Kanada hökumiti kanada shirketlirini Uyghur éligha chétishliq xitay mu'esseseliridin hezer eyleshke agahlandurdi

Muxbirimiz erkin
2021-01-15
Share
Kanada hökumiti kanada shirketlirini Uyghur éligha chétishliq xitay mu'esseseliridin hezer eyleshke agahlandurdi Uyghur diyaridiki mejburiy emgekke béghishlap ishlen'gen karton.
Yettesu

Kanadaning yer shari ishliri ministirliqi we uning qarmiqidiki kanada soda xizmiti komissariyati 12-yanwar soda höjjiti élan qilip, kanada shirketlirini we paychiklirini xitayning Uyghur éligha munasiwetlik mu'esseseliri bilen bolghan soda alaqisida sezgür bolushni, bu orunlarning Uyghur mejburiy emgikini ishliwatqan bolushi mumkinlikini agahlandurup, bundaq orunlar bilen soda alaqisi qilishning "Inawetke dexli yetküzidighanliqi", uning "Qanuniy bedili" barliqini bildürgen.

Uningda tekitlishiche, teminat zenjiri mejburiy emgekni ishlitiwatqan shirketlerning inawiti dexlige uchrapla qalmay, bundaq sherketler yene kanada, amérika, méksika otturisidiki tamozhna béji qanunining cheklishige uchraydiken. Uningda bu höjjet kanada shirketlirining Uyghur élidiki kishilik hoquq depsendichilikige diqqitini qozghap, mejburiy emgekni ishlitishning bedili barliqini hés qilishigha yardem qilish üchün chiqirilghanliqini bildürgen.

Kanada, amérika we en'giliyedin kéyin özining shirketlirini Uyghur mejburiy emgek mesiliside agahlandurghan 3-dolet. Hökümetning bu höjjiti kanada parlaménti awam palatasining kishilik hoquq komitéti otken yili 12-ayda xitayning Uyghurlargha tutqan mu'amilisini "Irqiy qirghinchiliq" dep békitip, hökümetke xitay emeldarlirini jazalash, Uyghur mejburiy emgek mehsulatlirini cheklesh, Uyghurlargha siyasi panahliq bérish qatarliqlarni öz ichige alghan bir yürüsh tekliplerni sun'ghandin buyan, hökümetning tunji qétim bundaq bir höjjetni élan qilishidur.

Kanadadiki bezi kishilik hoquq pa'aliyetchilirining qarishiche, bu höjjet Uyghur mesilisi kanadaning xitay bilen bolghan soda munasiwitidimu "Hel qilghuch basquchqa kirgenliki" ni körsitidiken. Kanadadiki "Uyghur kishilik hoquq teshebbusi programmisi" ning dériktori memet toxti 13-yanwar ziyaritimizni qobul qilip mundaq didi: "Uyghurlar nuqtisidin éytqanda, tunji qétim kanada parlaménti (ötken yili) 21-oktebirde irqiy qirghinchiliq, dep élan qilghandin kéyin otturigha qoyghan siyasi tewsiye qararliri bar. Bu siyasiy tewsiye qararlirining üchi mejburiy emgek bilen munasiwetlik. Démekki, tijaret we tashqiy ishlarning buni teng élan qilishi Uyghur mesilisining tashqiy ishlardila emes, xitay bilen bolghan sodidimu hel qilghuch basquchqa ötkenlikini körsitidu.

Lékin kanada awam palatasi ezasi garnét geniyusning qarshiche, hökümetning bu tedbiride jawabkarliq méxanizimi yoq iken. U radiyomizgha bergen bu heqtiki yazma bayanatida, bu tedbirlerning mezmuni toghrisida téximu köp uchur telep qiliwatqanliqi, yalghuz angliq bolush, özini sorashni kütüshning bek emeliy ehmiyitining yoqliqini bildürüp: "Shunga élan qilin'ghan bu tedbirler uning qandaq ishlishi we ijra qilinishigha baghliq. Epsuski, bu tedbirler konsérwatiplar telep qilip kelgen magnitiski imbargosidek jawabkarliq méxanizimini ishlitip, kishilik hoquqni depsende qilghan emeldarlarni heqiqiy jazalashni öz ichige almighan," dep körsetken.

Kanada yer shari ishliri ministirliqining höjjitide Uyghur we bashqa az sanliq milletler uchrawatqan depsendichilikning "Keng kölemde tutqun qilish, keng kölemde balilarni ata-aniliridin ayriwétish, diniy ibadet we mediniyet pa'aliyetlirini basturush, mejburiy emgekke sélish, nishanliq basturush we nazaret tedbirlirini yolgha qoyush, tughmas qilish, ten jazasi we bashqa qopal mu'amile shekillirini öz ichige alidighanliqi", mejburiy emgekning pütkül xitaygha kengeygenliki, xewerlerde "Uyghurlarning xitaydiki her qaysi karxanilarda keng kolemlik mejburiy emgekke sélinip, nurghun sahede yer shari teminat zenjirini zeherligenliki körsitilgenliki" ni bildürgen.

Kanada hökümitining bu höjjiti kanadadiki siyasiyonlar, ammiwi teshkilatlar hökümetning "Magnitiski qanuni" ni ishlitip, Uyghurlargha zulum qilghan xitay emeldarlirini jazalishi, amérikagha oxshash Uyghur mejburiy emgek mehsulatlirini cheklesh toghriliq qanun maqullash toghrisidiki bésimigha uchrawatqan mezgilde élan qilindi. Sabiq kanada edliye ministiri, kanadadiki "Ra'ol wollénbérg kishilik hoquq merkizi" ning mudiri irwin kotlér bu xil tedbirlerni küchlük teshebbus qilip kéliwatqan erbaplarning biri.

Irwin kotlér mundaq deydu: "U yerde Uyghurlarni mejburi emgekke sélip ishlapchiqarghan mehsulatlar mesilisi bar. Amérika mejburiy emgekni ishlitip mehsulat ishlepchiqirishqa qarshi turush we uning aldini élish toghrisida qanun maqullidi. Méning démekchi bolghinim, otturigha qoyulghan bir qatar teklip pikirlerning ichidiki bezi teshebbushlarni yolgha qoyushqa bolidu. Biraq bu yerdiki mesile élishqa tégishlik zorur tedbirlerni kéchikturmey yolgha qoyush üchün bir siyasiy iradening bar yoqliqidur."

Irwin kotlér ötken yili maqale élan qilip, hökümetning xitayning Uyghurlargha tutqan mu'amilisige qarshi 7 türlük tedbir élishni telep qilghan. U yéqinda bir qétimliq ziyaritimizni qobul qilghanda, bu tedbirlerning birining "Magnitiski qanuni" ni ishlitish ikenlikini bildurup: "Bu tedbirler shularni oz ichige alsa bolidu. Mesilen, magnitiski imbargosi yürgüzüp, Uyghurlargha yuz bériwatqan ishlarda jawapkarliqi bar yuqiri derijilik xitay emeldarlirini jazalashtur. Amérika dölet mejlisi buninggha da'ir qanun chiqardi, kanada parlaméntimu magnitiski imbargosi yürgüzüsh üchün heriket qilishi kérek," dégen.

Irwin kotlér otken yili kanada parlaméntida guwahliq bérip, xitayning Uyghurlargha "Irqiy qirghinchiliq" yürgüzüwatqanliqini ilgiri sürgen. Uning tekitlishiche, xitayning Uyghur largha qiliwatqan her xil depsendichiliklirining hemmisi irqiy qirghinchiliqqa qutratquluq qilish bilen bir waqitta yene "Irqiy qirghinchiliqqa qarshi turush ehdinamisi" diki qirghinchiliqqa a'it 5 xil qilmish sadir qilin'ghan iken.

Lékin memet toxti, kanada yer shari ishliri mimnistirliqining höjjitide xitayning herkitini éniq "Irqiy qirghinchiliq" dep éytmighan bolsimu, biraq uningda irqiy qirghinchiliqning éléméntlirining sanap ötülgenlikini bildurdi. Memet toxti mundaq dédi: "Uningda kanada shirketlirini bu ishning jiddiylikini tonusun dégendek uyghrulargha qilin'ghan zulumlarni sanap ötüp, 'irqiy qirghinchiliq' démigen bolsimu, lékin irqiy qirghinchiliqning éléméntlirini sanap ötken. Buni sanap ötüsh arqiliq qanuniy mes'uliyetningmu éghir bolidighanliqining shepisini bergen."

Kanada yer shari ishliri ministirliqi yene kanada shirketlirini agahlandurup, ularning chet el bilen bolghan soda alaqiside b d t ning mejburiy emgekke qarshi turush, uning aldini élish toghrisidiki alaqidar belgilimilerge, kanadaning bu jehettiki alaqidar méxanizimlirigha emel qilishini, eger uninggha emel qilmisa, bir qatar aqiwetlerge duch kélidighanliqi, kanada import-ékisport ruxsiti qanunigha xilapliq qilish, hökümetning soda jehettiki qollishigha we ékisport tereqqiyat maliyesining yardimige érishelmeydighanliqini bildürgen.

Uningda: "Bu xewp shinjang yaki xitay bilen cheklinip qalmisimu, biraq kanada hökümiti Uyghur we bashqa az sanliq milletlerning xitay da'iriliri teripidin basturuluwatanliqigha a'it xewer, höjjetlik delillerge asasen shinjanggha munasiwetlik mu'esseselerni alahide xewp peyda qilidu, dep hésablaydu," déyilgen. Uningda éytilishiche, "Shinjanggha munasiwetlik teminat zenjirlirini tekshürgende mejburiy emgek we bashqa kemsitish amillirigha, xususen mehsulat menbesining éniq yaki éniq emesliki, kespiy mektep, yataqliq mektep, balilar yeslisi, dégenlerge alahide diqqet qilish kérek," iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet