi: “Türkistanda zulum we qirghinchiliq boluwatidu, türkistanda erlerni tutqun qilip lagérlargha qamawatidu, ularning öylirige xitay erlirini keltürüp orunlashturuwatidu, qachan'ghiche süküt qilimiz, nami türk bolghan türkiye jumhuriyiti döliti, bizning aldimizgha türk saqchilirini qoyup yolimizni tosuwatidu, biz bu yerde qatil xitayni toxtitish üchün bir ish qilishimiz kérek, türkiye jumhuriyiti bizning aldimizgha saqchi qoyushning ornigha xitayning zulumini toxtitish kérek! ” .

Namayish jeryanida söz qilghan “Xitay yighiwélish lagéri qurbanliri munbiri” ning mes'ulliridin mirzexmet ilyas ependi xitayning istanbulda pa'aliyet qilishigha ruxset bergen türkiye hökümitini we xitayni eyiblep mundaq dédi: “Islam dunyasining paytexti dep süpetliniwatqan türkiyede xitayning bu qilmishlirigha ruxset bérilmesliki kérek idi, mejburiy halda bu yerge keltürülgen bizning sen'etchilirimizge salam yollaymiz, ular bizning qérindashlirimiz, emma qiyin ehwalda qalghanliqi üchün mejburiy keltürülgenliki éniq, ularning yüreklirining qandaq hés tuyghuda boluwatqanliqini yaxshi bilimiz, méning inim we bashqa tughqanlirim, türkiyede magistirliq üchün oqushni püttürgen dostlirim hazirmu yighiwélish lagérlirida tutup turuluwatidu, shu tiyatirxanida xitayning qaysi emeldari bolsa we azraq wijdani bolsa kelsun biz bilen yüzleshsun, bizni toxtitish üchün bu yerge qaysi türk emeldar tosaq qurdurghan bolsa, eslide bu tosaqni bizge emes shu zalning ichidiki zalim, qirghinchi xitaygha qurup toxtitish kérek, chünki xitay yighiwélish lagérlirigha qérindashlirimiz qamap qoydi. Xitay aldi bilen yighiwélish lagérlirini taqisun, lagérdiki qérindashlirimizni erkin qoyup bersun we irqiy qirghinchiliqni toxtatsun, uningdin kéyin bu yerde körgezme échishqa ruxset béringlar, biraq biz uruq-tughqanlirimiz bilen alaqe qilalmay yürikimiz échishiwatsa, u yerde ata-anilirimiz, uruq-tughqanlirimiz, qérindashlirimiz yighiwélish lagérlargha qalghan tursa xitaylarning bu yerde pa'aliyet qilishigha ruxset bermesliki kérek” .

Istanbul shishlidiki tiyatirxana usti qewettin Uyghur namayishchilargha qarawatqan xitay diplomatlar we egeshküchiliri. 2024-Yili 2-iyun, istanbul.
Istanbul shishlidiki tiyatirxana usti qewettin Uyghur namayishchilargha qarawatqan xitay diplomatlar we egeshküchiliri. 2024-Yili 2-iyun, istanbul.
RFA/Arslan

Pa'aliyet jeryanida istanbuldiki herqaysi Uyghur teshkilatliri wekilliri we mes'ullirimu söz qilip, xitayning atalmish xitay xelq naxsha muzika sen'iti namidiki pa'aliyetlirini we Uyghur élidiki qirghinchiliq siyasitini qattiq eyiblidi.

Xitayning bu pa'aliyitige qarshi istanbuldiki xelq'ara sherqiy türkistan teshkilatliri birlikini öz ichige alghan bir qatar jem'iyet we teshkilatlarmu mexsus bayanat élan qilip naraziliqlirini ipadilidi.

Biz, xitay konsulxanisi uyushturghan naxsha-muzika pa'aliyiti ötküzülidighan zalgha kirish üchün zalning ishikige barghan bolsaqmu, lékin ishikni tosqanlar teripidin kirishke ruxset qilinmiduq.

Xitayning istanbuldiki bash konsuli wéy shyawdongning öz namida tarqatqan teklipnamiside yézilishiche, wéy shyawdong özi xalighan kishilerge mexsus teklipname ewetken bolup, teklipnamini tapshuruwalghuchi zalgha kirishte buni körsitip kirishi kérekliki, teklipnamini bashqilargha ötünüp bérishke bolmaydighanliqi tekitlen'gen. Teklip qilin'ghan kishilerdin qatnishishini xalaydighanlarning 5-ayning 30-künidin burun téléfon yaki élxet arqiliq tizimlitishi kérekliki tekitlen'gen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.