Mexmut tewekkül: “Xitay görüge éliwalghan aghriq qizimni dawalitishqa yol qoysun, qatilliq qilmisun!”

• Muxbirimiz gülchéhre
  2021-08-03

Londonda 4-iyundin 7-iyun'ghiche dawam qilghan “Uyghur sot kollégiyesi” ning tunji qétimliq ispat anglash yighinida, 30 din artuq guwahchi we mutexessisler yazma we aghzaki shekilde guwahliq bergenidi. “Uyghur sot kollégiyesi” ning tunji qétimliq bu guwahliq anglash yighini xelq'arada küchlük tesir peyda qilip, xitay hakimiyitini qattiq bi'aram qilghanidi.

Buni xitay da'irilirining döletlik axbarat qanalliri arqiliq “Uyghur sot kollégiyesi” de guwahliq bergen guwahchilar we mutexessislerge qaratmiliq hujum qilip kéliwatqanliqidin körüwalghili bolidu. Xitay hökümiti 6-ayning 9-küni “Shinjang mesilisi” toghrisida axbarat élan qilish yighini chaqirip, Uyghur sotida achquchluq rol oynighan guwahchilarning a'ile tawabi'atlirini guwahchilargha qarshi sözletken hetta haqaret qildurghanidi.

Türkiyedin widiyo arqiliq en'gliyediki bu Uyghur sotida guwahliq bergen mehmut tewekkül xitayning bu qétimqi axbarat élan qilish yighinidiki hujumgha uchrighan guwahchining biri.

Bu yil 51 yashqa kirgen mexmut tewekkül 7-iyun échilghan “Uyghur sot kollégiyesining guwahliq yighini” diki muhim guwahchining biri. U sotta xitayning atalmish pilanliq tughut siyasitining nopus qirghinchiliqi ikenliki, özining 2010-yili türmige tashlan'ghanliqi we qiyin-qistaqqa uchrighanliqini sözligen. U yene lagér siyasiti yürgüzülgen peytte, Uyghur aptonom rayoni partkom siyasiy-qanun komitétining sékrétari bolghan ju xeylünning, ilgiri qaghiliq nahiyesining siyasiy-qanun komitétining bashliqliq wezipisini atqurghan chaghlirida, nurghun bigunah Uyghurlarni qolgha élip, ularning jénigha zamin bolghanliqi anglatqan idi.

Ju xeylün Uyghur qirghinchiliqida mes'uliyiti bar bolghan, amérika teripidin émbargo yürgüzülidighan xitay emeldarlarning biri. U 2016-yili 11-ayda Uyghur aptonom rayonluq siyasiy-qanun komitétining sékrétari bolghan bolup, bu del chén chüen'go yéngi yötkilip kélip yighiwélish lagérliri kéngeytiliwatqan we keng kölemlik tutqun qilish bashlan'ghan waqit idi.

“Uyghur sot kollégiyesi” ni qarilash we guwahliq bergüchilerge hujum qilish meqset qilin'ghan xitay hökümitining axbarat yighini neq meydanda mexmut tewekkülning 7 yildin buyan ayrilip turuwatqan, 2016-yilidin buyan hetta awazini anglashqimu muyesser bolalmighan ayali, 4 balisining anisi hebibe himit öz érige qarshi sözlitilgen.

Xitay hujum nishani qilghan mexmut tewekkül ependi ziyaritimizni qobul qilip, xitayning ayalini mejburiy sözlitip özige haqaret qildurushigha inkas qayturup, qizining rak késilige giriptar bolghanliqini ayalining bayanliridin tunji qétim anglighanliqini, görüge élin'ghan ayali we balilirining ehwalidin endishiliniwatqanliqini bildürdi.

Xitay hökümitining toxtawsiz tehditliri seweblik öz wetinide yashash imkaniyiti qalmighan mexmut tewekkül, 2014-yili-1 ayda, ürümchidiki ayali we 4 balisidin ayrilip, sherqiy jenubi asiya arqiliq seper qilip 6 ayliq jebir-japadin kéyin axiri türkiyege kelgen. Xitay hökümiti uning ayal we baliliri bilen jem bolushigha yol qoymay kéliwatqan bolup, 2016-yilidin buyan uning a'ilisi bilen alaqisi pütünley üzülüp qalghan.

U londondiki Uyghur sot kollégiyeside guwahliq bergendin bashqa yéqinqi ikki yildin buyan türkiye metbu'atliridin bashqa b b s qatarliq xelq'araliq agéntliqlarning ziyaritini süretlik ashkara qobul qilip, özining bigunah halda türmige tashlinip, xitay türmiside uchrighan qiyin qistaqlarni anglatqandin bashqa, özining chet'elge chiqip ketkini seweblik xitay hökümitining ayalini ajrishishqa mejbur qilghanliqi, ayalining ilgiri alte yil mejburiy sélin'ghan tughut cheklesh üzüki seweblik éghir jismaniy we rohiy azab tartqanliqidek ehwallar üstide guwahliq bergen.

Mexmut tewekkül özining we pütkül jemetining héchqandaq bir gunahi yoqluqi, peqet 1996-yili taghisining ikki oghli qur'an ögen'genliki üchün qolgha élinip, biri sekkiz yilliq, yene biri on yilliq késilip ketkendin buyan ulargha tughqan bolghan pütün jemet hökümet nuqtiliq közitidighan kishilerge aylan'ghanliqini bayan qildi.

Mexmut tewekkülning chong inisi exmet bilimlik kishi bolup, u ereb tilini yaxshi bilgen we birqisim erebche kitablarni Uyghurchigha terjime qilip tarqatqanliqi üchünla muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghan. Kichik inisi abletmu emdila 15 yashtin ashqan peytide akisi seweblik tutup solan'ghan. Mexmut tewekkül inilirining aqiwitini sürüshte qilip, ulargha adalet telep qilghini üchünla qayta-qayta tutqun qilin'ghan we siyasiy jinayetchi süpitide soraq qilinip, yolwas orunduqqa olturghuzulushqa oxshash qattiq qiyin-qistaqqa uchrighaniken.

Mexmut tewekkül ziyaritimiz axirida “Xitay hökümiti méni ayalim we balilirimdin mejburiy ayrip tashlidi. Eger qizimni waqtida dawalitishimgha yol qoymisa xitay qatilliq qilghan bolidu” dédi.

Xitay hökümitining londondiki “Uyghur sot kollégiyesi” ning tunji qétimliq ispat anglash yighinigha qarshi xéli burunla teyyarliq körgenliki melum. Londondiki sotta xitayning rayondiki “Irqiy qirghinchiliqi” we “Insaniyetke qarshi jinayetliri” üstidin pakitliq ispatlarni bergen mexmut tewekküldin bashqa sayragül sawutbay, tursun'ay ziyawudun, méhrigül tursun, zumret dawut qatarliqlarningmu biwasite uruq-tughqanlirini, teyyarlap bérilgen yalghan hékayilerni we sözlerni oqup bérishke zorlighanliqi pash bolghanidi.