Türkiye "Kélechek" partiyesi xizmet pilanida Uyghur mesilisigimu alahide orun bergen

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2021-11-26
Share
Türkiye "Kélechek" partiyesining tashqi siyasetke mes'ul mu'awin re'isi ümid yardemchi ependi d u q ning pragadaki muhakime yighinida sözlimekte. 2021-Yili noyabir.
RFA/Erkin Tarim

Türkiye qazaqistandin qalsila muhajirettiki Uyghurlarning nupusi eng köp döletlerdin biri hésablinidu. Igilishimizche, 2017-yilining béshidin bashlap jaza lagérlirigha tashlan'ghanlar ichide türkiyede uruq-tughqanliri bar, türkiyege kélip-kétip tijaret qiliwatqan yaki perzentliri türkiyede oquwatqan kishiler eng köp iken. Bularning pash bolushi, jaza lagérlirining türk axbaratlirida köplep körsitilishi, shundaqla Uyghur mesilisining xelq'aralishishigha egiship, türkiyediki siyasiy partiyeler, ammiwi teshkilatlar we xelq ammisining Uyghurlargha bolghan héssidashliqi téximu kücheymekte. Uning üstige 2023-yili türkiyede ötküzülidighan prézidéntliq saylimining hazirliq xizmetlirining bashlinip kétishimu türkiyede Uyghurlargha bolghan héssidashliqning küchiyishining yene bir sewebi bolmaqta. Shunglashqa kéyinki yillarda türkiyede qurulghan bezi siyasiy partiyelermu Uyghur mesilisige alahide orun bermekte. Bulardin biri türkiyening sabiq bash ministiri exmet dawut'oghlu 2019-yili qurghan "Kélechek" partiyesidur. Mezkur partiyening xizmet pilanida Uyghur mesilisigimu orun bérilgen. Uningda mundaq déyilgen: "Tarixta sherqiy türkistan dep atalghan, hazir shinjang Uyghur aptonom rayoni déyiliwatqan bu jaydiki Uyghur türkliri we bashqa musulman xelqler éghir kishilik hoquq depsendichilikige uchrimaqta. Partiyemiz xitayning bu bésim siyasitini pütünley yoq qilish üchün xelq'arada we islam dunyasida diplomatik jehettin tirishchanliq körsitidu".

"Kélechek" partiyesining tashqiy siyasetke mes'ul mu'awin re'isi ümit yardemchi ependi öz partiyesining xizmet pilanida "Kélechek" atalghusini ishletken türkiyediki tunji siyasiy partiye ikenlikini, saylamda utup chiqip hökümet qursa, Uyghur mesilisini muhim xizmet qatarida qoyup hel qilishqa tirishidighanliqini bayan qildi. U mundaq dédi: "Bizning partiyemizning sherqiy türkistan siyasiti her küni weziyetke qarap turup özgiridighan siyaset emes. Uyghur mesilisi partiyemizning prinsipliq we istiratégiyelik mesilisidur. Shunga biz sherqiy türkistan mesilisini partiyemizning xizmet pilanighimu kirgüzduq."

"Kélechek" partiyesining mu'awin re'isi sabiq bash elchi ümit yardemchi ependi partiyesining Uyghurlar toghrisida nurghun pa'aliyetlerni élip barghanliqini bayan qildi. U, mundaq dédi: "'kélechek' partiyesi emdila bir yérim yashqa kirgen bolsimu, qurulghan kündin tartip, Uyghurlar toghrisida nurghun pa'aliyetlerni élip bérish arqiliq Uyghur mesilisige bolghan pozitsiyemizni otturigha qoyduq. Uyghur xanim-qizlar mesilisi toghrisida yighin chaqirduq. 'xitay jaza lagérlirini taqiwetsun' dégen témida imza yighish pa'aliyiti ötküzüp, 100 ming imza yighip munasiwetlik organlargha tapshurup berduq. Biz hakimiyetni qolgha alsaq, xitayning sherqiy türkistanda élip bériwatqan bésim siyasitini toxtitalaydighanliqimizgha ishinimiz."

Istanbuldiki ibni xaldun uniwérsitéti xelq'ara munasiwetler kespining doktoranti mewlan tengriqut ependi "Kélechek" partiyesining xizmet pilanida Uyghur mesilisini kirgüzüp, muhim nuqtilarni otturigha qoyghanliqini bayan qildi. U egerde "Kélechek" partiyesi hakimiyet béshigha kelse, bu dégenlirini emelge ashuralamdu? dégen mesilige hazirche jawab bérishning qéyin ikenlikini ilgiri sürdi.

11-Ayning 12-künidin 15-künigiche chéxiye paytexti pragada chaqirilghan dunya Uyghur qurultiyining 7-nöwetlik wekiller qurultiyigha "Kélechek" partiyesining ikki mu'awin re'isi ishtirak qilghan idi.

Mutexessisler 2023-yili türkiyede ötküzülidighan prézidéntliq saylimidin burun Uyghur mesilisining barliq partiyelerning aghzidin chüshürmeydighan mesilige aylinidighanliqini, chünki türk xelqining Uyghur mesilisige jiddiy köngül bölüwatqanliqini, xelqning awazini élish üchün her qaysi partiyelerning mesilige köngül bölidighanliqini ilgiri sürmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet