"Iyi" partiyesi rehbiri lütfü türkkan: "Dunyada Uyghur mesiliside sükütütte turuwatqan birla türkiye döliti qaldi"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-07-27
Élxet
Pikir
Share
Print
"Iyi" yeni "Yaxshi" partiyesining türkiye parlaméntidiki guruppa bashliqi lütfü türkkan ependi yighinda sözlimekte. 2014-Yili 6-may, enqere, türkiye.
"Iyi" yeni "Yaxshi" partiyesining türkiye parlaméntidiki guruppa bashliqi lütfü türkkan ependi yighinda sözlimekte. 2014-Yili 6-may, enqere, türkiye.
AP

Türkiyede öktichi partiyeler erdoghan hökümitini Uyghurlargha köngül bölmeslik mesiliside dawamliq eyiblimekte. Öktichi partiyelerdin biri "Iyi" partiyesi yene bir qétim hökümetni tenqid qildi.

"Iyi" yeni "Yaxshi" partiyesining türkiye parlaméntidiki guruppa bashliqi lütfü türkkan ependi 27-iyul küni türkiye parlaméntida muxbirlargha bayanat bérish yighini chaqirip, nurghun döletler Uyghurlargha ige chiqiwatqan peytte türkiyening sükütte turushini qattiq tenqid qildi.

U, sözini mundaq bashlidi: "Uyghur mesilisige qarita gherb elliri bashliq nurghun döletler inkas qayturdi, bezi döletler xitaygha qarshi tedbir élishqa tirishiwatidu. Hazir dunyada bu mesilide sükütütte turuwatqan birla türkiye döliti qaldi. Uyghurlar qibligahim dewatqan türkiyedin téxigiche héchqandaq inkas chiqmidi."

Amérika bilen xitay otturisidiki munasiwet künsayin jiddiylishiwatqan peytlerde "2020-Yilliq Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" ge amérika prézidénti tramp qol qoyghandin kéyin Uyghur mesilisi qaytidin dunyaning küntertipige kélishke bashlidi. Kanada, en'gliye, awstraliye we firansiye qatarliq döletler bu mesilige qarita inkas qayturushqa bashlidi. Bu xewer türk axbaratliridimu tarqitildi. Bu, türkiyediki Uyghurlar mesilisige köngül bölidighan bir qisim parlamént ezaliri, siyasiy partiyeler ezaliri hem türk ammisi arisida türkiye Uyghurlar bilen qandash, dindash bir dölet bolush süpiti bilen amérika bashliq nurghun döletler bu mesilige köngül bölüwatsa türkiye némishqa sükütte turuwatidu? dep tenqid qilmaqta. Hetta türkiyening béyjingda turushluq bash elchisi abdulqadir emin önen ependining "2019 Yilliq xizmet doklatida" uning xitaygha qoshna nurghun dölet we ölkilerge barghan bolsimu ürümchige barmighanliqi, doklatta bir yerdimu "Uyghur" sözining orun almasliqi shuningdek türkiye qollap kéliwatqan pelestin lidéri mexmut abbasning shi jinping bilen bolghan téléfon alaqiside Uyghur mesiliside xitayni qollaydighanliqini bayan qilishi türk siyasetchilerning qattiq tenqid qilishigha uchridi.

Ene shu xil tenqidini parlaméntta otturigha qoyghan lütfü türkkan ependi bayanatida türkiyening béyjingda turushluq bash elchisi abdulqadir emin önen ependining 2019-yili bir qétimmu ürümchige barmighanliqini qattiq eyiblep mundaq dédi:

"Türkiyening béyjing elchixanisi teyyarlighan 2019-yilliq xizmet doklatigha qarap chiqtim. Silerning diqqitinglarni tarttimu bilmeymen. Türkiyening béyjingdiki elchisining bir yil ichide qilghan xizmetliri we ékskursiye qilghan jaylirigha orun bérilgen. Adalet we tereqqiyat partiyesining sabiq parlamént ezasi, sirttin teyinlen'gen abdulqadir emin önen ependi bir yil ichide nurghun dölet we ölkilerge bériptu, eslide bérishqa tégishlik bolghan yer sherqiy türkistan'gha barmaptu. Hemme milletning dosti, emma qérindash milletning düshmini bir partiye hazir türkiyede hakimiyette."

"Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesi parlamént ezasi lütfü türkkan ependi bayanatida yene türkiyediki hakimiyet igisi adalet we tereqqiyat partiyesining pelestin siyasitini tenqid qilip mundaq dédi: "Adalet we tereqqiyat partiyesi parlamént ezaliri parlaméntta ismini anglighanda köz yashlirini tutalmaydighan pelestinliklerning rehbiri mexmut abbas shi jinping bilen téléfon sözleshkende mundaq deptu: 'xitay pelestinning dosti ikenlikini ispatlidi. Pelestin shinjang we xongkong mesiliside xitayni qollaydu', men hökümetke yene bir qétim shuni démekchimenki, hemme nerse bolidikensiler, emma bir nerse bolalmaywatisiler! bir qétim 'türk' bolunglar, sherqiy türkistanliqlargha ige chiqinglar!".

Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan istanbuldiki aydin uniwérsitéti proféssori ragip qutay qaraja ependi türkiye hökümitining pelestin mesilisige köngül bölgenchilik Uyghurlargha köngül bölmeslikining échinishliq ehwal ikenlikini tekitlep mundaq dédi: "Türkiye amérika we xitay bilen bolghan munasiwiti tengpunglashturush üchün xitay bilen tijaret we pul mu'amilisi munasiwitini kücheytiwatidu. Shunga türkiye xitaygha qarshi héch néme qilalmaywatidu. Sherqiy türkistan mesilisidimu hem shundaq boluwatidu. Türkiye hökümitining pelestin mesilisige köngül bölgendek sherqiy türkistan mesilisige köngül bölmesliki bekla échinishliq. Lékin, bular heqiqettur!"

Enqerediki Uyghur tetqiqat instituti mudiri, istratégiye mutexessisi doktor erkin ekrem ependi türkiye hökümitining hazir Uyghur mesiliside hem xitayni renjitmeydighan, hem türkiye jama'etchilikini memnun qilidighan bir siyaset élip bérishqa tirishiwatqanliqini, buni uzun muddet dawamlashturushining qiyin bolidighanliqini otturigha qoydi.

"Yaxshi" partiyesi qurulup 6 ay ötkendin kéyin 2018-yili 6-ayning 23-künidiki saylamda parlaménttiki orni boyiche 5-partiye bolup saylinip türkiye parlaméntigha kirgenidi. Mezkur partiye shu kündin béri izchil halda Uyghur mesilisini her yerde otturigha qoyup, türkiye hökümitini tenqid qilip kelmekte, emma adalet we tereqqiyat partiyesi, özlirini Uyghurlarning qérindashliri dep jakarlap kéliwatqan milletchi heriket partiyesi yenila xitayning Uyghurlargha tutqan siyasitini eyibleshtin özini tartip kelmekte.

Toluq bet