Қирғизистанниң уйғурлар қурған кәң булуң йезиси 100йиллиқ тәвәллутини өткүзди

Ихтиярий мухбиримиз ферузә
2021-10-19
Share
Қирғизистанниң уйғурлар қурған кәң булуң йезиси 100йиллиқ тәвәллутини өткүзди Қирғизистанда уйғурлар бирқәдәр көп олтурақлашқан чуй вилайитиниң "кәң булуң" йезиси қурулғанлиқиниң 100 йиллиқи хатириләш паалийитидә мәзкур йезиниң аяллар кеңиши. 2021-Йили 16-өктәбир.
RFA/Féruze

16-Өктәбир күни қирғизистанда уйғурлар бирқәдәр көп олтурақлашқан чуй вилайитиниң "кәң булуң" йезиси қурулғанлиқиниң 100 йиллиқи хатириләнди. Тәнтәнилик мурасим "кәң булуң" йезисиниң мәдәнийәт ойидә уюштурулди. Бу йезида яшаватқан һәр бир милләт вәкиллири мәзкур тәнтәнә паалийити үчүн миллий чедир тәйярлап өз мәдәнийәт байлиқини намаян қилди вә қатнашқучиларға миллий таамларни тәқдим қилди.

Тарихий мәлуматларға асасланғанда, кәң булуң йезисиниң тунҗи аһалиси уйғурлар иди. Улар асаслиқи гүрүч териш билән шуғулланған. Йәрлик аһалиләрниң әслимилири бойичә дәсләптә "кәң булуң" йезиси "қизил туу" ( қизил туғ) дәп аталғаниди. Радийомиз зияритини қобул қилған "кәң булуң" йезисиниң турғуни кәримҗан қадироф әпәнди мәзкур йезисиниң тарихи вә қурулуши тоғрисида сөзләп өтти.

Қирғизистанда уйғурлар бирқәдәр көп олтурақлашқан чуй вилайитиниң
Қирғизистанда уйғурлар бирқәдәр көп олтурақлашқан чуй вилайитиниң "кәң булуң" йезиси қурулғанлиқиниң 100 йиллиқи хатириләш паалийитидә хатирә сүрәт. 2021-Йили 16-өктәбир.

1920-Йили советлар һөкүмити аталмиш "басмичлар" һәрикитини бастурғандин кейин қирғизистанда йәр-су ислаһати башланғаниди. Йәр-су ислаһатиниң асасий мәқсити терилғу йәрләрни кеңәйтиш вә деһқанларниң мәһсулатлирини ашуруши иди. Бу сәвәбләрдин 1921-йили оттура асия дөләтлиридә "қошчи" деһқанлар иттипақи қурулған. Мәзкур деһқанлар иттипақи тәркибидики уйғурлар актип хизмәт қилип "кәң булуң" йезисиниң қурулушида зор төһпиләрни қошқан. Уларниң қатарида өмароф тейипахун һаҗим уруқ-туғқанлири билән деһқанчилиқ билән шуғуллинип көрсәткән хизмити үчүн түрлүк тәқдирнамиләргә еришкән.

Рәсмий мәлуматларға асасланғанда бүгүнки күнләрдә "кәң булуң" йезисида аһалә бойичә уйғурлар туңган вә қирғизлардин қалса үчинчи орунни игиләйду. Әмәлийәттә болса уйғурлар өзиниң сани бир һәссә көп дейишмәктә, сәвәби сталинниң басқунчилиқ сиясити түпәйлидин уйғурлар өзлирини қирғиз яки өзбек дәп тизимлитишқа мәҗбур болғаниди.

Бүгүнки күнләрдә уйғурлар пәқәт "кәң булуң" йезисиғила әмәс бәлки қирғизистан иқтисади вә тәрәққиятиға өз төһпиләрни қошуп кәлмәктә. Радийомиз зияритини қобул қилған "кәң булуң" наһийәлик кеңишиниң 6-қетимлиқ йиғинниң вәкили гүлнара супергенова мәзкур йезиниң тәрәққиятиға уйғурларниң қошқан төһпилири һәққидә тохталди. У, мундақ деди: "‹кәң булуң' йезисиниң тәрәққиятиға уйғурларниң қошқан төһпилиригә кәлсәк, йезимизниң әң кона аһалилири уйғурлардур, улар улуғ вәтән уруши башлиништин хели бурунла бу йезиға көчүп келишкән, уларниң хели көп қисми фашистларға қарши җәңгә қатнашти. Уларниң исимлири ‹кәң булуң' йезисидики мәдәнийәт өйиниң алдидики тахтайда йезилған. Асаслиқи уйғурлар деһқанчилиқ билән шуғулланған. Бу йеза дәсләптә ‹қизил туу' йезиси дәп аталған, кейин ‹димитроф' вә башқа аталғулар билән аталған. Лекин уйғурлар һәр даим өзлириниң меһнәткәшлики билән йеза вә наһийә тәрәққиятиға зор төһпиләрни қошуп кәлгән. Болупму абдуллайеф ака-укиларни гәвдиләндүрмәкчимән. Улар һәқиқәттин йезимизниң иқтисадиға зор селиқларни қошуп кәлмәктә".

Өткән әсирниң 60-йиллирида "кәң булуң" йезисиға йәнә бир қисим уйғурлар уйғур дияридин көчүп чиқип олтурақлашқан. Улар или вилайитидин өзлири елип кәлгән уйғур мәдәнийәт байлиқини вә әнәнилирини, болупму мәшрәпни йезиниң турмушиға сиңдүргән. Бүгүнки күнләрдә "кәң булуң" йезисиниң җамаити қирғизистан уйғурлири иттипақ җәмийитиниң паалийәтлиригә актиплиқ билән қатнишип, уйғур миллий әнәнилирини вә тилини сақлап қелиш үчүн тиришчанлиқ көрсәтмәктә.

Уйғурлар қирғизистанниң чуй вилайитигә шуниңдәк йәнә иссиқ көл вилайити, ош вә җалал-абад вилайәтлириниң йезилириғиму тарқалған болуп, ош қатарлиқ җайларда уйғурларниң қәдими йезилири һазирму давамлашмақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт