Uyghurlarning mejburiy emgikige chétishliq 5 gérman shirkiti sotqa bérilgen

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-09-06
Share
Photo: RFA

"Yawropa asasiy qanun we kishilik hoquq merkizi" Uyghurlar uchrawatqan mejburiy emgekke alaqidar gérmaniyening 5 shirkitini sotqa bergen.

Gérmaniyening döletlik radiyo-téléwiziye qanili bolghan ARD 5-séntebir küni "Gérmaniye shirketliri üstidin shikayet" namliq bir programma élan qildi. Uningda bayan qilinishiche, merkizi bérlinda bolghan "Yawropa asasiy qanun we kishilik hoquq merkizi" namliq teshkilat Uyghurlar uchrawatqan mejburiy emgekke alaqidar gérmaniyening lidl qatarliq 5 shirkitining mes'ulining jawabkarliqini sürüshtürüsh üchün ularning üstidin fédiratsiye bash teptish mehkimisige erz sun'ghan. 100 Betlik bu erzname toghrisida "Jenubiy gérmaniye géziti" we "Maynis doklati" mexsus maqale élan qilghan.

Programma mundaq ibariler bilen bashlan'ghan: "Kishilik hoquq pa'aliyetchiliri Uyghurlarning mejburiy emgikidin menpe'etke érishishte jawabkarliqi bolghan gérmaniye shirketlirining mes'ul xadimliri üstidin erz sundi". "Xitay hakimiyitining musulman Uyghurlar üstidin yürgüziwatqan basturushliri, sistémiliq nazaret, xorlash we mejburiy emgekke alaqidar nurghun pakitlar aldinqi yillardin buyan köplep otturigha chiqishqa bashlighan idi". "Az dégende 1 milyon Uyghurning jaza lagérlirigha qamalghanliqi, ularning siyasiy hem medeniyet jehettin qéliplashturiliwatqanliqi melum boldi. Rayonda merkezning orunlashturushi bilen minglighan emgek programmiliri yolgha qoyulup, ishlesh zörüriyiti berpa qilindi. Az dégende yip igirish we toqumuchiliq fabrikilirini misalgha élish mumkin. Bügün'ge qeder gherbni öz ichige alghan pütün dunya shinjangda ishlepchiqirilghan paxtilardin paydilinip kelmekte. Xitayning nöwettiki weziyitini nezerde tutqanda, kishilik hoquq organliri xelq'ara toqumuchiliq sana'itini jawabkarliqqa, hetta jinayi jawabkarliqqa tartish zörürlikini ilgiri sürmekte".

Programmida yene mundaq deydu: "Bu sewebtin bérlindiki 'yawropa asasiy qanun we kishilik hoquq merkizi' fédiratsiye bash teptish mehkimisige erz sundi. Bu erz lidl qatarliq gérmaniye shirketlirige, bu shirkettiki jawabkarliqi bolghan mes'ul xadimlargha qaritildi. Bu 5 shirketning mes'ul xadimlirining shinjangdiki insaniyetke qarshi jinayetlerge chétishliqi bolushi mumkinliki algha sürüldi. Chünki ular ilgiriki yillarda biwaste yaki wastiliq halda shinjangdiki mejburiy emgek bilen alaqisi bolghan toqumuchiliq shirketliri bilen hemkarlashqan".

Programmida otturigha qoyushiche, gérmaniyening lidl qatarliq shirketliri teminlesh zenjiride mejburiy emgek bilen alaqisi bolghan shinjangdiki ikki xitay shirkitige chétishliq iken. Bu ikki xitay shirkitining sabiq mehbuslarni we jaza lagérliridin "Oqush püttürüp" chiqqan tutqunlarni ishlitiwatqan bolush éhtimali yuqiri iken. Ularning yene yéza emgek küchlirini mejburiy ishchiliqqa qobul qilghan bolush éhtimalimu mewjut iken. Biraq xitayning Uyghur diyarigha kirip biwaste tekshürüshke yol qoymasliqi sewebidin, buni 100 pirsent éniqlap höküm chiqirish nöwette qéyin mesile sanilidiken. Peqet xitaylarning özliri élan qilghan türlük sanliq melumatlirigha we munasiwetlik uchurlirigha tayinishqa toghra kélidiken.

D u q ning mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependi bu heqte toxtalghanda, gérmaniyediki Uyghur mejburiy emgeki bilen alaqisi bolghan shirketlerni sotqa bérish ishining eslide d u q yolgha qoyuwatqan bir programma ikenlikini tekitlep, Uyghur mejburiy emgikidin nepke érishiwatqan köpligen gérman shirketlirini aldimizdiki künlerde sotqa béridighanliqini tilgha aldi. D u q tetqiqat merkizining mudiri enwer ehmet ependimu gérmaniye soda sana'et sahesining Uyghur mejburiy emgiki bilen munasiwetlik shirketlerge qarita pütün yawropada qattiq tedbirlerni élishqa térishiwatqanliqini tekitlidi.

Programmida bayan qilinishiche, lidl shirkiti bu erzge étibar bilen qarighan we eyibleshlerni ret qilip, özlirining bir yil ilgirila bu ikki xitay shirkiti bilen bolghan alaqisini üzgenlikini tekitligen. Qalghan 4 shirketmu özlirining Uyghur mejburiy emgiki bilen alaqiliq héchqandaq xitay shirkiti bilen hemkarlashmighanliqini ilgiri sürgen. Biraq fédiratsiye bash teptish mehkimisi qandaq bolushtin qet'iynezer bu déloni éniqlashni dawamlashturidiken. "Yawropa asasiy qanun we kishilik hoquq merkizi" ning xadimi miriyam mas bu heqt mundaq dégen: "Mejburiy emgek peqetla bir exlaqiy mesile emes, u öz nöwitide éghir jinayettur".

"Yawropa asasiy qanun we kishilik hoquq merkizi" ning bildürishiche, ularning qolida teminlesh zenjiride Uyghurlarning mejburiy emgeki bilen alaqisi bolghan köpligen shirketlerning tizimliki barken. Ular xitay hakimiyitining Uyghurlarning hazirqi paji'elik weziyitini özgertmeydighanliqini bilidiken. Xitayning bérlindiki bash elchixanisining bu eriz heqqide "Jenubiy gérmaniye géziti" we "Maynis doklati" ning so'allirigha qarita ewetken yazma jawabi bu nuqtini delilligen. Xitayning jawabida mundaq déyilgen: "Shinjangda 'qayta terbiyelesh lagéri' deydighan nerse yoq, mejburiy emgekmu yoq. Bu gepler pütünley oydurma, belki siyasiy muddi'adin peyda bolghan ösek söz".

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet