Rusiyelik siyasetchining yer toghriliq pikri ikki memliket otturisida jangjal chiqardi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2020-12-15
Share
Rusiyelik siyasetchining yer toghriliq pikri ikki memliket otturisida jangjal chiqardi Ishtirakchilar musteqilliq künini xatirilesh yighilishida musteqilliq abidisi yénida dölet bayriqini kötürgen körünüsh. 2020-Yili 16-dékabir, almuta, qazaqistan.
REUTERS

Yéqindin buyan qazaqistan ammiwi axbarat wasitiliride we shundaqla ijtima'iy taratqularda rusiyelik dölet we siyaset erbabi, tarixchi we siyasetshunas, rusiye fédératsiyesi dölet dumasining ezasi wyachéslaw nikonofning "Qazaqistan térritoriyesi rusiye teripidin qilin'ghan chong sowgha" dégen pikri etrapida bes-munazire kücheydi.

Qazaqistanning "Sputnik", "365 Info kz", "Merkizy asiya", "Tén'grinyus", "Abay kz", "Zakon kz" qatarliq rus we qazaq tilliq agéntliqlirida rusiye fédératsiyesi dölet dumasining bilim we ilim boyiche komitétining re'isi wyachéslaw nikonofning rusiye birinchi qanilida chiqqan "Chong oyun" programmisida sözge chiqqan. Uning qazaqistan térritoriyesige a'it qilghan pikirliri bir qatar rusiyelik, qazaqistanliq dölet erbabliri we siyasetchilirining, ziyaliylar we mutexessislerning küchlük inkasini qozghighan.

"Tén'grinyus" agéntliqida élan qilin'ghan "Qulmuhemmetler naraziliq bildürüwatidu. Qazaqistanda rusiyelik eza nikonofning sözliridin wang-chung chiqmaqta" namliq maqalide éytilishiche, wyachéslaw nikonof ilgiri "Ilgiri qazaqistan bolmighan. Shimaliy qazaqistanda qazaqlar olturaqlashmighan. Ular xéli töwende yashighan. Qazaqistan térritoriyesi rusiye we sowét ittipaqi teripidin qilin'ghan chong sowghat," dégen sözlerni qilghaniken. Shu munasiwet bilen qazaqistan tashqiy ishlar ministirining orunbasari marat sidiqof bu sözlerge hang-tang bolghanliqini bildürüp, rusiyening waqitliq ishenchlik wekili aléksandir komarofqa nota tapshurghandi. U bezi rusiyelik siyasetchilerning qazaqistan'gha qarita qiliwatqan mundaq ighwalirining ikki memliket munasiwetlirige chong ziyan yetküzidighanliqini tekitligen. Qazaqistan sénatining xelq'ara munasiwetler, mudapiye we bixeterlik komitétining re'isi muxtar qulmuhemmetmu nikonofning sözlirige özining qeti'iy qarshiliqini bildürgen.

"Sputnik" yéngiliqlar agéntliqida bérilgen "Rusiyelik siyasetchi qazaqistan térritoriyesi heqqide sözlirini chüshendürdi" namliq maqalida körsitilishiche, jangjal chiqqandin kéyin wyachéslaw nikonof özining "Télégram" qanilida ilgiri éytqan sözlirige chüshendürüsh bérish arqiliq özini aqlashqa tirishqanken.

Rusiyelik siyasetchi nikonofning sözlirige qarita élan qilin'ghan maqalilardin melum bolushiche, rusiye dölet dumasining jawabkar xadimlirining biri wiktor wodoladskiy rusiyening qazaqistanning musteqilliqini hem uning hazirqi chégralirini étirap qilidighanliqini, uning rusiye üchün dostane memliket bolup, öz ara köpligen shertnamilerning, kélishimlerning imzalan'ghanliqini bildürgen.

Rusiyede tonulghan tarixchi, proféssor wiktor kozodoy, siyasetshunas arkadiy dubnof, shundaqla qazaqistanliq tilshunas alim yérdén qajibék, tarixchi ziyabék kabuldinof we bashqilar nikonofning sözlirige özlirining naraziliqlirini bildürgen.

Qazaq tilliq torlarning biri "Abay kz" ta élan qilin'ghan ebil-sérik eli'akbarning "Saylamgha chüshidighan partiyeler nikonofqa néme deydu?" namliq maqaliside tonulghan qazaq siyasetshunasi aydos sarimning bu heqtiki pikri bérilgen bolup, u mundaq dégen: "Qazaqlargha héch kim, héch qachan bir ghérich yérini sogha qilghan emes. Musteqil, igilik hoquqluq qazaqistanning bügünki térritoriyesini öz ichige alghan barche yer-ata-bowilirimizning qanchilighan esirler mabeynide qéni we terini töküp sahibliq qiliwatqan muqeddes tupriqidur. . ."

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan qazaqistanliq siyasetshunas andréy chébotaryof ependi mundaq dédi: "Nikonof qazaqistan'gha we bizning térritoriyelik pütünlikimizge qarita mundaq düshmenlik pikirlerni qiliwatqan birinchi adem emes. Jirinowskiy, merhum édu'ard limonof, wladimir solowyof we bashqimu rusiyelik zhornalistlar, jem'iyet erbapliri ene shundaq mezmunda bildürüshlerni qilip kelgendi. Bizning keng jama'etchilik arisidimu ukra'ina, donbas, qirimlarda yüz bergen weqelerge munasiwetlik selbiy közqarashlar boluwatidu. Shuning üchün qazaqistan jama'etchilikining belgilik bir qismida ene shu yerlerde boluwatqan weqelerning qazaqistanda, shu jümlidin rus ahalisi jylashqan rayonlarda tekrarlinishidin ensireshlermu bar. Emdi nikonofning pikirliri ikki muhim weqege toghra kélip qalghan. Birinchisi, qazaqistan ete özining musteqilliqini nishanlaydu. Kéyinki yili bolsa, 30 yilliqini nishanlaydu. Shuning üchün nikonofning sözliri peqet jama'etchilikningla emes, belki qazaqistan tashqiy ishlar ministirliqining qarshiliqigha uchridi. Ikkinchidin, buningdin bir hepte ilgiri yawro'asiya aliy iqtisadiy kéngishining nöwettiki mejlisi bolup ötüp, 2021-yili uninggha re'islik qilish hoquqi qazaqistan'gha bérilgendi. Qazaqistan üchün mana mushundaq muhim weqeler aldida nikonofning qilghan bu pikirliri köngülsizlik peyda qilidu, elwette."

Andréy chébotaryof nikonof oxshash ademlerning qilghan bildürüshlirining héch bir mentiqige uyghun kelmeydighanliqini, buning barliqining sün'iy keltürüp chiqirilghanliqini, rusiyening resmiy rehberlirining mundaq ighwalargha egeshmeydighanliqini bildürdi.

Siyasetshunas dos köshim ependining pikriche, mundaq ighwalargha da'im qazaqistanning resmiy wekillirining waqtida jawab bérishi bek muhimken.

U mundaq dédi: "Bizde téxila mushu yoq. Rast, bizning siyasetshunaslar, jem'iyet erbapliri özlirining renjishlirini éytidu. Emma dölet teripidin mushu waqitqiche éniq bir qet'iylikni körmidim. Peqet nota tapshurush bar. Jirinowskiy, nikonof éytqandin bashlap ularni toxtitidighan héch kim yoq. Ikkinchidin, rusiye buni dawam qiliwéridu. Sewebi putin hakimiyetke kelgendin buyan ularda impériyelik kéngeymichilik peyda boldi. Bu weqe ene shuning yarqin bir körünüshi. Bu rusiyening memliketlik siyasiti. Ilgiri özlirining qol astida mustemlike bolghan qoshnilirining yerlirige köz tashlishi. Ukra'inadiki, prédnéstrowi'édiki, gruziyediki ehwalni ésimizgha alsaq, éniq bir heriket arqiliq ularning yerlirini tartiwélishqa kirishti. Shuning üchün qazaqistanmu buningdin qéchip kételmeydu. Bu chong xewp."

Dos köshim hazir dölet üstide turghan rehberlerning téxila rusiye tesiridin chiqalmaywatqanliqini, eyni chaghlarda rusiyening bashqa xelqlerning tilini, medeniyitini yoqitish siyasitini élip barghanliqining hazir untulup kétiwatqanliqini otturigha qoydi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet