Xitay lagér shahitlirini qoyup bérishtin ilgiri ularni mejburiy filimgha alghan

9-Aprél, xitayning béyjingda achqan mexsus Uyghur aptonom rayonigha alaqidar mesililer heqqidiki 7-qétimliq axbarat élan qilish yighinida, lagérdin qoyup bérilip chet'ellerge chiqqandin kéyin dunya axbaratigha jaza lagérlirining ichki sirlirini özining lagérdiki échinishliq kechmishliri asasida ashkarilap kéliwatqan, jasaretlik lagér shahidlirige hujum qilghan. Xitay da'iriliri lagér shahitliridin sayragül sawutbay, méhrigül tursun, tursun'ay ziyawudun, zumret dawut qatarliqlargha da'ir teshwiqat filimlirini tarqatqan. Ular bu arqiliq lagér shahitlirini “Emeliyette amérika we gherbtiki xitaygha qarshi küchler teripidin yallan'ghan, chégra sirtida shinjanggha qara chaplashqa tayinip kün kechüridighan artislardur”, dep ularning éytqanlirini yalghan'gha chiqirish arqiliq özining insaniyetke qarshi jinayetlirini yépishqa urun'ghan.

Lagér shahiti méhrigül tursunning éytishiche, xitayning uning heqqidiki eyibleshliride, méhrigül tursunning cherchende 2015-yili tughulghanliqidin bashqa barliq shexsiy uchurlirini burmilap körsetken hemde bir balisining u tutqun qilin'ghan mezgilde doxturxanida ölgenlikinimu ret qilghan. Xitay da'iriliri yene uning amérika dölet mejlisi xitay ishliri ijra'iye komitétining ispat bérish yighinida bergen guwahliqi, CNN we bashqa taratqulargha bergen lagérlar we özi heqqidiki guwahliqlirini inkar qilghandin bashqa uning shexsiyitige rezillik bilen hujum qilip oydurma hékaye we atalmish ispatlarni toqup chiqqan hemde ata-anisi we akisi qatarliqlarnimu özige qarshi sözletken.

Buning aldidimu xitayning Uyghur diyarida qalghan we görüge élin'ghan uruq-tughqanlirini özige qarshi sözlitish arqiliq bir qanche qétimliq oxshash shekildiki hujumigha uchrighan méhrigül tursun ziyaritimizni qobul qilip, emeliyette xitay hökümitining özini erkinlikke qoyup bérip, éri bilen misirgha bérishige yol qoyushning aldida özini mejburiy filimgha élip sözletkenlikini bayan qildi. Méhrigülning teswirlep bérishiche, da'iriler uni filimgha élish üchün mexsus öyidin apisining kiyimlirini élip kélip kiydürgen we hetta girim qildurghan shundaqla “Hökümet méni tutqun qilmidi, peqet bir qanche kün misirdiki ishlarni sorap qoyup berdi, manga we balilirimgha köngül bölüp dawalidi” dégendek yézip bergen waraqni xuddi artislardek külüp turup chandurmay oqushqa qistighan. Eyni chaghda sa'etlerche saqchilar teripidin filimgha élin'ghan peytning özide méhrigül özining neqeder amalsiz bir bichare halda ikenlikini esliginide xitay teripidin mejburiy özige qarshi sözlitiwatqan ata-anisining azabini hés qilalaydighanliqini we ularning qiyin-qistaqqa éliniwatqanliqidin endishe qiliwatqanliqini bildürdi:

Xitayning jaza lagérlirida qiz-ayallargha qarita sistémiliq basqunchiliq qilish we tughmas qilishning mewjutluqini ashkarilap dunya metbu'atida qaytidin ghulghula qozghighan lagér shahiti tursun'ay ziyawudun heqqidimu bu qétim mexsus filim körsitilgen.

Filimda uning lagérgha bérip baqmighanliqi, ezeldin tughut cheklesh opératsiyesining késellik xatirisi yoqluqini, da'irilerning uning qazaqistandiki éri bilen yashishi üchün pasport qatarliq alahide qulayliqlarni yaritip bergenlikini teshwiq qilghan. Xitay da'iriliri yene mehelle komitét saqchisi we singlisi qatarliqlarnimu uninggha qarshi sözlitip, uning xaraktérini we exlaqinimu qarilap hujum qilghan. Filimgha hetta tursun'ayning öziningmu küneste xatirjem normal yashawatqan bir shexstek körünüshliri kirgüzülgen bolup, tursun'aydin bu heqte soriduq.

Tursun'ayning éytishiche, xitay tarqatqan filimdiki uninggha da'ir körünüshler uning birinchi qétimliq tutqundin kéyin késel seweblik qoyup bérilgen ariliqta künestiki saqchilar teripidin mejburiy süretke élin'ghan bolup, eyni waqitta da'iriler qazaqistandin toxtimay tursun'ayni sürüshte qilip téléfon bériwatqan uning érige uni nahayiti xushal normal yashawatidu dep körsitish üchün süretke alghan. Emma tursun'ay xitay tarqatqan filimdiki bezi kochilarda mangghan-turghan körünüshlerning kimler teripidin qachan, qandaq apparatlarda süretke élin'ghanliqidinmu xewiri yoqluqini bildürdi. U: “Démek bu ularning bizni lagérdin qoyup bergendin kéyinmu bizning her bir herikitimizdin tartip közitish astida turghanliqimizni chüshendüridu” dédi.