«Әсир милләтләр һәптилики мәҗлиси» дә уйғурлар мәсилиси алаһидә тонуштурулди

Мухбиримиз әзиз
2019-07-15
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Әсир милләтләр һәптилики мәҗлиси» дә америкидики «уйғур һәрикити» тәшкилатиниң қурғучиси вә директори рошән аббас ханим уйғурларниң нөвәттики әһвали һәққидә сөз қилмақта. 2019-Йили 15-июл, вашингтон.
«Әсир милләтләр һәптилики мәҗлиси» дә америкидики «уйғур һәрикити» тәшкилатиниң қурғучиси вә директори рошән аббас ханим уйғурларниң нөвәттики әһвали һәққидә сөз қилмақта. 2019-Йили 15-июл, вашингтон.
RFA/Eziz

Дуняниң һәрқайси җайлирида коммунизмниң түрлүк зиянкәшликлири техичә мәвҗут болмақта. Бу җәһәттики әң йеқинқи әһваллар тоғрисида америкидики сиясәт бәлгилигүчи затлар вә кишилик һоқуқ һимайичилириға шаһитларниң баянлирини аңлитиш соруни тәйярлап бериш мәқситидә вашингтон шәһиридики «коммунизм қурбанлири хатирә фонди» 15-июл күни америка дөләт мәҗлисидә «әсир милләтләр һәптилики мәҗлиси» паалийити тәшкиллиди.

Бу қетимқи паалийәттә асаслиқи хитай, шәрқий җәнубий асия вә латин америкиси районлиридики коммунизм түзүмлириниң шу җайлардики һәрқайси хәлқләргә қандақ зиянкәшликләрни елип келиватқанлиқи, буниң һазирқи омумий әһвали һәмдә кәлгүси тәрәққияти қатарлиқлар муһакимә қилинди.

Йиғинниң ечилиш мурасимиға тәклип қилинған америка кеңәш палатасиниң әзаси тед круз күтүлмигән хизмәт орунлаштуруши сәвәбидин йиғинға келәлмиди һәмдә йиғинға видийолоқ тәбрикини йоллиди. У өз тәбрикидә йиғинниң утуқлуқ болушиға тиләкдашлиқ билдүрүш билән биргә хитайниң нөвәттә коммунизмниң зиянкәшликини намайиш қиливатқан әң чоң дөләт икәнликини, униң түрлүк зулумлириға учраватқанлар ичидә уйғурларниң алаһидә орун тутидиғанлиқини тәкитләп өтти.

Шуниңдин кейин «коммунизм қурбанлири хатирә фонди» ниң иҗраийә директори марион симис сөз елип, коммунизмниң дуняға апиридә болғандин буян инсанийәткә балайи-апәттин башқа нәрсә елип кәлмигәнликини, униң бу характериниң нөвәттә техиму әвҗигә чиқип, милйонларчә уйғурни лагерға қамаштәк зор паҗиәгә сәвәб болуватқанлиқини, шуниңдәк бу хил муштумзорлуқ усулиниң аллиқачан демократийәгә өтүп болған хоңкоң райониға кеңийиватқанлиқини баян қилип өтти.

Йиғинниң биринчи басқучи ахирлашқанда биз марион симис билән айрим сөһбәтләштуқ. У бу қетимқи йиғинда уйғурлар мәсилисини немә үчүн йиғинниң иккинчи басқучидики асаслиқ тема қилип таллиғанлиқи һәққидә тохтилип мундақ деди:

«Рошәнки шәрқий түркистанда яки хитай һөкүмити шинҗаң дәп атайдиған бу җайда аһалиләр әсиргә айландурулуп, хусусий арзусиға хилап һалда лагерларға қамалғанлиқини көрүватимиз. Шуниң билән биргә бу җайда етник қирғинчилиқниң башланған болуши мумкинликини ишарә қилидиған бәзи пакитларниму көрүватимиз. Әпсуски бизниң у җайға берип зади немә ишларниң болуватқанлиқини тәкшүрүп беқиш шараитимиз болмайватиду. Һазир көп қисим тәшкилатлар вә һөкүмәтләр ортақ қобул қилған мәлуматларға асасланғанда бир милйондин үч милйонғичә болған уйғурлар лагерларға қамалған. Хитай һөкүмити бу җайда уйғурларни ‹тәрбийәләватқанлиқи'ни тәкитләватиду. Әмма бизгә йетип келиватқан учурлар бу җайдики әсиргә айландурулған бу хәлқниң мәҗбурлаш астида өз арзусиға хилап болған иш-һәрикәтләрдә болуватқанлиқини дәлиллимәктә. Шуңа мушу һәптидики ‹әсир милләтләр һәптилики мәҗлиси' гә уйғурлар мәсилисиниму қатнаштуруш қарар қилинди. Йәнә келип уйғур хәлқи вә шәрқий түркистан райони территорийә җәһәттә хитайға тәвә әмәс. Шуңа биз мушу пурсәттин пайдилинип хитайни уйғурларға зулум селишни тохтитишқа чақириш, шуниңдәк өз ирадисигә хилап һалда идарә қилиниватқан уйғурларниң мустәқиллиқ вә әркинлик арзулириға қандақ шәкилдә һөрмәт қилишқа мувапиқ келидиған бир сорун һазирлашни ойлаштуқ.»

Йиғинниң иккинчи басқучида америкидики «уйғур һәрикити» тәшкилатиниң директори рошән аббас уйғурларниң нөвәттики әһвали һәққидә сөз қилди. У йеқинда «ню-йорк вақти» гезитидә елан қилинған «хитай америка үчүн дүшмән әмәс» темисидики мақалидин сөз башлап, өзиниң буниңдин бәкла һәйранлиқ һес қилғанлиқини, мақалидә нөвәттә хитай һөкүмитиниң үч милйон уйғурни лагерға қамивәткәнлики, шундақла хитайниң уйғурларға қандақ зулум селиватқанлиқи һәққидә бир еғизму сөз қилинмиғанлиқини, әйни вақитта натсистлар германийәси милйонлиған йәһудийни қирип ташлаш алдида дуня җамаәтчиликиниң натсистларни дүшмән әмәс, дәп қариғанлиқини, ахирида реаллиқниң толиму ечинишлиқ паҗиәләр билән ахирлашқанлиқини сөзләп келип: «шәрқий түркистанда сақчи дөлити рәсмий бәрпа болған, 2014-йили башланған тутқун һазир төт йүз пирсәнттин артуқ ашқан әһвалдиму дуня ашундақ бихудларчә пикир қилса қандақ ақивәт йүз бериши мумкин?» дәп көрсәтти.

Бу басқучта «хитайға ярдәм» тәшкилатиниң рәиси боб фу айрим сөз қилди. У ши җинпиң һакимийәт бешиға чиққандин буян диний етиқад саһәсини өзиниң һөкүмранлиқи үчүн зор тәһдит, дәп қарап «сотсиялизм билән маслаштуруш» намида йоқитиш койиға чүшкәнликини, бу сәвәбтин нөвәттә уйғурларниң вә хитай христианлириниң, шундақла буддистлириниң диний зиянкәшликкә учраватқанлиқини, болупму уйғурларниң мушу сәвәбтин милйонлап лагерға қамиливатқанлиқини сөзләп өтти.

Уйғур паалийәтчи рошән аббас айрим зияритимизни қобул қилип, нөвәттә уйғурларниң әһвали толиму хәтәрлик бир басқучқа берип қалғанлиқини, шуниң үчүн дуняниң бу һәқтә тездин тәдбир елишиниң бәкму тәхирсиз бир мәсилигә айлинип қалғанлиқини тәкитлиди.

Йиғинниң ахиридики соал-җаваб бөликидә йиғин қатнашқучилири хитайниң зиянкәшликлири, уйғурларниң нөвәттики әһвали қатарлиқ мәсилиләр бойичә көпләп соалларни сориди.

Йиғинға америка һөкүмәт хадимлири, бир қисим дөләтләрниң америкида турушлуқ баш әлчилири вә консулхана хадимлири, шуниңдәк һәр саһә кишилиридин болуп йүздин артуқ киши қатнашти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт