Iyi partiyesi: "Xitay bash elchisi qarshi élinmaydighan adem élan qilinishi kérek"

Muxbirimiz erkin
2021-04-06
Share
Iyi partiyesi: Türkiye iyi partiyesining re'isi meral aqshener xanimning 5-aprél tiwéttirda "Barin weqesi" ning 31 yilliqini xatirilep chiqarghan uchuri.
Social Media

Türkiye iyi partiyesining re'isi meral akshener we enqere shehirining jumhuriyet xelq partiyesidin bolghan sheher bashliqi mensur yawashning 5-aprél tiwéttirda "Barén weqesi" ning 31 yilliqini xatirilishi, xitayning enqerediki bash elchixanisining tehdit xaraktérlik hujumigha uchrap, eslidinla nazuk bolghan ikki dölet munasiwetliride diplomatik köngülsizlik peyda qilghan. Anatoliye agéntliqining xewer qilishiche, türkiye tashqi ishlar ministirliqi 6-aprél xitayning enqerediki bash elchisi lyu shawbinni tashqi ishlar ministirliqigha chaqirtip, xitay elchixanisining tiwéttirda élan qilghan bayanatidiki sözlerge bi'aram bolghanliqini bildürgen.

Mansur-Yawash_Barin-Inqilabi-20210405.png
Enqere shehirining jumhuriyet xelq partiyesidin bolghan sheher bashliqi mensur yawashning 5-aprél tiwéttirda "Barin weqesi" ning 31 yilliqini xatirilep chiqarghan uchuri.

Iyi partiyesining re'isi meral akshener xanim we enqere shehirining bashliqi mensur yawash 5-aprél tiwéttirda xitayning "Barén weqesi" diki qirghinchiliqini tenqidlep, "Barén qirghinchiliqi" da öltürülgen "Sherqiy türkistanliq qérindashliri" ni xatirileydighanliqini ipadiligen. Meral akshener "Sherqiy türkistanning bir küni mutleq musteqilliqqa érishidighanliqi" ni tekitligenidi. Xitay elchixanisi ularning sözige derhal inkas qayturup, xitay terepning "Heqliq qarshiliq körsitish heqqini saqlap qalidighanliqi" ni éytqan.

Xitay elchixanisi qandaq qarshiliq qilidighanliqini tilgha almighan, biraq türkiyediki öktichi partiyeler xitay elchixanisining inkasini türkiyening "Ichki siyasitige arilashqanliq", "Resmiy tehdit salghanliq" dep eyiblimekte. Türkiye parlamént ezasi, iyi partiyesining bayanatchisi yawuz aghirali'oghlu 6-aprél ziyaritimizni qobul qilip, xitay bash elchisining türkiyede "Qarshi élinmaydighan adem" dep élan qilinishini telep qildi.

Yawuz aghirali'oghlu mundaq dédi: "Xitay bash elchisi qarshi élinmaydighan kishi élan qilinsa bolidu. Turushluq döletning siyasiy partiye re'islirige bu derijide tehditlik til ishletken diplomatlar qarshi élinmaydighan adem élan qilinidu. Biz mushundaq qilishini arzu qilimiz. Tashqi ishlar ministirliqi chaqirip agahlanduridighanliqini bildürdi. Agahlandurushning tonini hemmimiz teng körimiz. Biz shundaq bolushini arzu qilimiz, tashqi ishlar ministirliqimiz inkas bildürimiz, chaqirtip kélip, agahlandurimiz, dewatidu. Agahlandurushning mahiyitini körimiz. Emma axirqi tehlilde qarshi élinmaydighan adem, élan qilinsa bolidu. Chünki, bu eyni waqitta peqet re'isimizge emes, türkiye jumhuriyitining igilik heqlirige qilin'ghan hujum we bir terbiyesizlik".

Körsitishiche, xitay elchixanisining tiwéttir gheyriy diplomatik iken. U: "Bir bash elchining elchilik qiliwatqan dölettiki partiye rehberlirige, sheher bashliqlirigha bundaq tertipsiz tiwéttir sözi yollishi diplomatiye adetlen'gen, shahit bolghan, uyghun köridighan hadise emes. Bu uning qarshi élinmaydighan adem, dep élan qilinishi üchün yéterlik. Tashqi ishlar ministirliqining zörür inkas qayturushini saqlawatimiz. Tayip erdoghan'gha tashqirida bireri hörmetsizlik qilsa biz öktichi partiye süpitide inkas bildürimiz, héchkimni türkiye jumhuriyiti rehbirige hörmetsizlik qildurmaymiz. Biraq oxshash sezgürlükini jumhur re'isi we tashqi ishlar ministiridin kütimiz" dédi.

Meral akshener "Barén weqesi" ning 31 yilliqi munasiwiti bilen yollighan tiwéttir sözide "Barén qirghinchiliqida xitay asaritige bash egmigen sherqiy türkistanliq qérindashlirimizni shahadetlirining yilliqida rehmet bilen xatirileymiz. Asaret astidiki qérindashlirimizni untumaymiz, uchrighan zulumlirigha süküt qilmaymiz. Sherqiy türkistan bir küni mutleq musteqilliqigha érishidu" dégen. Enqere shehirining bashliqi mensur yawash "Sherqiy türkistanda yüz bergen qetli'amning iztirapini 31 yil ötken bolsimu, hazirqidek hés qiliwatimiz. Barén shéhitlirini rehmet bilen xatirileymen" dep tekitligenidi.

Xitay elchixanisi tiwéttir sözide meral akshener bilen mensur yawashning ismini hembehirlep, "Xitay terep herqandaq kishi we küchning xitayning igilik hoquqi we zémin pütünlükige herqandaq shekilde xiris qilishigha qet'iy qarshi chiqidu we buni shiddet bilen eyibleydu. Xitay terep heqliq qarshiliq qilish hoquqini saqlap qalidu" dep tekitligen. Xitay elchixanisining tiwéttir sözi türkiyediki bashqa öktichi partiyelernimu bi'aram qilghan. Türkiye kélechek partiyesining tashqi ishlargha mes'ul mu'awin re'isi, sabiq bash elchi ümid yardim, xitay elchixanisining tiwéttir sözini "Qobul qilghili bolmaydighanliqi" ni bildürdi.

Umit yardim 6-aprél ziyaritimizni qobul qilip mundaq deydu: "Xitayning bash elchisi süpitide tiwéttir arqiliq ochuq-ashkara bundaq sözlerni yézishini shiddet bilen eyibleymen. Buni qobul qilmaymiz. Chünki, bir dölette bash elchixana bolup wezipe ötewatqan xitay bash elchilikining wezipisi ikki dölet arisidiki munasiwetlerni kücheytish we algha sürüshtur. Türkiyening ichidiki siyasiy partiyelerning néme déyishi xitay terepni alaqilandurmaydu".

Ümid yardimning éytishiche, eger xitay elchixanisi sherqiy türkistanda qilghanlirining toghra ikenlikige ishense, özlirige ishenchi bolsa türkiyediki her qaysi partiyerler bilen körüshüp, pikiri, naraziliqi yaki deydighan sözini shulargha éytsa bolidiken. Umit yardim: "Emma buning sirtida bir bash elchixana héchqachan bir döletning yalghuz türkiyede emes, dunyaning qeyiride bolsa bolsun, bir döletning ichki siyasiti heqqide féysbuk yaki tiwéttirda bundaq sözlishige bolmaydu" dédi.

Uning körsitishiche, enqerening xitay bash elchisini "Qarshi élinmaydighan adem" dep qilish éhtimalliqi bolmisimu, biraq türkiye tashqi ishlar ministirliqi xitay elchisini agahlandurushi, xitay elchixanisi tiwéttirda qayta söz yollap, epu sorishi t kérek iken. Umit yardim mundaq deydu: "Men bolupmu tashqi ishlar ministirliqimiz bu toghrisida xitay bash elchixanisini agahlandurushi kérek, dep oylaymen. Buni choqum qilishi, shuningdek buninggha jiddiy inkas qayturushi lazim. Ikkinchi, xitay elchixanisiningmu qayta tiwéttir sözi yollap, xatalashqanliqini étirap qilishi, türk siyasetchiliridin we türk xelqidin epu tilishi kérek, dep oylaymen"

Xitay bash elchisi lyu shawbinning 6-aprél türkiye tashqi ishlar ministirliqigha chaqirtilghanda néme, dep jawab bergenliki melum emes. Türkiye tashqi ishlar ministirliqi hazirgha qeder bu toghrisida héchqandaq melumat bérip baqmidi. Biraq yawuz aghirali'oghluning éytishiche, xitay néme dése désun ular uning tehditlirige téz pükmeydiken, sherqiy türkistandiki "Irqiy qirghinchiliq" ni dunyagha anglitishni dawamlashturidiken.

Yawuz aghirali'oghlu: "Uyghur qérindashlirimiz türk millitining qérindishidur. Biz özimizning sherqiy türkistanliq hésablaymiz. Eger xitay türkler bilen tinchliq ichide hörmetlep yashashni qarar qilsa, bu ular üchün téximu yaxshi. Türkler sherqiy türkistan bashta bolup xitay yüteleydighan millet emes. Biz xitayning gélige turup qalimiz. Sherqiy türkistandiki irqiy qirghinchiliqni, jaza lagérlirini, qiyin-qistaq we yiqitilghan jamelerni, parchilan'ghan a'ililerni diqqet bilen közitiwatimiz. Uyerdiki irqiy qirghinchiliqni dunyagha anglitishni dawamlashturimiz" dédi.

Türkiye-xitay arisidiki bu diplomatik sürkilish xitay tashqi ishlar ministiri wang yi türkiyeni ziyaret qilip arqidinla yüz berdi. Wang yi ziyaritide türkiye tashqi ishlar ministiri chawush'oghlu we prézidént erdoghanning intayin semimiy kütüwélishigha érishken. Türkiye hökümet rehberlirining Uyghurlargha "Irqiy qirghinchiliq" qilish bilen eyibliniwatqan xitaygha körsetken semimiy mu'amilisi öktichi partiyelerning qattiq tenqidige uchrighanidi.

Chawush'oghlu wang yi bilen ötküzgen söhbitide Uyghur mesilisining küntertipke kelgenlikini ilgiri sürgen, biraq qandaq shekilde küntertipke kelgenliki toghrisida héchqandaq uchur bermigen. U yene türkiyening Uyghurlar mesiliside gherb bilen birge turmaydighanliqi, xitay bilen korona wirusi waksinisida hemkarlishidighanliqi, shuningdek iqtisadi hemkarliqni kücheytidighanliqini bildürgenidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet