"Uyghur étnografiyesi" namliq kitab enqerede neshr qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-12-03
Élxet
Pikir
Share
Print
"Uyghur étnografiyesi" namliq kitabning muqawisi.
"Uyghur étnografiyesi" namliq kitabning muqawisi.
RFA/Erkin Tarim

Kéyinki yillarda Uyghur mesilisining yuqiri kötürülüshige egiship, Uyghur tetqiqatigha bolghan qiziqishmu kücheymekte. Uyghur étnografiye mutexessisi abduréhim hebibulla yazghan "Uyghur étnografiyesi" namliq kitabini türkiye jumhuriyitining eng kona uniwérsitéti bolghan enqere uniwérsitéti til we tarix-jughrapiye fakultéti türkchige terjime qildurup neshr qildurdi. Mezkur kitab 2000-yili 4-ayda bésilghan 381 betlik nusxisining ikkinchi neshridin türk tiligha terjime qilin'ghan. Enqere uniwérsitéti til we tarix-jughrapiye fakultéti Uyghur tili oqutquchisi dotsént doktor ayxan chélikbay ependi teripidin türk tiligha terjime qilin'ghan kitab 351 bet 17 babtin terkib tapqan. Bular؛ birinchi bab qisqiche bayan, ikkinchi bab étnografiye toghrisida, üchinchi bab Uyghurlarning étnik menbesi, étnik nami we uning étimologiyesi, tötinchi bab Uyghurlarning maddiy medeniyiti, beshinchi bab: Uyghurlarning yémek-ichmek aditi, altinchi bab: Uyghurlarning olturaq aditi, yettinchi bab Uyghurlarning kéyinish-yasinish aditi, sekkizinchi bab: Uyghurlarning yol-qatnash ishliri, toqquzinchi bab: Uyghurlarning meniwi medeniyiti, oninchi bab: Uyghurlarning a'ile-nikah tüzüm resmiyetliri, on birinchi bab: Uyghurlarning murasim we héyt-ayem adetliri, on ikkinchi bab: Uyghurlarning diniy étiqadi, on üchinchi bab: Uyghurlarning edebiyat-sen'iti, on tötinchi bab: Uyghurlarning köngül échish aditi we xelq oyunliri, on beshinchi bab: Uyghurlarning ijtima'iy alaqe adetliri, on altinchi bab: Uyghurlarning ilim-pen sawati, on yettinchi bab: Uyghurlarning isim qoyush aditi qatarliq mezmunlardin ibaret.

Kitabqa yene kitabning mezmuni bilen alaqilik 30 parche renglik resimlermu kirgüzülgen.

Abduréhim hebibulla yazghan "Uyghur étnografiyesi" namliq kitabni türk diligha terjime qilghan doktor ayxan chélikbay ependi ziyaritimizni qobul qilip, aldi bilen kitabning mezmuni toghrisida melumat bérip mundaq dédi: "Bir milletni toghra, etrapliq chüshinish üchün aldi bilen shu milletning étnik menbesini, millet bolup shekillinish tarixini, medeniyet, örp-aditini, diniy-étiqadini her qaysi dewrlerdiki tereqqiyat, özgirish ehwali qatarliqlarni bilish kérek. Kitabqa asaslan'ghanda kitabning aptori abduréhim hebibulla uzun yilliq izdinish, matériyal toplash, inchike tetqiq qilish arqiliq, aptor mezkur kitabida mexsus Uyghur millitining tarixiy kélip chiqishi, orni, medeniyiti, edebiyat sen'iti, örp-aditi, diniy étiqadi we turmushi qatarliq muhim mesililer üstide etrapliq we tepsiliy toxtalghan.

Undaqta "Uyghur étnografiyesi" namliq kitabning ilmiy qimmiti néme? enqerediki haji bayram uniwérsitétida magistirliq üchün oquwatqan mexmutjan qeshqeri eserning belgilik ilmiy qimmetke ige ikenlikini, tetqiqatchilarning milletshunaslarning, folklorshunaslarning paydilinishi üchün muhim matériyal ikenlikini bayan qilip mundaq dédi: "Uyghurlar qedimiy tarixqa ige bolghan türk qowmi. Uyghurlarningmu özige xas medeniyiti, örp-aditi we diniy étiqadi bar. Aptor bu kitabida del mushu mesililerni sistémiliq halda bayan qilidu. Mol, qimmetlik we qiziqarliq matériyallar arqiliq Uyghurlar heqqide xéli etrapliq chüshenche bergen. Türkiyede tunji qétim neshr qiliniwatqan belgilik ilmiy qimmetke ige bu eser kitabxanlarning Uyghur milliti heqqidiki tarixiy bilimini ashurupla qalmay, belki tetqiqatchilarning, milletshunas we folklorshunaslarning paydilinishi üchün muhim matériyal hésablinidu".

Biz kitab heqqide köz qarishini igilesh üchün izmirdiki ege uniwérsitéti proféssori doktor alimjan inayet ependi bilen téléfon söhbiti élip barduq. U, xitay ana tilda ma'aripni emeldin qaldurup Uyghurlarni jaza lagérlirigha tashlighan, Uyghur mesilisi dunyada, shundaqla türkiyede kün tertipke kéliwatqan bügünki künde "Uyghur étnografiyesi" namliq kitabning enqerede neshr qilinishining zor ehmiyetke ige ikenlikini bayan qildi.

Istanbuldiki teklimakan Uyghur neshriyatining igisi jélil turan ependi türkiye köp nopusluq dölet ikenlikini, Uyghurche kitablar türk tiligha terjime qilinsa buningdin téximu köp oqurmenning behrimen bolalaydighanliqini tekitlidi.

Toluq bet