"Esir milletler heptiliki mejlisi" de Uyghurlar mesilisi alahide tonushturuldi

Muxbirimiz eziz
2019-07-15
Élxet
Pikir
Share
Print
"Esir milletler heptiliki mejlisi" de amérikidiki "Uyghur herikiti" teshkilatining qurghuchisi we diréktori roshen abbas xanim Uyghurlarning nöwettiki ehwali heqqide söz qilmaqta. 2019-Yili 15-iyul, washin'gton.
"Esir milletler heptiliki mejlisi" de amérikidiki "Uyghur herikiti" teshkilatining qurghuchisi we diréktori roshen abbas xanim Uyghurlarning nöwettiki ehwali heqqide söz qilmaqta. 2019-Yili 15-iyul, washin'gton.
RFA/Eziz

Dunyaning herqaysi jaylirida kommunizmning türlük ziyankeshlikliri téxiche mewjut bolmaqta. Bu jehettiki eng yéqinqi ehwallar toghrisida amérikidiki siyaset belgiligüchi zatlar we kishilik hoquq himayichilirigha shahitlarning bayanlirini anglitish soruni teyyarlap bérish meqsitide washin'gton shehiridiki "Kommunizm qurbanliri xatire fondi" 15-iyul küni amérika dölet mejliside "Esir milletler heptiliki mejlisi" pa'aliyiti teshkillidi.

Bu qétimqi pa'aliyette asasliqi xitay, sherqiy jenubiy asiya we latin amérikisi rayonliridiki kommunizm tüzümlirining shu jaylardiki herqaysi xelqlerge qandaq ziyankeshliklerni élip kéliwatqanliqi, buning hazirqi omumiy ehwali hemde kelgüsi tereqqiyati qatarliqlar muhakime qilindi.

Yighinning échilish murasimigha teklip qilin'ghan amérika kéngesh palatasining ezasi téd kruz kütülmigen xizmet orunlashturushi sewebidin yighin'gha kélelmidi hemde yighin'gha widiyoloq tebrikini yollidi. U öz tebrikide yighinning utuqluq bolushigha tilekdashliq bildürüsh bilen birge xitayning nöwette kommunizmning ziyankeshlikini namayish qiliwatqan eng chong dölet ikenlikini, uning türlük zulumlirigha uchrawatqanlar ichide Uyghurlarning alahide orun tutidighanliqini tekitlep ötti.

Shuningdin kéyin "Kommunizm qurbanliri xatire fondi" ning ijra'iye diréktori mari'on simis söz élip, kommunizmning dunyagha apiride bolghandin buyan insaniyetke balayi-apettin bashqa nerse élip kelmigenlikini, uning bu xaraktérining nöwette téximu ewjige chiqip, milyonlarche Uyghurni lagérgha qamashtek zor paji'ege seweb boluwatqanliqini, shuningdek bu xil mushtumzorluq usulining alliqachan démokratiyege ötüp bolghan xongkong rayonigha kéngiyiwatqanliqini bayan qilip ötti.

Yighinning birinchi basquchi axirlashqanda biz mari'on simis bilen ayrim söhbetleshtuq. U bu qétimqi yighinda Uyghurlar mesilisini néme üchün yighinning ikkinchi basquchidiki asasliq téma qilip tallighanliqi heqqide toxtilip mundaq dédi:

"Roshenki sherqiy türkistanda yaki xitay hökümiti shinjang dep ataydighan bu jayda ahaliler esirge aylandurulup, xususiy arzusigha xilap halda lagérlargha qamalghanliqini körüwatimiz. Shuning bilen birge bu jayda étnik qirghinchiliqning bashlan'ghan bolushi mumkinlikini ishare qilidighan bezi pakitlarnimu körüwatimiz. Epsuski bizning u jaygha bérip zadi néme ishlarning boluwatqanliqini tekshürüp béqish shara'itimiz bolmaywatidu. Hazir köp qisim teshkilatlar we hökümetler ortaq qobul qilghan melumatlargha asaslan'ghanda bir milyondin üch milyon'ghiche bolghan Uyghurlar lagérlargha qamalghan. Xitay hökümiti bu jayda Uyghurlarni 'terbiyelewatqanliqi'ni tekitlewatidu. Emma bizge yétip kéliwatqan uchurlar bu jaydiki esirge aylandurulghan bu xelqning mejburlash astida öz arzusigha xilap bolghan ish-heriketlerde boluwatqanliqini delillimekte. Shunga mushu heptidiki 'esir milletler heptiliki mejlisi' ge Uyghurlar mesilisinimu qatnashturush qarar qilindi. Yene kélip Uyghur xelqi we sherqiy türkistan rayoni térritoriye jehette xitaygha tewe emes. Shunga biz mushu pursettin paydilinip xitayni Uyghurlargha zulum sélishni toxtitishqa chaqirish, shuningdek öz iradisige xilap halda idare qiliniwatqan Uyghurlarning musteqilliq we erkinlik arzulirigha qandaq shekilde hörmet qilishqa muwapiq kélidighan bir sorun hazirlashni oylashtuq."

Yighinning ikkinchi basquchida amérikidiki "Uyghur herikiti" teshkilatining diréktori roshen abbas Uyghurlarning nöwettiki ehwali heqqide söz qildi. U yéqinda "Nyu-york waqti" gézitide élan qilin'ghan "Xitay amérika üchün düshmen emes" témisidiki maqalidin söz bashlap, özining buningdin bekla heyranliq hés qilghanliqini, maqalide nöwette xitay hökümitining üch milyon Uyghurni lagérgha qamiwetkenliki, shundaqla xitayning Uyghurlargha qandaq zulum séliwatqanliqi heqqide bir éghizmu söz qilinmighanliqini, eyni waqitta natsistlar gérmaniyesi milyonlighan yehudiyni qirip tashlash aldida dunya jama'etchilikining natsistlarni düshmen emes, dep qarighanliqini, axirida ré'alliqning tolimu échinishliq paji'eler bilen axirlashqanliqini sözlep kélip: "Sherqiy türkistanda saqchi döliti resmiy berpa bolghan, 2014-yili bashlan'ghan tutqun hazir töt yüz pirsenttin artuq ashqan ehwaldimu dunya ashundaq bixudlarche pikir qilsa qandaq aqiwet yüz bérishi mumkin?" dep körsetti.

Bu basquchta "Xitaygha yardem" teshkilatining re'isi bob fu ayrim söz qildi. U shi jinping hakimiyet béshigha chiqqandin buyan diniy étiqad sahesini özining hökümranliqi üchün zor tehdit, dep qarap "Sotsiyalizm bilen maslashturush" namida yoqitish koyigha chüshkenlikini, bu sewebtin nöwette Uyghurlarning we xitay xristi'anlirining, shundaqla buddistlirining diniy ziyankeshlikke uchrawatqanliqini, bolupmu Uyghurlarning mushu sewebtin milyonlap lagérgha qamiliwatqanliqini sözlep ötti.

Uyghur pa'aliyetchi roshen abbas ayrim ziyaritimizni qobul qilip, nöwette Uyghurlarning ehwali tolimu xeterlik bir basquchqa bérip qalghanliqini, shuning üchün dunyaning bu heqte tézdin tedbir élishining bekmu texirsiz bir mesilige aylinip qalghanliqini tekitlidi.

Yighinning axiridiki so'al-jawab bölikide yighin qatnashquchiliri xitayning ziyankeshlikliri, Uyghurlarning nöwettiki ehwali qatarliq mesililer boyiche köplep so'allarni soridi.

Yighin'gha amérika hökümet xadimliri, bir qisim döletlerning amérikida turushluq bash elchiliri we konsulxana xadimliri, shuningdek her sahe kishiliridin bolup yüzdin artuq kishi qatnashti.

Toluq bet