Мишел бачелет еғир синаққа, мүшкүл имтаһанға дуч кәлгән

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2022.08.10
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Мишел бачелет немә үчүн йәнә бир қетим вәзипә өтәшни халимиди? Б д т кишилик һоқуқ алий комиссари мишел бачелет(Michelle Bachelet) хитай зиярити җәрянида хитай дөләт рәиси ши җинпиң билән син арқилиқ көрүшкән. 2022-Йили 25-май, бейҗиң.
AP

Хитай һөкүмәт таратқулиридин мәлум болушичә, уйғур дияридики “һәр милләт хәлқи” мишел бачелетқа мәктуп йоллап, “америка һәм ғәрбтики хитайға қарши күчләрниң һуҗуми вә төһмәтлиригә ғәзәплирини билдүргән.”

Хитай хәлқара радийо истансисиниң 8 - айниң 9 - күнидики портигалчә аңлитишидин мәлум болушичә, уйғур диярида “һәр милләт хәлқи” ниң мишел бачелетқа мәктуп йоллаш сәпәрвәрлики қозғалған.

Хәвәрдә ейтилишичә, уйғур дияридики “һәр милләт хәлқи” б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң вәзиписидин айрилиш алдидики алий комиссари мишел бачелетқа бәс - бәстә мәктуплар йоллап, өзлириниң “әмәлий кәчүрмишлирини вә шинҗаңниң һәқиқий әһвалини баян қилип, америка һәм ғәрбтики хитайға қарши күчләрниң һуҗуми вә төһмәтлиригә болған ғәзәп - нәпрәтлирини билдүргән”. Улар хәтлиридә мишел бачелеттин “өзлириниң авазиға қулақ селишини, пикирлиригә һөрмәт қилишини, шинҗаңниң кишилик һоқуқ вәзийитини обйектип вә адил баһалашни” тәләп қилған.

“шинҗаңдики һәр милләт вәкиллири б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң алий комисариға мәктуп йоллиди” намлиқ бу хәвәрдә баян қилинишичә, бу аталмиш “һәр милләт хәлқи” ниң мишел бачелетқа йоллиған мәктуплирида “зораванлиқ вә террорлуқниң зиянкәшликигә учриған нурғунлиған кишиләр өзлириниң азап - оқубәтлирини шәрһийиләп бәргән”. Бәзилири “қайта тәрбийәләш мәркизидә оқуш пүттүрүп чиққандин кейинки бәхтияр һаятини тәсвирләп, қайта тәрбийәләш мәркизиниң шараитиниң интайин яхшилиқини, ятақ вә тамақниң һәқсизлиқини, ‛мәҗбурий әмгәк‚ дәйдиған нәрсиниң мәвҗут әмәсликини чүшәндүргән.”

Б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң алий комиссари мишел бачелетқа елхәт арқилиқ йолланған бу мәктупларда йәнә “шинҗаңда диний итиқад әркинликиниң қанун бойичә капаләтклә игә икәнлики, барлиқ йәрлик милләтләрниң есил әнәниви мәдәнийитини қезиш, варислиқ қилиш вә уни қоғдашниң йолға қоюлуватқанлиқи” му тәсвирләнгән болуп, мәктупта “бу йил 5 - айниң ахири мишел бачелет шинҗаңни зиярәт қилғанда, райондики һәр саһә кишиләр билән кәң вә чуңқур сөһбәтләшти һәмдә районниң теничлиқи вә муқимлиқини өз көзи билән көрди,” дейилгән.

Мәлум болғинидәк, алдинқи айниң ахирлири хитайдики аталмиш “923 аммиви тәшкилат” бирләшмә очуқ хәт елан қилип, мишел бачелетни уйғурлар һәққидики доклатни елан қилмаслиққа чақирған һәмдә уйғурлар тоғрисидики бу доклатни “сахта вә хитайға қарши күчләрниң ялған гуваһлиқлири билән толған” дәп әйиблигән иди. Мишел бачелет вәзиписидин айрилидиғанға йәнә 21 күн вақит қалғанда, хитай һөкүмити уйғур дияридики “һәр милләт хәлқи” ни сәпәрвәрликкә кәлтүрүп, мишел бачелетқа мәктуп әвәткүзүшкә башлиған.

Хитайниң бунчә көп аталмиш “һәр милләт хәлқи” ни сәпәрвәр қилип, мишел бачелетқа бунчә җиддий мәктуп йоллатқузишидики асаслиқ сәвәб немә?

Мәркизи вашингтондики уйғур һәрикити тәшкилатиниң мәсули рушән аббас ханим бу соалға җаваб бәргәндә, хитайниң бунчә җиддий типирлишиға “мишел бачелет вәзипидин айрилиштин илгири, хәлқараниң бесими түпәйли уйғурлар һәққидики доклатни елан қиливетип қаларму?” дәйдиған бир әндишиниң асаслиқ сәвәб болғанлиқини әскәртти. У сөзидә уйғурларға мунасивәтлик ишларда б д т кишилик һоқуқ кеңиши вә мишел бачелетниң аз дегәндә 4 чоң хаталиқ садир қилғанлиқини тилға елип, кишилик һоқуқ кеңишини җиддий ислаһ қилиш арқилиқ хитайниң б д т дики қара қолини дәрһал кесип ташлаш лазимлиқини илгири сүрди.

Вәзийәт анализчиси пәрһат муһәммиди әпәнди бу һәқтә тохталғанда, уйғурларға мунасивәтлик мәзкур доклатни б д т ниң алдимиздики бирқанчә күнләрдә елан қиливетиш еһтималлиқи барлиқини, бу доклатниң мәзмунидин хитайниң хәвири болғач, хитайниң ғәризиниң доклатта йәр алған мәзмунларни җиддий инкар қилиш болуватқанлиқини тәкитлиди.

Дәрвәқә, хәлқара мәтбуатлар мишел бачелетниң еғир синаққа, мүшкүл бир имтаһанға дуч кәлгәнликини көпләп тилға елишмақта. Мишел бачелет 8 - айниң 31 - күни вәзиписидин айрилиштин илгири я бу доклатни елан қиливетип, өзиниң булғанған образини әслигә кәлтүридукән, яки доклатниң елан қилинишини кәлгүси варислириға қалдуруп қоюп, бир тарихи қара дағни өмриниң ахириғичә йүдүп яшайдикән. Буниң нәтиҗиси чиқидиғанға пәқәтла 3 һәптә вақит қалған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.