Sübhi memet: "Kishenlen'gen kishi méning dadam"

Muxbirimiz nur'iman
2021-05-04
Share
Sübhi memet: "Ikki yüzlimichi" lerge zerbe bérish dolqunida tutqun qilin'ghan ormanchiliq nazaritining sabiq naziri memet abdulla sotlanmaqta. 2019-Yili. Ürümchi.
Subi Memet Teminligen.

Xitay hökümiti Uyghur élida 2017-yilidin béri "Ikki yüzlimichilerge qarshi turush" dégen nam astida nurghun Uyghur emeldarlirini tutqun qilghan idi. Uyghur aptonom rayonluq ormanchiliq nazaritining sabiq naziri memet abdulla bu dolqunda tutqun qilin'ghanliqi delillen'gen yuqiri derijilik Uyghur emeldarlarning biri.

Memet abdullaning amérikada turushluq qizi sübhining bildürüshiche, dadisi memet abdulla 2017-yili 29-aprél amérikagha kélish sepirining aldida xitay dölet xewpsizliki idarisining xadimliri teripidin tutup kétilgen. Shuningdin kéyin u dadisning ehwaldin héchqandaq xewer alalmighan bolup, yéqinda apisi we hedisi peqet téléfon arqiliq körüshtürülgen.

Sübhi memet bu heqte radiyomizning ziyaritini qobul qilip mundaq dédi: "Gerche apam manga 'dadingizning awazini anglidim, dadingiz hayatken, ' dégen bolsimu, emma ishen'güm kelmidi."

Sübhi memet xelq'ara metbu'atlar arqiliq xitay hökümitidin dadisining qoyup bérilishini telep qilip kéliwatqan bolup, 16-aprél "Washin'gton pochtisi" gézitide uning "Xitay hökümitige nechche on yil xizmet qilishmu dadamni türmidin qutulduralmidi" serlewhilik bir parche maqalisi élan qilghan.

Mezkur maqalide u mundaq dep yazghan: "Ötken yilghiche akam ikkimiz weziyetning téximu yamanliship kétishidin ensirep asasen sükütte turghan iduq. Sükütte tursaqmu paydisi bolmidi. Dadam yenila tutqunda. Emdi süküt qilghum yoq. Eger xitay hökümitining rezillikini menmu sözlimisem, bashqa birawmu sözlimise, wetinimdiki Uyghurlarning axirida yoqilip kétishidin qorqimen."

Xitay da'iriliri 2000-yillardin 2016-yiligha qeder Uyghur jem'iyitining diniy sahesige we milliy tuyghusi küchlük bolghan serxilar qatlimigha omumiyyüzlük zerbe bérishni kücheytken idi. 2017-Yildin bashlap xitay da'iriliri atalmish "Ikki yüzlimichi" lerge zerbe bérish nami astida Uyghurlar ichidiki hökümet organlirida wezipe ötewatqan yaki aliqachan pénsiyege chiqqan emeldarlar, közge körün'gen tijaretchiler we ziyaliylargha zerbe bérishni hessilep kücheytken. Sabiq nazir memet abdullamu ene ashu zerbe bérish dolqunida tutulghanlarning biri idi.

Sübhi memet dadisi heqqide xelq'ara metbu'atlarda guwahliq bérishke bashlighandin kéyin, Uyghur aptonom rayonluq hökümet 2020-yili 1-iyun küni axbarat élan qilish yighini ötküzüp, sübhi memetke hujum qilghan. Xitayning "Yer shari waqti géziti" élan qilghan maqalide sübhi memetning sözlirini "Pütünley toqulma, xelq'ara jama'et pikirini qaymuqturghanliq, dadisini qollighanliq, junggoning shinjang siyasitige hujum qilghanliq," dep eyibligen. Memet abdullaning "Ikki yüzlimichilik" bilen jazalan'ghanliqini inkar qilghan.

Sübhi memet bu heqte söz qilip: "Xitay hökümiti akam ikkimizni yalghan'gha chiqirish üchün özi chiqarghan hökümini özi nkar qildi," dédi.

Xitay da'iriliri bayanatida sübhi we akisinng dadisi memet abdulla heqqide éytqanlirini "Toqulma" dep hujum qilghan. Xitay taratquliri sabiq nazir memet abdullaning "Parixorluq qilghanliqi we hoquqidin paydillinip öz kömichige chogh tartqanliqi" jinayiti bilen jazalan'ghanliqi heqqidiki widiyosini tarqatqan.

Sübhi memet dadisi tutqun qilinip nechche yildin kéyin dadisini kishenlen'gen, mehbus kiyimi kiygen bir boway halitide widiyodin körgen. U shu waqitni eslep mundaq dédi: "Öyimizning tüwrüki, méning pexrim bolghan dadamning kishenlen'gen halitini körüp, yürikim puchlinip ketti. Héchqandaq bir balini dadisining xorlan'ghan halitini körüshke nésip qilmisun!"

Sübhi memet axirida yene özige oxshash a'ilisidin xewer alalmaywatqan yaki a'ilisidikilerning tutqunda turuwatqanliqidin xewiri bolsimu, emma sükütte turuwatqanlarning sükütni buzushi kéreklikini bildürdi: "Ashu charisiz qalghan, yardem kütiwatqan kishiler üchün erkin dubnyada yashap turupmu awaz chiqarmay turuwélishning özi ulargha ziyankeshlik qilghanliq bilen oxshashtur."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet