Xitay qaramayda tunji bolup sinaq qiliwatqan eqliy iqtidarliq charlighuchi mashina qandaq nerse?

Muxbirimiz gülchéhre
2022.07.01
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Xitay qaramayda tunji bolup sinaq qiliwatqan eqliy iqtidarliq charlighuchi mashina qandaq nerse? Qaramay sheherlik saqchi idarisi resmiy ishqa salghan ademsiz charlash mashinisi. 2022-Yili iyun.
ts.cn

Hazirqi uchur we pen-téxnika yüksek derijide tereqqiy qilghan zamanda insanlar eqliy iqtidarliq yanfun, eqli iqtidarliq apparat we mashina-üskünilerdin ayrilalmaydighan bolup qaldi. Halbuki, bu eqliy iqtidarliq közitish téxnikiliri xitaygha oxshash diktator döletler, jümlidin Uyghur we bashqa milletler üstidin “Irqiy qirghinchiliq” we “Insaniyetke qarshi jinayet” ötküzüwatqan bir döletning saqchilirining qoligha chüshkende yaki eqliy iqtidarliq teqip mashiniliri saqchilarning ornini alghanda, buning qandaq éghir aqiwet peyda qilidighanliqi we qanchilik xeterlik ikenlikini qiyas qalalaysiz?

Xitay xewer agéntliqining 29-iyun Uyghur rayonidin tarqatqan xewirige qarighanda, xitayning eng ilghar teqib sistémisi arqiliq Uyghur élini “Mukemmel saqchi döliti” ge aylandurghanliqi melum. Xewerdin ayan bolushiche, qaramay sheherlik saqchi idarisi shu kündin bashlap, jungké tyenji shirkiti sinaq qilip ishlepchiqarghan 20 dane ademsiz charlash mashinisini resmiy ishqa kirishtürlgen.

Qaramay sheherlik saqchi idarisi resmiy ishqa salghan ademsiz charlash mashinisi. 2022-Yili iyun.

Xewerde éytilishiche, qaramay sheherlik saqchi idarisining bashliqi jaw goshin bu mashinilarni maxtap mundaq dégen: “Saqchi belgisi chüshürülgen bu mashinilar qaramay shehiridiki asasliq soda merkezliri, sayahet nuqtiliri we bezi mehellilerni sinaq teriqiside 24 sa'et charlaydu. Ular bu sheherdiki kaméralar toluq qapliyalmighan jaylarni közitish mesilisini hel qilipla qalmay, belki yene saqchi, dron (ademsiz uchaq) we widiyoluq nazaret sistémisi bilen bille pütün sheherning bulung-pushqaqlirini teqip qilish, pütün ehwalni bilip turush we toghra signal bérish wezipisini ijra qilidu.”

Undaqta, xitay qaramay shehiride sinaq qilp ishqa kirishtürgen bu eqliy iqtidarliq shopursiz charlash mashinisi qandaq nerse?

Biz bu heqte tepsiliy melumat élish üchün, qaramay sheherlik saqchi bash apparatigha téléfon qilduq. Bash apparattiki xadim téléfonimizni bu shopursiz charlighuchi mashinilar ishlewatqan “Qurum yoli” (ko'inlun yoli) saqchi ponkitigha ulap berdi.

Muxbir: yéqinda “Kichik charlighuchi” dep atilidighan eqliy iqtidarliq aptomobillarni ishqa kirishtürüpsiler, uning qandaq iqtidari bar?

Xitay saqchi: shundaq, bu tunji qétim sinaq qikliniwatqan shopursiz charlash aptomobili. Uning anténnasini punkitimizda turupla belgilep qoyimiz, özi charlaydu.

Muxbir: bilishimizche, uninggha radar ornitilghan iken, shundaqmu?

Xitay saqchi: shundaq, uninggha radar ornitilghan. Eger birer weqe bolsa yaki tosalghugha uchrisa we yaki saqchigha melum qilish signali bérilse, shu radar arqiliq bizge signal yetküzeleydu.

Muxbir: közitish apparatlirimu ornitilghan iken, ichide qanche kamérasi bar?

Xitay saqchi: bu charlash aptomobilgha 8 dane eqliy iqtidarliq közitish kamérasi ornitilghan. 360 Gradus aylinip süretke alalaydu.

Qaramay sheherlik saqchi idarisi resmiy ishqa salghan ademsiz charlash mashinisi yiraqtin közitish ékrani. 2022-Yili iyun.

Bir minutqa yetmigen diyalogimizdin kéyin, téléfon uzüwétildi. Melum bolushiche, xitay da'iriliri chet el muxbirining téléfon ziyaritige her xil tedbirler arqiliq tosqunluq yaratmaqta.

“Kichik charlighuchi” ning sirini échish üchün biz yene xitay taratqulirida tarqitilghan bu heqtiki uchurlarni izdiduq.

“Tengritagh tori” ning wéybo ijtima'iy tartqu supisida tarqitilghan “Qaramayda ishqa kirishtürülgen ‛kichik charlighuchi‚ kim?” namliq bir sinliq xewerde, mezkur eqliy iqtidarliq charlash mashinisining emeliy iqtidari heqqide bir qeder tepsiliy uchur bérilgen iken.

Uningda mundaq déyilgen: “L4Shopursiz charlash saqchisi, égizliki 1.6 Métir, uzunluqi 1.8 Métir, kengliki 1 métir. Bu mashinigha qapartma, durbun körüsh we soqulushqa qarshi turush sénzori qatarliq 15 xil aptomatik heydesh üskünisi hemde 20 xildin artuq saqchi üskünisi seplen'gen. Mesilen, bir kunupka signali toluq uchur toplash we yuqiri ünümlük yetküzüshni emelge ashuralaydu.”

Uningda yene mundaq déyilgen: “Charlash mashinisining roli shuki, toluq tok qachilan'ghandin kéyin 6 sa'ettin 8 sa'etkiche toxtimay ishliyeleydu. Saqchilargha uchur ewetish, saqchi uchurlirini bir terep qilish, yiraqtin qomandanliq qilish we saqchi uchurlirini bir terep qilishigha yardem béridu, birer jiddy yaki gumanliq weqe yüz bergende, yüz tonush, iz qoghlash téxnikisi arqiliq qarar chiqirip, ‛bir gewdileshtürülgen bashqurush supisi‚ gha ewetish iqtidarigha ige. Ewzelliki: bu mashina 1 din 3 giche saqchining ornini élip, pütün künlük, yeni 24 sa'etlik charlashni emelge ashuralaydu”.

Munasiwetlik xewerlerdin melum bolushiche, emeliyette bu eqliy iqtidarliq charlighuchi mashinilar bu yil 16-féwraldin bashlap sinaq teriqiside yolgha qoyulghan bolup, eyni waqitta aldi bilen 5 dane mashina ishqa kirishtürülgen iken. Hazir 20 ge yetkenliki melum. Bu heqte “Qaramay géziti” ning 2022-yili 30-marttiki xewiride éytilishiche, “Kichik charlighuchi” dep atalghan bu xil ademsiz charlash saqchi mashinisi jongké tyenji (shinjang) awi'atsiye-alem qatnishi uchur cheklik shirkiti (töwende qisqartilip “Jongké tyenji” déyilidu) teripidin yasalghan iken. Bu yil 4-aydin burun bu mashinilar asasliqi qaramaydiki bir qisim qulayliq saqchixanilarda sinaq teriqiside ishlitilgen iken.

Qaramay sheherlik jama'et xewpsizlik idarisi qurum yoli saqchixanisining mes'uli “Qaramay géziti” ning muxbirgha mundaq dégen: “‛kichik charlighuchi‚ ning ishqa kirishtürülüshi, saqchixanilarning eqliy iqtidarliq uchurlashturush sewiyesini östürdi we saqchi chiqimini töwenletti.”

Halbuki, “Mukemmel saqchi döliti” namliq kitabning aptori, amérikaliq muxbir we yazghuchi jéffri kéyn, xitay da'iriliri maxtiniwatqan bu eqliy iqtidarliq saqchi charlash mashinisining eslidinla “Saqchi döliti” ge ayalndurulghan Uyghur rayoni üchün téi'imu qorqunchluq xewer ikenlikini bildürdi: “Mushundaq yoquri téxnikaliq charlash arqiliq xitay saqchi da'iriliri Uyghur rayonida bir waqitning özide hemme yerni körüp, kontrol qilishni istimekte. Minglighan kamiralar arqiliq Uyghurlarning hemmisini zerbe bérish obyékti dep qarighan, shundaqla ularning bi'ologiyelik uchurlirini yighip toplighan idi. Shuning bilen bir waqitta yene yüz tonush, iz qoghlash téxnikasini ‛bir gewdileshtürülgen bashqurush supisi‚ da ishlitip kelgenidi. Qaramayda ishqa kirishtürlgen bu ademsiz charlash mashiniliri herqandaq weqeni aldin analiz qilish iqtidarigha ige. Bu xitay hökümitining yillardin béri rayonda dawamlashturup kéliwatqan omumyüzlük teqib-nazaret sistémisini téxnika jehettin yenimu ilgiriligen halda bir baldaq yoquri kötürgenlikining bir belgisi. Xitay bu arqiliq bir tereptin Uyghurlarni qorqutushni meqset qiliwatqan bolsa, yene bir tereptin bu mashinilar arqiliq özining rayonni kontrol qilishtiki qabiliyitini köz-köz qilip, özining dunyada eng küchlük yuqiri téxnikalargha ige ikenlikini teshwiq qilmaqchi, dep qaraymen.”

Jéffri yene bu mashinilarning keng kölemde ishlitishining élip kélidighan tesrliri heqqidiki endishisini bildürüp, mundaq dédi: “Ular bu mashinilarni kéyin Uyghur rayonida keng qollinishi mumkin. Belki buninggha bir qanche ay yaki bir yil kétishi mumkin. Buning eslidinla qattiq kontrolluq astidiki Uyghurlargha élip kélidighan wehimisini qiyas qilip baqidighan bolsaq, bu eqliy iqtidarliq charlighuchi mashinilar her bir Uyghurning yüriki we rohigha qorqunuch sélishi, yeni özlirining xitayning yuquri téxnikiliq teqipliridin her qandaq qilipmu qutulalmaydighanliqidek qorqunuchni hés qilishi mumkin.”

Jongké tyenji shirkitining téxnika dériktori jang féng “Qaramay géziti” muxbirigha mundaq dégen: “Bu shopursiz eqliy iqtidarliq saqchi charlash mashinisining tunji qétim shinjangda qollinilishidur. Qaramaydiki sinaq türidin kéyin, bu mashinilar pütün shinjangda omumlashturulidu.”

Jang féng bu mashinilarning néme üchün eng aldi bilen qaramayda sinaq qilin'ghanliqi heqqide toxtilip, qaramayning nahayiti ewzel uchurlashturush asasigha ige ikenliki, eqliy iqtidarliq charlash mashinilirini ishlepchiqirish zawutining qaramaygha jaylashqanliqini tilgha alghan.

Bu heqte kiyinki programmizda dawamliq melumat bérimiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet