Yaponiyedin qaytqan tetqiqatchi méhri'ay erkinning qeshqer yanbulaq qamaqxanisida jan üzgenliki aydinglashti

Muxbirimiz shöhret hoshur
2021-05-13
Share
Yaponiyedin qaytqan tetqiqatchi méhri'ay erkinning qeshqer yanbulaq qamaqxanisida jan üzgenliki aydinglashti Yaponiyedin qaytip qeshqerde tügep ketken yaponiye nara pen-téxnika instititining sabiq tetqiqatchisi méhri'ay erkinning yaponiyede ana til sinipigha deris bériwatqan körinishi
RFA

Qeshqer weziyitidin xewerdar kishilerdin biri ötken hepte 2019‏-yili yaponiyedin qaytip qeshqerde tügep ketken yaponiye nara pen-téxnika instititining sabiq tetqiqatchisi méhri'ay erkinning qamaqxanida jan üzgenliki we bu ölüm xewiri dunyagha ashkarilinip ketkenliki üchün saqchi terepning méhri'ay erkinning a'ile-tawabi'atlirigha éghir tehdit salghanliqini inkas qilghan idi. Muxbirimizning téléfon ziyaretliri dawamida méhri'ay erkinning qeshqer sheherlik dölet amanliq saqchiliri tutup tekshürüwatqan mezgilide qeshqer yanbulaq qamaqxanisida jan üzgenliki aydinglashti. 

Hörmetlik radiyo anglighuchilar, 2013 ‏-yili shangxey qatnash oniwérsitétining ösümlük bi'o-téxnika kespini püttürgen we 2014 ‏-yili tokyo oniwérsitétigha qobul qilinip, yene shu kespte magéstirliq oqushini tamamlighan méhri'ay erkin qeshqerdiki ata-anisigha qilin'ghan bésim seweblik2019 ‏-yil 8 ‏- ayda yurtigha qaytqan. Ariliqta bir yil ötkendin kéyin, uning ushtumtut ölüp ketkenlik uchuri bu yilning béshida dunyagha ashkarilan'ghan idi. Uning yurti toqquzaq weziyitidin xewerdar kishilerdin biri aldinqi hepte radiyomizgha uchur yollap, uning qeshqer sheherlik dölet amanliq saqchiliri teripidin tutup tekshürüliwatqan mezgilde jan üzgenlikini melum qildi. 

Qeshqerdiki bezi saqchi xadimliri méhri'ay erkin heqqide melumat bérishni ret qildi. 

Inkasta déyilishiche, méhri'ay erkinning ölümi dunyagha ashkarilan'ghandin kéyin, délogha mes'ul bolghan saqchilar mezkur a'ilini bir tereptin "Dölet mexpiyetlikini ashkarilash" bilen, yene bir tereptin "Saqchilargha töhmet qilish" bilen eyiblep tehdit salghan. Déyilishiche, délogha mes'ul saqchilar méhri'ay erkinning ölümi heqqide teyyarlighan doklatida méhri'ay erkinning eslide késili barliqi we mezkur a'ilining bu késelni saqchilardin yoshurghanliqi ilgiri sürülgen we doklatqa saxta bir késel tarixi hazirlap qisturulghan. Özining mezkur doklatning kopiyesini körüsh pursitige érishkenlikini ilgiri sürgen weziyettin xewerdar kishi saqchilarning hetta méhri'ay erkinning késili barliqi heqqide mezkur a'ilini sin körünüshlük guwahliq bérishke qistighanliqi we arqidin namelum seweb bilen bu orunlashturushtin waz kechkenlikini ilgiri sürgen. 

Qeshqerdiki alaqidar xadimlarbu uchurlar heqqide melumat bérishnimu ret qildi. 

Méhri'ay erkinning ölümi heqqidiki ilgiriki xewirimizde méhri'ayning  qeshqerdiki a'ilisige éghir bésim sélin'ghanliqi sewebidin yurtigha qaytqanliqi xewer qilin'ghan idi. 

Melum bolushiche, tetqiqatchi méhri'ay erkin norwégiyediki pa'aliyetchi abduweli ayupning akisining qizi bolup, u yurtigha qaytish heqqide qarar bérishtin birqanche ay burun taghisi abduwelini pa'aliyetliridin toxtap qélishqa birqanche qétim achchiqlan'ghan halda dewet qilghan iken. Eslide bu geplerning méhri'ayning mijezi we körgen a'ile terbiyesige qilche uyghun emeslikini tekitligen abduweli ayup, méhri'ayning bu geplerni peqet  apisining telipi boyiche, apisining bolsa xitay saqchilirining bésimi bilen éghizdin chiqarghanliqini ilgiri sürdi. 

 Weziyettin xewerdar kishi teminligen méhri'ay erkinning yurtigha qaytish sepiride tokyo ayrodromida turup chet eldiki bir dostigha yazghan téléfon uchurida uning néme üchün yurtigha qaytishqa qarar bergenliki wastiliq halda izahlan'ghan. Yeni u mezkur uchurda: "Ilgiri alghan exlaq terbiyesi boyiche, ata-anisining heqqini yénida turup qayturushqa qarar bergenliki" tilgha élin'ghan. Weziyettin xewerdar kishi méhri'ayning bu gepler arqiliq ikkilinish we endishe ichidiki qelbige teselliy bériwatqanliqini ilgiri süridu. Mezkur téléfon uchurida yene éniq halda "Eger ölsem, qebrem bolup qalsa, bir deste qizil gül qebremning belgisi bolup qalsun!" dep wesiyet xaraktéride söz qaldurghan. Weziyettin xewerdar kishi buninggha asasen, méhri'ayning bu sepiride ölümge tewekkül qilghanliqi we hetta qebrisiz qélishtek bir ölümnimu köz aldigha keltürgenlikini perez qilidu. 

Axirida téléfonimizni qobul qilghan qeshqer toqquzaqtiki bir saqchi xadimi, méhri'ay erkin délosini özi tutmighanliqini tilgha élish bilen birlikte, uning qamaqxanida ölgenlikini xizmetdashliridin uqqanliqini bayan qildi.  Yene bir xadim méhri'ay erkinning yanbulaq terbiyelesh merkizide bir mehel  tutup turulghanliqini delillidi. 

Hörmetlik radiyo anglighuchilar, lagir, qamaqxana we türme qatarliq atalghular qanuniy uqum jehettin perqliq bolsimu, emma ijra'atta bezi nuqtilarda oxshashliqlar bolghanliqi üchün Uyghur jem'iyitide bezide perqsiz halda ishlitilmekte. Shunga yuqiriqi uchurlardin méhri'ay erkinning weziyettin xewerdar kishi éytqandek, dölet amanliq saqchilirining qolida tutup tekshürüliwatqan mezgilde yanbulaq qamaqxanisida ölgenliki otturigha chiqmaqta.

 

 

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet