Уйғур дияридики мәҗбурий әмгәк: дәлилләр вә тәдбирләр

Мухбиримиз әзиз
2020-12-17
Share
Уйғур дияридики мәҗбурий әмгәк: дәлилләр вә тәдбирләр Америка авам палата әзаси том суози ахбарат елан қилиш йиғинида сөз қилмақта. 2020-Йили 18-авғуст, ню-йорк.
AP

Хитай һөкүмитиниң уйғур дияридики қабаһәтлик қилмишлиридин лагер вә зор көләмлик тутқун мәлум болғандин кейин ташқи дуняни йәнә бир қетим һәйран қалдурған техиму қабаһәтлик вәқә уйғурларниң кәң көләмдә "заманиви қуллар әмгики" шәклидә мәҗбурий әмгәккә селиниши болди. Болупму пишшиқлап ишләшни асас қилған саһәләрдә, җүмлидин тоқумичилиқ, чач мәһсулатлири вә консервалиқ мәһсулатларни ишләштә ғайәт зор сандики мәҗбурий әмгәк күчлириниң ишлитилиши әркинлик дуняси аллиқачан түкүрүп ташлиған "қуллар әмгики" ни йәнә бир қетим кишиләрниң көз алдида намаян қилди. Һәрқайси һөкүмәтләр вә ширкәтләрниң бу хил "мәҗбурий әмгәк" һәққидики кәскин әйибләшлири тегишлик нәтиҗиләрни барлиққа кәлтүрүватсиму, буниңда йәнила көплигән мәсилиләрниң һәл болмайватқанлиқини көздә тутуп вашингтон шәһиридики коммунизм қурбанлири хатирә фонди 16-декабир күни мәхсус муһакимә йиғини өткүзди.

Бу қетимқи йиғин риясәтчиси, мәзкур фонд җәмийәтниң алий тәтқиқатчиси муррай бессат әпәнди алди билән сөз елип, уйғур дияридики сиясий вәзийәт, хитай компартийәсиниң бастуруш сиясәтлири һәмдә буниң нәтиҗиси болған лагерларниң нөвәттики уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селиш билән қандақ бағлинидиғанлиқи һәққидә қисқичә чүшәнчә берип өтти һәмдә сөз қилғучиларни тонуштурди.

Америка вашингтон шәһиридики коммунизм қурбанлири хатирә фонди өткүзгән

Бу қетимқи йиғинға алаһидә тәклип қилинған әзиз меһманларниң бири америка авам палатасиниң әзаси, демократлар партийәсидин болған том свази болуп, у нөвәттики уйғур вәзийитиниң адәмни чөчүтәрлик бир һалға келип қалғанлиқини алаһидә тәкитлиди. . У сөзиниң давамида 1970-йилларда америка президенти никсонниң хитай зиярити әмәлгә ашқандин кейин америкадики зор көпчилик сиясийонларниң "хитай иқтисадий җәһәттә гүлләнсә тәдриҗий һалда бизгә охшайдиған һалға келиду" дәп қарашқа башлиғанлиқини, әмма бүгүнки күндә хитай бай болған болсиму униң демократийә вә әркинлик дуняси үмид қилған һалға кәлмигәнликини, әксичә униң әркинлик дунясини өзигә охшаш һалға кәлтүрүшкә урунуватқанлиқини шәрһләп өтти. Болупму хитай һөкүмитиниң уйғурлар мәсилисидики вәһшийлики, нөвәттә барғансери көпләп мәлум болуватқан мәҗбурий әмгәк қилмишиниң ашкара болуши, буниңдин илгири болса хитай һөкүмитиниң уйғурларни рамзан мәзгилидә чошқа гөши йейишкә мәҗбурлиши, уйғурларниң диний етиқадиниң уларни лагерға қамашқа сәвәб болуватқанлиқи қатарлиқларниң өзила бу қилмишларниң һәммиси инсанийәткә вә уйғурларға қарши җинайәт икәнликини баян қилди. У нөвәттә уйғурлар дуч келиватқан бу қабаһәтләрниң бир минутму тохтимастин давам қиливатқанлиқини, хитай һөкүмитиниң буниңға мас һалда сиясий, иқтисадий вә һәрбий җәһәтләрдә тохтавсиз кеңәймичилик қиливатқанлиқини тәкитләп, нөвәттә америка вә униң иттипақдашлириниң бир яқидин баш чиқирип бу рәзилликни чәкләйдиған вақтиниң йетип кәлгәнликини билдүрди. Том свази йәнә буниңдики әң муһим бир қәдәмниң нөвәттә музакирә басқучида туруватқан "уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селишни чәкләш қануни" ни мақуллаш икәнликини, чүнки бу хил мәҗбурий әмгәкниң һазир пахта ишләпчиқириш билән зор дәриҗидә бағлинип қеливатқанлиқини, пахта мәһсулатлириниң мутләқ көп қисми болса уйғурлар дияридин келидиғанлиқини, буниң һазир әң җиддий мәсилиләрдин болуп қалғанлиқини тәкитлиди.

Бу қетимқи муһакимә йиғинида техи йеқиндила уйғур дияридики мәҗбурий әмгәк һәққидә әң йеңи тәтқиқат доклати елан қилған доктор адрян зензму мәхсус сөз қилди. У нуқтилиқ қилип нөвәттә уйғур дияридики мәҗбурий әмгәкниң пахта ишләпчиқириши чәмбәрчас бағлинип қеливатқанлиқини, буниңда уйғур дияридики пахта теришта қол арқилиқ теришниң һазир әң асаслиқ шәкил икәнликини, дәл мушу әмгәк үчүн өткән бир йилда аз дегәндиму 500 миң уйғурниң ичкиридин келип пахта терийдиған хитай аққунлириниң орнида мәҗбурий әмгәккә селинғанлиқини, бу хил мәҗбурий шәкилдики пахта теришниң һазир пүткүл уйғур дияриға кеңийиватқанлиқини алаһидә шәрһләп өтти. Адрян зензниң пикричә, нөвәттә уйғурларниң милйонлап лагерларға қамилиши лагерларниң биқинидики яки униңға анчә йирақ болмиған нуқтилардики мәҗбурий әмгәкниң мәнбәси болуп қалған. Бу хил мәҗбурий әмгәккә қатнаштурулидиғанлар шу җайлардики йәрлик әмәлдарлар һәмдә сақчиларниң йеқиндин һәмдәм болуши билән юқиридин чүшүрүлгән сан бойичә мәҗбурий шәкилдә топлинидикән. Һалбуки хитай һөкүмити изчил "намратлиқни түгитиш" һәққидә вәз ейтиш арқилиқ бу уйғурларниң қандақ "бай" болуп кәткәнликини, уларниң мушу "алтун ачқуч" арқилиқ "һурунлуқ вә ялқавлиқ идийәлиридин халас болғанлиқи" ни тәшвиқ қилип кәлмәктә. Әмма буниңдики һәқиқий муддиа уйғурларни җисманий вә идийиви җәһәтләрдә техиму үнүмлүк контрол қилиштин башқа нәрсә әмәс икән. Болупму мушу бир йилда уйғур дияридин йиғивелинған пахта мәһсулатиниң 70 пирсәнти қолда йиғилған. Йәнә келип биңтуәнләрдә пахта теришкә тәшкилләнгән бу кишиләр ақсу, қәшқәр вә хотәндин гуруппа бойичә коллектип һалда йөткәп келингән. Әмма пахта теришта машина ишлитиш 20 пирсәнткә бармиған әһвалда өткән йилларға қариғанда бу йилниң өзидә уйғур дияридики пахта теришниң миқдари 136 пирсәнт ашқан. Мәлум болушичә, бу хил пахта теришқа селинған уйғурлар кадирлар вә сақчиларниң назаритидә ай-айлап сиртта қонидикән, пахта териш җәрянидиму уларниң "сиясий еңини юқири көтүрүши" тохтап қалмайдикән. Һалбуки бу узун вақитта уларниң өйдә қалған балилири қаранчуқсиз қалидикән. Әнә шундақ болғанлиқи үчүн америкадики пахта мәһсулатиниң асаслиқ мәнбәси болған уйғур диярида давам қиливатқан бу хил мәҗбурий әмгәкни чәкләшниң пәйти аллиқачан йетип кәлгән. Йәнә бир яқтин һазир уйғур дияридики мәҗбурий әмгәк һәққидә тағдәк дәлил-испатлар мәвҗут. Шундақ болғаникән, америка вә башқа дөләтләрниң хитайдин келидиған пахта мәһсулатлирини үзүл-кесил чәклиши тәхирсиз болуп қалмақта.

Америкадики "уйғур һәрикити" тәшкилатиниң рәиси рошән аббасму бу қетимқи йиғинда уйғурларниң нөвәттики әһвали һәққидә мәлумат бәрди. . Болупму адрян зензниң пакитлар вә санлиқ мәлуматлар асасидики доклатиға наһайити юқири баһа берип, лагерға елип кетилгән һәдиси гүлшән аббасқа охшаш миңлиған онмиңлиған уйғур тутқунниң һазир мушу хил мәҗбурий әмгәкниң обйекти болуп қеливатқанлиқини, ғәрб дунясидики көплигән ширкәтләрниң болса бу хилдики мәҗбурий әмгәкни қобул қиливатқанлиқини, шуңа нөвәттә ашу ширкәтләрниң бу хил мәҗбурий әмгәк мәһсулатлирини рәт қилишиниң бәкму муһимлиқини тәкитлиди. Болупму 21-әсирдә мушу хил қәбиһ "қуллар әмгики" ниң қайтидин оттуриға чиқиши, хитай һөкүмитиниң "намратлиқни түгитиш" һәққидики тәшвиқатлириниң нурғун көзләрни "көрмәс" қилип қоюватқанлиқи, буниң һәммиси әмәлийәттә ши җинпиңниң уйғурлар мәсилисини үзүл-кесил һәл қилиштәк "ахирқи һәл қилиш чариси" ниң һәмдә уйғурларға қаритилған қирғинчилиқниң бир қисми икәнликини, бу хил йеңи җаһангирлик вә мустәмликичиликниң нөвәттә уйғурларниң бешиға келиш биләнла тохтап қалмайдиғанлиқи, әксичә һазир буниң аллиқачан әркинлик дунясиға кеңийиватқанлиқи, буни әмди тосмиғанда буниң ақивитиниң бәкму хәтәрлик болидиғанлиқини көплигән мисаллар арқилиқ баян қилди.

Йиғинда сөз қилған "хайман капитал ширкити" ниң қурғучиси кайл басниң сөзлири кишиләрниң алаһидә диққитини қозғиди. Униң баян қилишичә, уйғурлар дуч келиватқан мәҗбурий әмгәк һәмдә қирғинчилиқ билән америка дуч келиватқан бихәтәрлик әндишилири бир-биригә зич бағлинишлиқ икән. Нөвәттә американиң тексас вә башқа штатлиридин зор миқдарда земин сетивелип, өзлириниң қолидики ғайәт зор иқтисадий җуғланма арқилиқ америка земинида америка үчүн йеңидин йеңи "бихәтәрлик әндишилири" пәйда қиливатқан бу кишиләр дәл ашу уйғур дияридики мәҗбурий әмгәкниң иқтисадий "мевиси" ни қанғучә тетиған мустәмликичи шәхсләрниң әвлади икән. Улар америкада хәҗләватқан бу пуллар болса ашундақ "қанға боялған" пул болуп, буниңға четишлиқ бәзи кишиләр бир қисим мутәхәссисләр "икки қоли уйғурниң қени билән боялған җаллат" дәп атайдиған ваң җин вә башқа кишиләрниң биваситә уруқ-туғқанлири икән. Шуңа мушу хил реаллиқниң өзила уйғур дияридики мәҗбурий әмгәкниң һәқиқәтән аддийла болған иқтисадий һадисә әмәсликини биваситә көрситип беридикән. .

Йиғинниң ахирида хитай билән бағлинишлиқ болған пахта тәминат зәнҗирини чәкләш, хитай һөкүмитини вә ширкәтлирини җазалаш қатарлиқ мәсилиләр бойичә көплигән соаллар оттуриға қоюлди. Йиғин иштиракчилириму охшимиған нуқтилардин бу соалларға җаваб бәрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт