Qazaqistan: bu yilliq roza héyt namizini meschitlerde öteshke ruxset qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2021.05.13
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Qazaqistan: bu yilliq roza héyt namizini meschitlerde öteshke ruxset qilindi Qazaqistandiki Uyghur jama'iti héyt namizini birlikte oqumaqta_2019- yili
Oyghan

Melumki, ötken yilning mart éyida korona wirusi wabasining pütkül dunyagha tarilishi sewebidin barliq memliketlerde dégüdek bixeterlik chariliri körülgenidi. Shu jümlidin qazaqistandimu yuqumlan'ghanlar sani köpiyip, deslepte pewqul'adde halet, andin karantin tertipi élan qilin'ghanidi. Shu munasiwet bilen qazaqistanning barliq yéza we sheherliride ahale köp toplinidighan jaylargha, shu jümlidin meschitlerge yighilish meniy qilin'ghanliqtin musulman ehli roza héytini adettikidek meschitlerde emes, belki öyliride kütüwélishqa mejbur bolghanidi.

Xewerlerdin melum bolushiche, bu yili qazaqistanda waba késili yene ewj élip, qazaqistanning barliq rayonlirida bixeterlik chariliri kücheytilgeniken. Yuqumlan'ghanlarning sanimu üstün bolup, hökümet we salametlikni saqlash organliri weziyetni qattiq közitishke kirishkenidi.

Shundaq bir weziyette qazaqistanda yashawatqan Uyghurlar bu yili roza-ramzan éyini qandaq ötküzdi hem héyt namizini qandaq ötidi? 

Almuta shehiridiki “Waynax” meschitining ustazi nurmuhemmet iminof ependining éytishiche, korona wirusi wabasining tarqilish xewpi boyiche qazaqistandiki sheher we oblastlar töwen, yeni “Yéshil”, ottura, yeni “Sériq” we yuqiri, yeni “Qizil” derijilerge bölün'gen bolup, her qaysining özige xas bixeterlik qa'idiliri mewju iken. Töwen derijidiki ahale ponkitlirida roza-ramzan éyida meschitlerge bérip, pa'aliyet yürgüzüshke ruxset qilin'ghan bolsimu, bu bezi bixeterlik charilirini saqlighan halda emelge ashurulghaniken.

U mundaq dédi: “Almutada bulturdin tartip meschitler bir waqtida échilatti, bir waqtida yépilatti. Ochuq bolghan chéghida jama'et namaz oquyalmighan. Biraq bu yili meschitler échilip, ramzan éyining axirida ikki jüme qalghanda jüme namazgha ruxset qildi. Biraq meschit ichide emes, qoruda oqushqa ruxset qilin'ghan. Biz iparlarni meschitte ötküzmisekmu, teyyarlap, tarqattuq.”

Nurmuhemmet iminof eng xeterlik derijidiki almuta shehiridiki meschitlerde  13-mayda roza héyt namizining oqulghanliqi sewebini mundaq dep chüshendürdi: “Bir-ikki künning aldida pütkül qazaqistan boyiche héyt namizi meschitlerde oqulidu dep élan qilghan. Biraq almutada tünügün kechqurun ruxset qilin'ghanliqi élan qilindi. Shuning bilen chong meschitte imamlar yighilip, namaz waqti békitilgendin kéyin jama'etke élan qilindi. Bügün héyt namizi meschitlerde oquldi. Oqulghanda meschitning ichide emes, qoruda oquldi. Ruxset qilin'ghan bilen uning öz telepliri boldi.”

Nurmuhemmet iminof sözining axirida pütkül musulman ehlini roza héyt bayrimi bilen tebriklep, tinchliq, xatirjemlik tilidi. 

Igilishimizche, qazaqistan musulmanlirining diniy bashqarmisi qarar chiqirip, meschitlerde roza héyt namizini mundaq teleplerni qet'iy saqlighan halda ötküzüshni otturigha qoyghaniken: maska taqash, öz öyliride teret élish, namazdin kéyin qol élishmasliq, namazdin kéyin derru meschit etrapidin kétish, yash ösmürlerni kolléktipliq namazgha élip kelmeslik we bashqilar.    

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan almuta shehirining turghuni adiljan hapizof ependi mundaq dédi: “Hemmimizge melum, hazir karantinliq chare-tedbir yürgüzülüwatqan bir chagh. Bu yili karantin chariliri yumshitilip, meschitning hoylisida bezi tébbiy-taziliq tertiplerge ri'aye qilish sherti bilen ruxset bérildi. Biz buninggha xushal. Mushundaq bolsimu, meschitlirimiz échilip qaldi. Cheklimiler bolsimu, namizimizni ötküzüwalduq. Ramzanmu yaxshi ötti. Bezi cheklimiler boldi, elwette. Bezi boshluqlarmu boldi, u boshluqlarni qarimlar toldurushqa tirishti.”

Melum bolushiche, qazaqistanda yashawatqan Uyghurlar memliketning asasiy jehettin almuta shehiri we almuta wilayitide orunlashqaniken. Qazaqistan musteqilliq alghandin kéyin, barliq sheher we yézilarda meschitler sélinip, xelqning diniy étiqadlirigha erkinlik bérilgenidi. Bashqa milletler bilen bir qatarda Uyghurlarmu özlirining diniy we milliy en'enilirini dawam qilip kéliwatmaqta. 

 

 

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet