Amérikadiki karxanilar uyushmiliri: "Xitayning Uyghur mejburiy emgiki qobul qilinmaydu"

Muxbirimiz erkin
2020-03-18
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur ishlemchilerning xubéy yixong ishlepchiqirish cheklik shirkitige kelgen waqti. (ASPI Ning doklatidin élin'ghan)
Uyghur ishlemchilerning xubéy yixong ishlepchiqirish cheklik shirkitige kelgen waqti. (ASPI Ning doklatidin élin'ghan)
aspi.org.au

Xitay hökümitining Uyghur ishchilirini mejburiy emgekke sélishi we ulargha tutqan mu'amilisi amérikadiki karxanilar uyushmilirini bi'aram qilip, bu organlarni heriketke keltürüshke bashlidi.

Amérikadiki "Öy jahazliri birleshmisi" namliq karxanilar uyushmisi 16-mart bayanat élan qilip, Uyghur ishchilirini mejburiy emgekke sélishtek "Bu xil qebih qilmishning qobul qilinmaydighanliqi" ni tekitligen.

Bayanatta "Öy jahazliri birleshmisi" ning ijra'iye diréktori sharon bradléyning sözi neqil keltürülüp, "Bu rehimsiz qilmishqa yol qoymasliq kérek. Biz amérikaliqlarni shuninggha kapaletlendüreleymizki, öy jahazlirini ishlepchiqarghuchilar we parche satquchilar buninggha chétilmaydu. Jem'iyitimiz adil emgek emeliyitide ishlen'gen mehsulatlarni sétishqa wede béridu," déyilgen.

Bu amérikadiki karxanilar teshkilatlirining yéqinqi bir hepte ichide Uyghur ishlemchilirining xitay karxanilirida mejburiy emgekke sélinip, dunyadiki dangliq markilargha mehsulat ishleshke mejburlan'ghanliqigha qarita élan qilghan 2-qétimliq bayanatidur.

Buning sel aldida amérika memliketlik parche sétish fédiratsiyesi, amérika parche sétish igiliki rehberliri birleshmisi, amérika kiyim-kéchek we ayaq kiyimliri birleshmisi we amérika moda sana'iti birleshmisi qatarliq 4 teshkiklat birleshme bayanat élan qilip, xitayning mezkur qilmishini tenqidligen. Özlirining "Mal teminat zenjiride mejburiy emgekke yol qoymaydighanliqi" ni bildürgen.

Bayanatta "Amérika hökümiti we hökümet sirtidiki mutexesissler étirap qilghandek, shinjangdiki shara'it we rayondiki az sanliq millet ishchilirigha mu'amile qilish yer shari teminat zenjirining pütünlükige ochuq xirislarni élip keldi…hazirqi mewjut haletni qobul qilish bir tallash yoli emes," déyilgen.

Biz shu munasiwet bilen 17-mart küni bu organlargha téléfon qilip, ularni ziyaret qilishqa tirishqan bolsaqmu, lékin ularning mutleq köp qismi téléfonimizni almidi. Amérika "Öy jahazliri birleshmisi" ning alaqe ishlar diréktori dog klark, so'allirimizgha yazma jawab bérip, özlirining "Élan qilghan yazma bayanatining sirtida bashqa ipadide bolmaydighanliqi" ni bildürdi.

Amérika moda sana'iti birleshmisimu oxshashla shu xil ipadide boldi. Mezkur teshkilatning nöwetchi xadimi 17-mart ziyaritimizni qobul qilghanda özlirining yazma bayanatida dawamliq ching turidighanliqini tekitlep, mundaq dédi: "Sizge melum bolghandek hazir mutleq köpchilik kishi öyide ishlewatidu. Sorighan bu konkrét mesilide bizning axbaratqa deydighan bashqa pikirimiz yoq. Hazirqi shara'itta sizning bashqa mes'ullar bilen alaqe qilish mumkinchlikingizni bar dep qarimaymen. Men yuqirida éytqandek, ular bu mesilige bu shara'itta qoshumche pikir bildürmeydu. Chünki bu intayin sezgür we qiyin mesile. Shunga buninggha qoshumche pikirde bolmaymiz."

Awstraliye istratégiyelik siyaset instituti aldinqi hepte doklat élan qilip, xitay hökümitining Uyghur emgekchilirini xitay karxanilirida keng kölemlik mejburiy emgekke séliwatqanliqi, dunyadiki az dégende 83 dangliq markining xitaydiki bu mejburiy emgekke wasitilik yaki biwasite chétilidighanliqini élan qilghan. Mezkur doklat dunyada zor ghulghula qozghap, xelq'arada bu xil qilmishni tosush toghrisidiki pikirler kücheygen.

Nöwette, amérika bashchiliqidiki gherb démokratik elliride xitayning bu qilmishigha qandaq xatime bérishning yoli munazire qilinmaqta. Bezi mutexessislerning qarishiche, bu mesile noqul shirketlerning tirishchanliqi bilen hel bolmaydiken.

Bu toghrisida amérikadiki "Adil emgekchiler jem'iyiti" ning re'isi shélliy xan mundaq deydu: "Bizge shu nersimu melum, bu mesile noqul shirketlerning tirishchanliqi bilen hel bolmaydu. Buning soda sahesi, hökümet, ijtima'iy teshkilatlar, ishchilar uyushmiliri we kishilik hoquq organlirini öz ichige alghan köp tereplerning keng da'irilik tedbirlerni élishigha toghra kélidu. Chünki, bu ishni hel qilishning bash jawabkari xitay hökümiti. Shunga biz amérika dölet mejlisi xitay ishliri komitétining konkrét qedemlerni élishi, amérika hökümitining xitay bilen biwasite sözlishishini tewsiye qilimiz."

Shélliy xan bu sözlerni ötken hepte amérika dölet mejliside ötküzülgen Uyghurlar heqqidiki bir qétimqi guwahliq yighinida tekitligen. Uning qeyt qilishiche, amérika hökümiti bu mesilini noqul amérika mal teminat zenjirige alaqidar mesile dep qarimasliqi kérek iken. Shélliy xan yene mundaq deydu: "Biz amérika hökümitining yawropa ittipaqi we bashqa hökümetler bilen aktip hemkarliship, xitay bilen köp tereplik we aktip sözlishishi kéreklikige ishinimiz. Mejburiy emgek noqul amérika mal teminat zenjirige alaqidar, dep qaralmasliqi kérek. Eger buni noqul amérikaning mesilisi, dep qarisaq buninggha xitayning diqqitini qozghash we bu mesilini ünümlük hel qilishning halqisini qachurup qoyimiz."

Uning tekitlishiche, amérika hökümiti bu mesilini hel qilishning diplomatik qanilini qurup, xitay bilen mejburiy emgek we mehbuslar emgikini sözlishishi kérek iken.

Lékin gherbtiki bezi nopuzluq taratqular xitaydiki mejburiy emgekke xatime bérishning eng ünümlük yoli-gherb shirketlirining Uyghur mejburiy emgek küchliri ishligen mehsulatlarni sétiwélish we import qilishni toxtitish, dep qaraydiken.

"Washin'gton pochtisi" géziti 14-mart küni élan qilghan tehrirat maqaliside bu nuqtini alahide tekitligen. Uning ilgiri sürüshiche, xitayning Uyghur we bashqa musulmanlargha qaratqan medeniyet qirghinchiliqini xelq'ara jawabkarliqqa tartish mumkinchiliki küchlük bolmisimu, lékin Uyghur rayonidiki bu pewqul'adde kishilik hoquq jinayitini jawabkarliqqa tartishning bir yoli bar iken. Maqalide bu yolning gherb shirketliri Uyghur mejburiy emgek küchliri ishligen mehsulatlarni sétiwélish we import qilishni toxtitish ikenlikini bildürgen.

Maqalide yene kéngesh palata ezasi robert menendézning ötken hepte amérika soda ministiri wilbur rosqa yazghan bu heqtiki xéti neqil keltürülgen. Robert menedézning mektubida shirketler "Shinji'angdiki mejburiy emgekning dehshetlik shara'itigha qesten sel qarawatidu" déyilgenliki, menendézning "Xitay paxta mehsulatlirini sétiwélishni toxtitish" ni telep qilghanliqi, xitay paxta mehsulatining 84 pirsentining Uyghur rayonida ishlepchiqirilidighanliqini bildürgen.

"Washin'gton pochtisi" gézitining qarishiche, "Amérika we bashqa döletler xitayda yüz bériwatqan insaniyetke qarshi jinayetni toxtitalmasliqi mumkin. Emma héch bolmisa amérika we bashqa gherb shirketlirining buninggha shérik bolushining aldini alalaydiken."

Toluq bet