Қазақистан: бу йиллиқ роза һейт намизини мәсчитләрдә өтәшкә рухсәт қилинди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2021-05-13
Share
Қазақистан: бу йиллиқ роза һейт намизини мәсчитләрдә өтәшкә рухсәт қилинди Қазақистандики уйғур җамаити һейт намизини бирликтә оқумақта_2019- йили
Oyghan

Мәлумки, өткән йилниң март ейида корона вируси вабасиниң пүткүл дуняға тарилиши сәвәбидин барлиқ мәмликәтләрдә дегүдәк бихәтәрлик чарилири көрүлгәниди. Шу җүмлидин қазақистандиму юқумланғанлар сани көпийип, дәсләптә пәвқуладдә һаләт, андин карантин тәртипи елан қилинғаниди. Шу мунасивәт билән қазақистанниң барлиқ йеза вә шәһәрлиридә аһалә көп топлинидиған җайларға, шу җүмлидин мәсчитләргә йиғилиш мәний қилинғанлиқтин мусулман әһли роза һейтини адәттикидәк мәсчитләрдә әмәс, бәлки өйлиридә күтүвелишқа мәҗбур болғаниди.

Хәвәрләрдин мәлум болушичә, бу йили қазақистанда ваба кесили йәнә әвҗ елип, қазақистанниң барлиқ районлирида бихәтәрлик чарилири күчәйтилгәникән. юқумланғанларниң саниму үстүн болуп, һөкүмәт вә саламәтликни сақлаш органлири вәзийәтни қаттиқ көзитишкә киришкәниди.

Шундақ бир вәзийәттә қазақистанда яшаватқан уйғурлар бу йили роза-рамзан ейини қандақ өткүзди һәм һейт намизини қандақ өтиди? 

Алмута шәһиридики "вайнах" мәсчитиниң устази нурмуһәммәт иминоф әпәндиниң ейтишичә, корона вируси вабасиниң тарқилиш хәвпи бойичә қазақистандики шәһәр вә областлар төвән, йәни "йешил", оттура, йәни "сериқ" вә юқири, йәни "қизил" дәриҗиләргә бөлүнгән болуп, һәр қайсиниң өзигә хас бихәтәрлик қаидилири мәвҗу икән. Төвән дәриҗидики аһалә понкитлирида роза-рамзан ейида мәсчитләргә берип, паалийәт йүргүзүшкә рухсәт қилинған болсиму, бу бәзи бихәтәрлик чарилирини сақлиған һалда әмәлгә ашурулғаникән.

У мундақ деди: "алмутада бултурдин тартип мәсчитләр бир вақтида ечилатти, бир вақтида йепилатти. Очуқ болған чеғида җамаәт намаз оқуялмиған. Бирақ бу йили мәсчитләр ечилип, рамзан ейиниң ахирида икки җүмә қалғанда җүмә намазға рухсәт қилди. Бирақ мәсчит ичидә әмәс, қоруда оқушқа рухсәт қилинған. Биз ипарларни мәсчиттә өткүзмисәкму, тәйярлап, тарқаттуқ."

Нурмуһәммәт иминоф әң хәтәрлик дәриҗидики алмута шәһиридики мәсчитләрдә  13-майда роза һейт намизиниң оқулғанлиқи сәвәбини мундақ дәп чүшәндүрди: "бир-икки күнниң алдида пүткүл қазақистан бойичә һейт намизи мәсчитләрдә оқулиду дәп елан қилған. Бирақ алмутада түнүгүн кәчқурун рухсәт қилинғанлиқи елан қилинди. Шуниң билән чоң мәсчиттә имамлар йиғилип, намаз вақти бекитилгәндин кейин җамаәткә елан қилинди. Бүгүн һейт намизи мәсчитләрдә оқулди. Оқулғанда мәсчитниң ичидә әмәс, қоруда оқулди. Рухсәт қилинған билән униң өз тәләплири болди."

Нурмуһәммәт иминоф сөзиниң ахирида пүткүл мусулман әһлини роза һейт байрими билән тәбрикләп, тинчлиқ, хатирҗәмлик тилиди. 

Игилишимизчә, қазақистан мусулманлириниң диний башқармиси қарар чиқирип, мәсчитләрдә роза һейт намизини мундақ тәләпләрни қәтий сақлиған һалда өткүзүшни оттуриға қойғаникән: маска тақаш, өз өйлиридә тәрәт елиш, намаздин кейин қол елишмаслиқ, намаздин кейин дәрру мәсчит әтрапидин кетиш, яш өсмүрләрни коллектиплиқ намазға елип кәлмәслик вә башқилар.    

Радийомиз зияритини қобул қилған алмута шәһириниң турғуни адилҗан һапизоф әпәнди мундақ деди: "һәммимизгә мәлум, һазир карантинлиқ чарә-тәдбир йүргүзүлүватқан бир чағ. Бу йили карантин чарилири юмшитилип, мәсчитниң һойлисида бәзи теббий-тазилиқ тәртипләргә риайә қилиш шәрти билән рухсәт берилди. Биз буниңға хушал. Мушундақ болсиму, мәсчитлиримиз ечилип қалди. Чәклимиләр болсиму, намизимизни өткүзүвалдуқ. Рамзанму яхши өтти. Бәзи чәклимиләр болди, әлвәттә. Бәзи бошлуқларму болди, у бошлуқларни қаримлар толдурушқа тиришти."

Мәлум болушичә, қазақистанда яшаватқан уйғурлар мәмликәтниң асасий җәһәттин алмута шәһири вә алмута вилайитидә орунлашқаникән. Қазақистан мустәқиллиқ алғандин кейин, барлиқ шәһәр вә йезиларда мәсчитләр селинип, хәлқниң диний етиқадлириға әркинлик берилгәниди. Башқа милләтләр билән бир қатарда уйғурларму өзлириниң диний вә миллий әнәнилирини давам қилип келиватмақта. 

 

 

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт