Lagér shahitlirining nyu-yorktiki pa'aliyetliri ghelibilik axirlashti

• Muxbirimiz nur'iman
  2023-04-04

Lagér shahitliridin gülbahar xatiwaji we qelbinur sidiq xanim amérikadiki Uyghur kishilik hoquq qurulushining teklipi bilen amérikagha kelgen üch heptidin buyan, amérikaning oxshimighan shitat we sheherliride xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan irqi qirghinchliqini anglitishni dawamlashturmaqta.

3-April küni nyu-york shehiridiki fordxam uniwérsitéti qanun institutida gülbahar xatiwaji xanimning lagér heqqide bergen guwahliqliri asasida yézilghan “Xitay lagéridin hayat qalghuchi” namliq kitabi heqqide mexsus neq meydan muhakime yighini ötküzülgen. Gülbahar xatiwaji xanim lagérda béshidin ötküzgen azabliq kechmishlerni anglitish arqiliq xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzgen jinayetliri heqqide guwahliq bergen.

4-April küni ular nyu-yorktiki hökümetsiz organlarning (NGO) kishilik hoquq komitéti, Uyghur kishilik hoquq qurulushi we bashqa bir qanche teshkilatlarning hemkarliqida “Uyghur kirizisi” témisida uyushturghan yighinqa qatnashqan.

Gülbahar xatiwaji xanim radiyomizgha söz qilip, nyu-yorqtiki ikki künlük pa'aliyette qanun mektipining oqughuchiliri we b d t xadimlirigha Uyghur xelqi duch kéliwatqan zulumni anglatqanliqini hemde ulardin nahayiti yaxshi inkaslarni alghanliqni éytti.

Qelbinur sidiq xanim amérikagha kelgen üch heptidin buyanqi pa'aliyetlirini dunyaning herqandaq bir yéride élip barghan pa'aliyetlirige qarighandimu küchlükrek bolghanliqini hés qilghanliqini éytti. U yene amérika hökümitidin mejburiy emgek mehsulatlirini qet'iy toxtitishni qayta telep qilghanliqini bildürdi.

Uyghur kishilik hoquq qurulushining tashqiy munasiwetlerge mes'ul xadimi lu'iza giriw lagér shahitlirining amérikadiki pa'aliyetlirige bashtin-axir birlikte qatnashqan bolup, u lagér shahitlirning niyu-yorkta pa'aliyet élip bérishining muhimliqi heqqide toxtilip, mundaq dédi: “Siyasi pa'aliyetler üchün nyu-york muhim, chünki niyu-york xelq'ara diplomatiyening merkizi. Bu yerde nurghun dangliq qanun mektepliri bar, nurghun xelq'ara munasiwet, xelq'ara qanun mutexessisliri bar. Emma washin'gitonda 23-mart amérika dölet mejlisi qarmiqidiki amérika-xitay istratégiyelik riqabet pewqul'adde komitéti chaqirghan mexsus guwahliq yighinida déyilgen Uyghur qirghinchliqi heqqidiki guwahliqlarni bu yerdiki mutexessisler toluq anglimighan bolushi mumkin. Shunga fordxam unwérsitéti qanun inistitutidiki xelq'ara qanun oquwatqanlargha we bu sahediki mutexessislerge, shundaqla hökümetsiz organlarning (NGO) kishilik hoquq komititi merkizidiki mutexessislerge Uyghur qirghinchiliqini biwaste anglitish bek muhim.”

Uning éytishiche, lagér shahitliri b d t diki toqquz döletning diplomatliri bilen körüshken. Ulardin töwendiki üch türlük telepni otturigha qoyghan: “Birinchidin, xitay hökümiti Uyghurlarni yoqtishni nishan qilghan, shunglashqa türkiye, awstiraliye we bashqa döletlerde Uyghur tili we medeniyiti qoghdap qilish we rawajlandurush üchün échlighan ana til mektepliri we medeniyet merkezliri bar. Uyghurlarning öz medeniyitini janlanduralishi üchün ashu mektep we merkezlerni we Uyghurlarning pa'aliyetlirni her qaysi döletlerning qollishi we qoghdishi zörür. Ikkinchidin, dunyaning herqaysi jaylirida xitaygha qaytu'urlush xewpi astida yashawatqan Uyghur musapirlirini bixeter döletke yötkesh. Üchinchidin, Uyghur mejburiy emgiki arqiliq ishlepchiqirlghan mehsulatlarning özlirining döletlirige kérishining aldini ilish arqiliq xitaygha iqtisadi bisim chüshürüp, xitayning lagérlarni taqashqa mejburlash.”

Gülbahar xanim we qelbinur xanim 20-mart amérikagha kelgen künidin bashlap amérikaning muhim dölet organliri we muhim kishilik hoquq teshkilatliri bilen körüshüp, xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan “Irqi qirghinchliqi” meslisini qaytidin küntertipke ekilishte türtkilik rol oynighan.

Ular axirida mushu üch heptidin buyan tinim tapmay bergen guwahliqliri nawada xitay hökümitinng zulumi astida éziliwatqan xelqining azadliqqa chiqishigha az-tola paydisi tegse, özlirining shuningdin xursen bolidighanliqini bildürüshti.