Тутқундики мәшһур уйғур зиялийлириниң чәтәлләрдики пәрзәнтлири ата-анисиниң қисмәтлирини дуняға аңлатти

Мухбиримиз сада
2019-08-19
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Камалтүрк ялқун бир аваз бир қәдәм рәсим көргәзмисидә америка ташқи ишлар министирлиқидики тим нәлсон әпәнди билән. 2019-Йили март, вашингтон.
Камалтүрк ялқун бир аваз бир қәдәм рәсим көргәзмисидә америка ташқи ишлар министирлиқидики тим нәлсон әпәнди билән. 2019-Йили март, вашингтон.
RFA/Eziz

Хитайниң уйғур дияридики зор көләмлик тутқун сияситиниң нәтиҗисидә һәр саһәдин йетишкән уйғур сәрхиллириниң бәзилири туюқсиз йоқап кәткән болса, бәзилиригә һәрхил җазаларниң һөкүм қилинғанлиқи илгири сүрүлмәктә. Хитайниң зиянкәшликигә учриған уйғур сәрхиллириниң чәтәлләрдә яшаватқан пәрзәнтлири өз ата-анилириниң әһвали һәққидә гуваһлиқ берип, пүтүн дуняниң уларға болған диққәт-етибарини қозғимақта.

Йеқинда «ню-йорк вақти» гезитидә бир видийолуқ хәвәр елан қилинған болуп, униңда нөвәттә чәтәлдә оқуватқан вә хизмәт қиливатқан үч нәпәр уйғур яшниң хитай һөкүмити тәрипидин тутқун қилинған ата-анилири һәққидики һекайиси тонуштурулған.

Мәзкур видийо әң аввал адил елһам исимлик уйғур яшниң тутқун қилинған аписи билән әң ахирқи қетим көрүшкән вақти билән башлиниду. 2017-Йили 12-айниң 31-күнидики бу көрүшүштә адил елһамниң аписи униңға әмди өзлири билән алақиләшмәсликкә, әгәр бирәр иш болса өзлири уни издәйдиғанлиқини билдүриду.

Адил елһам видийода қилған сөзидә йәнә мунуларни билдүриду: «мениң бир достум маңа ата-анамниң ‹өгиништә' икәнликини билдүрди. Һалбуки, мән ‹өгиниш' дегән бу сөзниң һәқиқий мәнисини билимән, у әмәлийәттә қайта тәрбийә лагеридур. Мән бир кечидила һәммә нәрсәмдин (ата-анамдин) айрилдим. Улар пәқәт уйғур мусулманлири болғанлиқи үчүн, һөкүмәт уларни сәвәбсиз тутқан.»

«Ню-йорк вақти» гезитидә ата-анисиниң әһвалини аңлатқан адил елһам 19-авғуст радийомиз зияритини қобул қилип, ата-аниси һәққидә техиму көп тәпсилатларни сөзләп өтти.

Униң дейишичә, униң дадиси елһам розибақи хотән қарақаш наһийә йәрлик баҗ идарисиниң муавин башлиқи болуп ишлигән вә 4 йил илгири пенсийәгә чиққан икән. Адил елһамниң аписи зиминниса мәмәтәйса қарақаш наһийәлик мәдәнийәт юртиниң башлиқи болуп ишлигән икән. У пенсийәгә чиқишқа тәйярлиқ қиливатқан мәзгилдә «оғлини чәтәлгә оқушқа чиқарған» дегән баһанә билән әр-аял иккилиси тутқун қилинған вә айрим-айрим 10 йил вә 15 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинған.

«Ню-йорк вақти» гезитидики видийода адил елһамдин кейинла уйғур диярида өзиниң өткүр язмилири билән җамаәтчиликкә тонулған уйғур зиялийси ялқун розиниң нөвәттә америкада яшаватқан оғли камалтүрүкниң һекайиси аңлитилиду.

Камалтүрүк ялқунниң билдүрүшичә, у дадиси билән көрүшкән вақтида дадиси даим униң билән кейин параңлишишни ейтқан. Һалбуки, ялқун розиниң оғлиға қилған бу сөзи униң ахирқи қетимлиқ сөзи болуп қалған.

У мәзкур видийода уйғурларниң һазирқи әһвали һәққидә сөз қилип мундақ дегән: «мән тонуйдиған кишиләрниң көпинчиси тутқун қилинип лагерға әкитилипту. Мән һазир уйғурларниң барлиқ иҗтимаий чәмбирики йоқилип кәткәндәк һессиятта болуватимән.»

Мәзкур видийода камалтүрүк дадиси тутулуп бир йилдин артуқ вақит өткәндин кейин, дадисиниң 15 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинғанлиқ һәққидә мәлумат тапшурувалғанлиқини ейтиду.

19-Авғуст радийомиз зияритини қобул қилған камалтүрүк ялқун йеқинда дадиси һәққидә игилигән әң йеңи учур һәққидә тәпсилий мәлумат бәрди.

«Ню-йорк вақти» гезитидики видийолуқ хәвәрдә гуваһлиқ бәргән уйғур яшларниң йәнә бири шинҗаң университетиниң профессори, доктор раһилә давутниң нөвәттә америкада яшаватқан қизи әқидә полаттур. У сөзидә аписиниң униңға өзиниң бейҗиңға баридиғанлиқини билдүрүп үндидарда учур қалдурғанлиқини һәмдә буниң аписи раһилә давутниң өзигә қалдурған әң ахирқи учури икәнликини баян қилиду.

Әқидә полат аписиниң нөвәттики әһвалидин хәвәрдар болалмиғанлиқидин әндишилинип, мундақ дәйду: «апамниң өлүк яки тирикликини биләлмигиним мени бәкла қийнаватиду. Мән униң һазир немә иш қиливатқанлиқини, немә йәватқанлиқини билмәймән. Мениң ойлайдиғиним, апамниң йәткүдәк кийим-кечәклири бармиду? шу лагердики сақчилар апамни қийнаватқанмиду?»

Әқидә полат видийодики сөзидә йәнә мунуларни қәйт қилиду: «мән бир яман чүш көрдүм, униңда мән тутқун қилинип хитайға йоллиниптимән һәмдә тутуп туруш лагериға қамилиптимән. Мән бәк қорқуп кетиватимән.»

19-Авғуст күни әқидә полат радийомиз зияритини қобул қилип, аписи һәққидә техичә бирәр йеңи хәвәр йоқлуқини билдүрди.

«Ню-йорк вақти» гезитидә елан қилинған мәзкур видийониң ахирида камалтүрүк ялқун өзиниң сиясийдин халий бир адәмдин дадиси сәвәблик бир сиясий паалийәтчигә айланғанлиқи һәққидә сөз қилип, мундақ дәйду: «мушу күнләрдә мән вәтәнни сеғинған вақтимда мән қилалайдиған әң яхши иш дадамға вә җаза лагерлириға қамалған милйонлиған уйғур үчүн бирәр иш қилип бериштур дәп ойлаймән.»

Шу қатарда адил елһамму пүтүн дуняға мураҗиәт қилип, мундақ дәйду: «мәзкур видийони көргән болсаңлар, өзүңлар турушлуқ җайдики сенаторлар билән алақилишиңлар. Униңдин башқа америка һөкүмитигә уйғурларға ярдәм қилиш һәққидә тәклип сунуңлар. Чүнки уйғурлар тутуп турулуватқан җай ‹қайта тәрбийә лагери' әмәс, бәлки түрмидур.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт