Уйғурлар диярида көпийип меңиватқан "қош тил йәслилири" вә уйғурлуқ әндишиси

Мухбиримиз әзиз
2016-12-05
Share
qosh-til-yesli-liu-yangdong.jpg Хитай муавин баш министири лю йәндоң(оттуридики аял) қош тил йәслисини көздин кәчүрмәктә. 2015-Йили 27-сентәбир, хотән.
XINHUA

Түрлүк ахбарат васитилиридин мәлум болуватқан ашкара учурлар нөвәттә уйғурлар диярида тез сүрәттә ешип меңиватқан "қош тиллиқ йәсли" ләрниң уйғурларниң миллий кимлики вә кәлгүси истиқбалиға техиму илгирилигән һалда тәһдит елип келиватқанлиқини көрсәтмәктә. Уйғурлар мәркәзлик олтурақлашқан қәшқәр районидики йәрлик аһалиләрниң инкаси бу реаллиққа мунасивәтлик һөкүмәт тәшвиқатлиридики бәзи сахтилиқларни көрсәткән болса бир қисим уйғур зиялийлири бу һәқтә тохтилип, буниң йошурун хәвпиниң қайси дәриҗидә икәнлики һәққидә өз қарашлирини оттуриға қойди.

Хитай һөкүмәт ахбарат васитилири вә уйғурлар дияридики һәрқайси мәтбуат органлири бу йиллиқ күзлүк оқуш мәвсуми башлинип узун өтмәйла тәңритағниң җәнубидики һәрқайси вилайәт вә наһийәләрдә "қош тиллиқ" маарип қурулушиниң бир муһим қәдими сүпитидә "қош тиллиқ йәслиләр"ни көпәйтишниң башланғанлиқини хәвәр қилған иди. Аридин узун өтмәй 10-ноябир ечилған "җәнубий шинҗаңдики үч вилайәт вә областтики ‹қош тиллиқ йәсли' қурулуши сөһбәт йиғини" да мәркәз вә йәрликтин болуп икки милярд 600 милйон сом (тәхминән 380 милйон америка доллири) мәбләғ аҗритип мәзкур районларда йеңидин 1700 "қош тиллиқ йәсли" бәрпа қилинидиғанлиқи, һәрқайси җайларда төт яштин алтә яшқичә болған балиларниң бу йәслиләрдә пүтүнләй һәқсиз оқуйдиғанлиқи җакарланди. Буниңға улишипла хитай маарип министирлиқиниң торида "қош тиллиқ йәсли" оқутушиниң еһтияҗи үчүн йеңидин үч миң оқутқучиниң тәрбийилинип тарим вадисидики һәрқайси вилайәт вә областларда йеңидин ечилған "қош тиллиқ йәсли" ләрдә оқутқучилиқ қилишқа әвәтилгәнлики һәққидә мәхсус хәвәр берилди.

28-Ноябир күни маарип назарити вә һөкүмәт бирлишип ачқан йиғинда, уйғур дияриниң йеза, кәнтлиридики, болупму нуқтилиқ һалда җәнубтики қәшқәр, ақсу, хотән, қизилсу қатарлиқ вилайәт вә областлардики үч йиллиқ һәқсиз қош тиллиқ йәсли маарипини техиму омумлаштуруш тәкитлиниш билән бир вақитта , 2017-йили пүтүн райондики қош тиллиқ йәслиләрниң санини 4387 гә, уйғурлар дияриниң җәнубидики қош тиллиқ йәслиләрни 3223 кә йәткүзүш қарар қилинған. Бундақ болғанда ақсу, қәшқәр, хотән, қизилсу қатарлиқ районлардики қош тиллиқ йәслиләр пүтүн уйғур дияридики қош тиллиқ йәслиләр нисбитиниң 74% ни игиләйдикән.

Даириләр йәнә, 2017-йили пүтүн уйғур дияри бойичә қош тиллиқ йәслиләргә бир милйон 120миңдин артуқ балини қобул қилиш, буниң ичидә 770 миңға йеқин балиниң уйғур дияриниң җәнубидики үч вилайәт вә бир областтики йеза, кәнтләрдин болуши керәкликини бәлгилигән.

Биз бу әһвалларниң һазирқи әһвалини игиләш мәқситидә бир қисим йәрлик аһалә билән телефонда сөзләштуқ һәмдә һазир йолға қоюлуватқан "қош тиллиқ йәсли" гә мунасивәтлик әһвалларни сүрүштә қилдуқ. Қәшқәр шәһиридики зиярәт обйектидин бири бу һәқтә тохтилип "бизниң мәһәллидә бундақ һәқсиз йәсли техи йоқ" деди.

Америка уйғур бирләшмисиниң рәиси елшат һәсән бу хилдики "қош тил йәслилири" һәққидә тохтилип өзиниң шәхсий кәчүрмишлиригә бирләштүргән һалда "һазирқи шараитта вәтәндики ата-анилар алди билән пәрзәнтлирини бирнәччә йил уйғурчә оқутуши, андин хитайчә мәктәпләргә әвәтиши әң ақиланә чарә" дәп қарайдиғанлиқини билдүрди.

Уйғур ана тил маарипи саһәсидә бәлгилик дәриҗидә издәнгән уйғур зиялийси абдувәли аюб һазирқи вәзийәттә уйғурлар дияридики уйғурлуқ әндишисдә сәкпарә болуватқан уйғур ата-анилар үчүн өз пәрзәнтлирини һәм җәмийәттә бир кишилик орун игиләштин мәһрум қалмаслиқ һәм уйғурлуқ кимликини йоқатмаслиқ шәрти астида тәрбийәләшниң наһайити мүшкүл икәнликини тәкитлиди. Әмма униң пикричә ата-анилар мәлум дәриҗидә әҗир қилса буни ишқа ашурушму мумкин икән.

Алақидар учурларға асасланғанда тарим вадисидики һәрқайси җайларда һөкүмәт башқурушидики "қош тиллиқ йәсли" ләр җиддий ешип меңиватқан болуп, һазир бу хилдики йәслиләрдә оқуватқан уйғур өсмүрлириниң сани 350 миңдин ашқанлиқи мәлум болмақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт