Түркийә “келәчәк” партийәси хизмәт пиланида уйғур мәсилисигиму алаһидә орун бәргән

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021.11.26
Түркийә “келәчәк” партийәси хизмәт пиланида уйғур мәсилисигиму алаһидә орун бәргән “келәчәк” партийәсиниң ташқи сиясәткә мәсул муавин рәиси үмид ярдәмчи әпәнди д у қ ниң прагадаки муһакимә йиғинида сөзлимәктә. 2021-Йили ноябир.
RFA/Erkin Tarim

Түркийә қазақистандин қалсила муһаҗирәттики уйғурларниң нупуси әң көп дөләтләрдин бири һесаблиниду. Игилишимизчә, 2017-йилиниң бешидин башлап җаза лагерлириға ташланғанлар ичидә түркийәдә уруқ-туғқанлири бар, түркийәгә келип-кетип тиҗарәт қиливатқан яки пәрзәнтлири түркийәдә оқуватқан кишиләр әң көп икән. Буларниң паш болуши, җаза лагерлириниң түрк ахбаратлирида көпләп көрситилиши, шундақла уйғур мәсилисиниң хәлқаралишишиға әгишип, түркийәдики сиясий партийәләр, аммиви тәшкилатлар вә хәлқ аммисиниң уйғурларға болған һессидашлиқи техиму күчәймәктә. Униң үстигә 2023-йили түркийәдә өткүзүлидиған президентлиқ сайлиминиң һазирлиқ хизмәтлириниң башлинип кетишиму түркийәдә уйғурларға болған һессидашлиқниң күчийишиниң йәнә бир сәвәби болмақта. Шуңлашқа кейинки йилларда түркийәдә қурулған бәзи сиясий партийәләрму уйғур мәсилисигә алаһидә орун бәрмәктә. Булардин бири түркийәниң сабиқ баш министири әхмәт давутоғлу 2019-йили қурған “келәчәк” партийәсидур. Мәзкур партийәниң хизмәт пиланида уйғур мәсилисигиму орун берилгән. Униңда мундақ дейилгән: “тарихта шәрқий түркистан дәп аталған, һазир шинҗаң уйғур аптоном райони дейиливатқан бу җайдики уйғур түрклири вә башқа мусулман хәлқләр еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә учримақта. Партийәмиз хитайниң бу бесим сияситини пүтүнләй йоқ қилиш үчүн хәлқарада вә ислам дунясида дипломатик җәһәттин тиришчанлиқ көрситиду”.

“келәчәк” партийәсиниң ташқий сиясәткә мәсул муавин рәиси үмит ярдәмчи әпәнди өз партийәсиниң хизмәт пиланида “келәчәк” аталғусини ишләткән түркийәдики тунҗи сиясий партийә икәнликини, сайламда утуп чиқип һөкүмәт қурса, уйғур мәсилисини муһим хизмәт қатарида қоюп һәл қилишқа тиришидиғанлиқини баян қилди. У мундақ деди: “бизниң партийәмизниң шәрқий түркистан сиясити һәр күни вәзийәткә қарап туруп өзгиридиған сиясәт әмәс. Уйғур мәсилиси партийәмизниң принсиплиқ вә истиратегийәлик мәсилисидур. Шуңа биз шәрқий түркистан мәсилисини партийәмизниң хизмәт пиланиғиму киргүздуқ.”

“келәчәк” партийәсиниң муавин рәиси сабиқ баш әлчи үмит ярдәмчи әпәнди партийәсиниң уйғурлар тоғрисида нурғун паалийәтләрни елип барғанлиқини баян қилди. У, мундақ деди: “‛келәчәк‚ партийәси әмдила бир йерим яшқа киргән болсиму, қурулған күндин тартип, уйғурлар тоғрисида нурғун паалийәтләрни елип бериш арқилиқ уйғур мәсилисигә болған позитсийәмизни оттуриға қойдуқ. Уйғур ханим-қизлар мәсилиси тоғрисида йиғин чақирдуқ. ‛хитай җаза лагерлирини тақивәтсун‚ дегән темида имза йиғиш паалийити өткүзүп, 100 миң имза йиғип мунасивәтлик органларға тапшуруп бәрдуқ. Биз һакимийәтни қолға алсақ, хитайниң шәрқий түркистанда елип бериватқан бесим сияситини тохтиталайдиғанлиқимизға ишинимиз.”

Истанбулдики ибни халдун университети хәлқара мунасивәтләр кәспиниң докторанти мәвлан тәңриқут әпәнди “келәчәк” партийәсиниң хизмәт пиланида уйғур мәсилисини киргүзүп, муһим нуқтиларни оттуриға қойғанлиқини баян қилди. У әгәрдә “келәчәк” партийәси һакимийәт бешиға кәлсә, бу дегәнлирини әмәлгә ашураламду? дегән мәсилигә һазирчә җаваб беришниң қейин икәнликини илгири сүрди.

11-Айниң 12-күнидин 15-күнигичә чехийә пайтәхти прагада чақирилған дуня уйғур қурултийиниң 7-нөвәтлик вәкилләр қурултийиға “келәчәк” партийәсиниң икки муавин рәиси иштирак қилған иди.

Мутәхәссисләр 2023-йили түркийәдә өткүзүлидиған президентлиқ сайлимидин бурун уйғур мәсилисиниң барлиқ партийәләрниң ағзидин чүшүрмәйдиған мәсилигә айлинидиғанлиқини, чүнки түрк хәлқиниң уйғур мәсилисигә җиддий көңүл бөлүватқанлиқини, хәлқниң авазини елиш үчүн һәр қайси партийәләрниң мәсилигә көңүл бөлидиғанлиқини илгири сүрмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.