Istanbulda "Uyghur milliy mewjutluqi we sherqiy türkistanning kélechiki" témisida yighin chaqirildi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-09-09
Élxet
Pikir
Share
Print
"Uyghur milliy mewjutluqi we sherqiy türkistanning kélechiki" témisida yighindin körünüsh. 2019-Yili 7-séntebir, istanbul.
"Uyghur milliy mewjutluqi we sherqiy türkistanning kélechiki" témisida yighindin körünüsh. 2019-Yili 7-séntebir, istanbul.
RFA/Erkin Tarim

9-Ayning 7-8-künliri türkiyening istanbul shehiride "Uyghur milliy mewjutluqi we sherqiy türkistanning kélechiki" témisida yighin chaqirildi. Uyghur tetqiqat instituti bilen Uyghur akadémiyesi ortaq chaqirghan mezkur yighin'gha amérika qoshma shtatliri, kanada, yawropa döletliri, ottura asiya türkiy jumhuriyetliri we türkiyening her qaysi sheherliridin kelgen Uyghur ziyaliylar, siyasiyonlar we türkiyede magistirliq we doktorluq üchün oquwatqan oqughuchilardin bolup 60 etrapida kishi ishtirak qildi. Mezkur yighin ikki bölüm sheklide ötküzülgen bolup, birinchi bölümde Uyghur diyari ichidiki weziyet we xitayning irqiy qirghinchiliqi, chet'eldiki Uyghurlarning xitaygha qarshi heriketliri we xelq'ara weziyet, sherqiy türkistanning kélechiki qatarliq mezmunlarda mutexessisler mexsus doklat berdi. Yighin sherqiy türkistan bilen türkiyening istiqlal marshini oqush bilen bashlandi.

"Uyghur milliy mewjutluqi we sherqiy türkistanning kélechiki" témisidiki yighinning échilish nutqini Uyghur akadémiyesi re'isi, izmirdiki ege uniwérsitéti proféssori doktor alimjan inayet bilen Uyghur tetqiqat instituti mudiri dotsént doktor erkin ekrem ependi sözlidi.

Yighinning kün tertipige bina'en erkin asiya muxbiri, musteqil tetqiqatchi doktor es'et sulayman ependi "Yéqinqi yüz yilliq Uyghur tarixidiki üch qétimliq zor tutqun we teqib" témisida, amérika massachustis téxnologiye instituti tetqiqatchisi proféssor doktor maysem mutellip "Xitayning Uyghurlardin d n a ewrishkisi yighishning organ tijariti bilen bolghan munasiwiti" témisida ilmiy doklat berdi.

Amérika alem qatnash idarisi optika inzhénéri doktor erkin sidiq ependi "Xitayning Uyghurlargha qaratqan assimilyatsiye siyasiti we irqiy qirghinchiliqi heqqide", istanbuldiki béykent uniwérsitéti oqutquchisi meghpiret kemal xanim "Sherqiy türkistan dewasida yash we bilimlik tayanch küchlerni yétishtürüsh heqqide", istanbuldiki ibin xaldün uniwérsitéti qanun kespi doktor oqughuchisi idris mijit ependi "Musteqilliq körüshide qorqush we ümid", Uyghur akadémiyesi ijra'iye komitéti re'isi ablimit qaraxan ependi "Chet'eldiki sherqiy türkistan teshkilatlirini küchlendürüsh heqqide", doktor perhat qurban tengritaghli ependi "Sherqiy türkistan dewasini kücheytishning yolliri" qatarliq témilarda doklat berdi. Bulardin sirt enqerediki istratégiyelik chüshenchiler instituti mutexessisi doktor erkin ekrem ependi, proféssor doktor alimjan inayet ependi, yaponiyedik kelgen Uyghur ziyaliysi doktor haji qutluq qadiri ependilermu doklat berdi.

9-Ayning 8-küni chüshtin kéyin bolsa guruppilar boyiche yumilaq üstel muzakirisi élip bérildi. Uyghur akadémiyesi ijra'iye komitéti re'isi ablimit qaraxan ependi bu heqte radyomizgha melumat bérip mundaq dédi: "Biz bügün chüshtin kéyin yighin'gha qatnishiwatqan 60 kishi 4 guruppigha ayrilip muzakire élip barduq. Bular weten ichidiki weziyet we xitayning irqiy qirghinchiliqi, yash tayanch küchlerni yétishtürüsh we teshkilatlarni küchlendürüsh, muhajirettiki sherqiy türkistanliqlarning xitaygha qarshi heriketliri, xelq'ara weziyet sherqiy türkistanning kélechiki qatarliq témilar boyiche muzakire élip bérildi. Bu témilar boyiche élip bérilghan muzakirilerde chüshken pikirler xatirilep ötüldi. Buni doklat sheklide teyyarlap her qaysi teshkilat, jama'et erbabliri we munasiwetlik kishilerning paydilinishigha sunimiz we bundin kéyin bu telep-pikirlerni asas qilghan halda pa'aliyet élip barimiz".

Istanbulda ötküzülgen "Xelq'ara weziyet we sherqiy türkistanning kélechiki" témisidiki yighin axirlashqandin kéyin mikrofonimizni yighinni Uyghur turghan Uyghur akadémiyesining re'isi proféssor doktor alimjan inayet ependige uzattuq. U, bu qétimqi yighinning burunqi yighinlargha oxshimaydighan terepliri toghrisida melumat berdi.

Yighinni Uyghur akadémiyesi bilen ortaq orunlashturghan Uyghur instituti mudiri doktor erkin ekrem ependi dunyaning weziyiti tézla özgiriwatqan, Uyghurlar éghir weziyette turuwatqan bügünki künde bundaq bir yighin ötküzüshning ilmiy siyaset élip bérish üchün paydiliq ikenlikini, bezi yétersizlikler bolghan bolsimu muweppeqiyetlik ötkenlikini tekitlidi.

Yighin axirida ziyaritimizni qobul qilghan norwégiyediki Uyghur edliye arxip ambiri diréktori bextiyar ependi yighinning yaxshi ötkenlikini bayan qildi.

Uyghur akadémiyesi 2009-yili 9-ayning 9-küni qurulghan bolup hazirghiche 11 qétim ilmiy muhakime yighini, 4 qétim Uyghur mutepekkurlirini xatirilesh yighini, 8 qétim ana tilni xatirilesh yighini ötküzgen.

Toluq bet