Тонулған түрколог, уйғуршунас профессор кәмал әраслан аләмдин өтти

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2022.07.14
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Тонулған түрколог, уйғуршунас профессор кәмал әраслан  аләмдин өтти
TDK

Түркийәдә тонулған түрколог, уйғуршунас, тонулған қәдимки уйғур тили вә чағатай тили тәтқиқатчиси, пенсийәгә чиққан профессор кәмал әраслан әпәнди 7-айниң 13-күни чүштә истанбулда аләмдин өтти.

Түркийәдә шундақла түрк дунясида қәдимки уйғур тили, чағатай тили, әлишир нәваиــй вә хоҗа әхмәт йәсәви тәтқиқати билән тонулған түрколог, уйғуршунас профессор кәмал әраслан әпәндиниң вапати түркийәдики түркологларни, уйғур зиялийлирини матәмгә чөмдүрди. Уйғур зиялийлири һәммә бирдәк кәмал әрасланниң вапатиниң уйғур тәтқиқатидики зор бир йоқитиш икәнликини тәкитләшти.

Профессор кәмал әраслан әпәндиниң “қәдимки уйғур тилиниң грамматикиси”, “түркий тиллар диванидики шеирлар”, “әлишир нәваиــй вә униң шеирлири ”, “чағатай әдәбияти” вә “қараханилар тили” қатарлиқ көп санда китаб вә мақалилири елан қилинған.

Бу мунасивәт билән дуня уйғур қурултийи вәхписи, түркийәдики шәрқий түркистан аммиви тәшкилатлири вә уйғур зиялийлири иҗтимаий таратқулар арқилиқ баянат елан қилип, өз тәзийәлирини билдүрди.

Д у қ вәхписи рәиси абдурешит абдулхәмит әпәнди мәрһум кәмал әраслан әпәндиниң илмий һаятида қәдимки уйғур тили, түркий тиллар дивани, чағатай тили тоғрисида әң көп китаб вә мақалиси елан қилған алимлардин бири икәнликини, униң вапатиниң уйғурлар үчүн чоң йоқитиш икәнликини билдүрди.

92 яшта аләмдин өткән профессор доктор кәмал әраслан әпәнди узун йил истанбул университети түрк тили вә әдәбияти факүлтетида қәдимки уйғур тили вә чағатай тиллирида дәрс бәргәндин сирт бир мәзгил конядики сәлҗуқ университетида мудирлиқ вәзиписиму өтигән. У, университетта оқуватқан йиллирида тонулған уйғуршунас әхмәт җафәроғлу вә венгирийәлик түрколог “чағатай тили қолланмиси” намлиқ китабниң аптори җанос әккманн, тонулған түрколог ришит рәһмәти арат қатарлиқ кишиләрдин дәрс алған. У, түркийәниң ичи-сиртида өткүзүлгән һәр хил илмий муһакимә йиғинлириға қатнишип, қәдимки уйғур тили, хақанийә тили, чағатай тили вә әлишир нәваиــй тоғрисида доклатларни бәргән. Униңға әлишир нәваиــй һәққидә елип барған тәтқиқатлири үчүн өзбекистан 2001- йили шәрәп медали бәргән.

7-Айниң14- күни истанбулдики фатиһ мәсчитидә мәрһумниң мейит намизи чүшүрүлгәндин кейин истанбулниң асия тәрәптики чамлиҗа мазарлиқида дәпинә қилинди. Мәрһумниң дәпинә мурасимиға истанбул университетиниң рәһбәрлири, көп сандики оқутқучилар, у йетиштүргән түркологлар вә авам хәлқтин болуп көп санда киши қатнашти.

Измирдики әгә университети профессори доктор алимҗан инайәт әпәнди, мәрһум кәмал әраслан әпәндиниң даңлиқ бир түрколог, чағатай тили вә қәдимки уйғур тили тәтқиқатида тонулған киши икәнликини, һазирғичә көп китаб вә илмий мақалә йезип нәшр қилдурғанлиқини, булардин сирт көп санда докторлуқ диссертатсийәсигә йетәкчилик қилғанлиқини вә уйғуршунаслиққа зор төһпә қошқанлиқини тәкитлиди.

Уйғур зиялийси һамутхан көктүрк әпәнди түркийәдә уйғур тәтқиқатиниң наһайити узун тарихқа игә икәнликини, мәрһумниң һаят вақтида уйғуршунаслиққа қошқан төһписиниң зор икәнликини, униң вапатиниң зор йоқитиш икәнликини тилға алди.

Кәмал әраслан 1930-йили түркийәниң диярбақир вилайитидә түрк миллитидин болған бир аилидә дуняға кәлгән. Истанбул университетиниң түрк тили вә әдәбияти факултетини пүттүргәндин кейин, бир мәзгил толуқ оттура мәктәптә оқутқучи болуп ишлигән, 1970-йилидин 2000-йили пенсийәгә чиққучә университетларда оқутқучилиқ вә мудирлиқ қилған. У, һаятида көп санда китаб вә мақалә язған болуп, буниң ичидә “қәдимки уйғур тилиниң грамматикиси”, “чағатай әдәбияти” вә әлишир нәваиــй һәққидики китаблири

Түркологийә илми саһәсидә муһим орунда туруш билән бу саһәдики мутәхәссисләрниң изчил қоллиниш вә пайдилиниш мәнбәлири болуп кәлмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.