23-Nöwetlik “Munber 2000” yighinigha Uyghur wekillirimu qatnashti

23-Nöwetlik “Munber 2000” yighinida d u q re'isi dolqun eysa ependi, “Uyghur herikiti” teshkilatining re'isi roshen abbas we Uyghur ziyaliysi saniye xanimlar. 2019-Yili 11-öktebir, chéx jumhuriyiti.

11-Öktebir küni chéx jumhuriyitining paytexti praga shehiride bashlan'ghan 23-nöwetlik “Munber 2000” yighinigha Uyghurlarmu qatnashti.

Merkizi praga shehiride bolghan “Munber 2000” fondi jem'iyiti amérikadiki démokratiyeni ilgiri sürüsh fondi jem'iyiti, chéx jumhuriyiti tashqi ishlar ministirliqi, medeniyet ministirliqi, yawropa ittipaqi kéngishi, amérika elchixanisi qatarliq 20 din artuq organning birlikte sahibxaniliq qilishi bilen 11-öktebir küni 23-nöwetlik “Munber 2000” yighini yüzligen kishilerning qatnishishida praga shehiride daghdughiliq bashlan'ghan.

Mezkur yighinda dunyaning kishilik hoquq weziyitidiki özgirishler, gherb ellirining ichki qismidiki idiyewiy turaqsizliqlar, dunya miqyasida démokratiyeni ilgiri sürüsh we qoghdash mesililiri, xitay bilen hindistanning bash kötürüp chiqishi netijiside barliqqa kéliwatqan dunyawi yéngi tertip we buning kélechektiki 30 yilda kishilerning hayatigha körsitidighan tesirliri, xirisqa yüzliniwatqan gherb qimmet qarishi we démokratiyesini qandaq qilghanda saqlap qalghili bolidighanliqi qatarliq köp xil mesililer muzakire témisi süpitide otturigha qoyulidiken hem talash-tartish qilinidiken.

Bu yighinning échilish murasimigha chéx jumhuriyitining prézidénti zuzanna xanim késellik sewebi bilen qatnishalmighan bolsimu, köpligen ministirlar qatnashqan we bezi döletlerning sabiq prézidéntliri, tashqi ishlar ministirliri, nobél tinchliq mukapatining sahibliri, siyasiyonlar, edibler, sen'etkarlar, axbarat xadimliri hemde 5 qit'edin kelgen yüzligen kishilik hoquq pa'aliyetchiliri ishtirak qilghan. Tibet sürgündiki hökümitining wekilliri, teywen démokratiyeni ilgiri sürüsh jem'iyiti qatarliqlar bilen bir qatarda d u q ning re'isi dolqun eysa, “Uyghur herikiti” teshkilatining re'isi roshan abbas we Uyghur siyasiy aktipliridin saniye qatarliqlarmu teklipke bina'en bu yighin'gha qatnashqan.

3 Kün dawamlishidighan bu yighinda Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesilisini we uninggha qamalghan milyonlighan Uyghurlarning azabliq teqdirini keng tonutush Uyghur siyasiy pa'aliyetchilirining asasliq meqsitige aylan'ghan. Praga shehiridiki yighin meydanidin ziyaritimizni qobul qilghan d u q re'isi dolqun eysa ependi az tépilidighan bu pursettin paydilinip bezi döletlerning rehberlirige Uyghurlar mesilisini bildürüsh imkanigha érishkenlikini tilgha aldi.

Yighinning küntertipige bina'en, Uyghurlar we tibet wekillirining söz qilidighan waqti 15-öktebirge orunlashturulghan. D u q re'isi dolqun eysa we “Uyghur herikiti” teshkilatining re'isi roshen abbaslar ete Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesilisi üstide mexsus doklat teqdim qilidiken.

Roshen abbas xanimning bildürüshiche, u bu ikki kün ichide köpligen döletlerning diplomatliri we dunyaning herqaysi jayliridin kelgen kishilik hoquq aktipliri bilen uchriship, xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan étnik qirghinchiliq siyasetlirini pash qilishqa tirishqan. U yene “Prag-béyjing dostluq shehiri” programmisini emeldin qaldurush yolida zor tirishchanliq körsetken chéx jumhuriyiti parlaméntining hemde yawropa parlaméntining ezasi bolghan iwan bartosh ependi bilen körüshkende uninggha kishilik hoquq we insanperwerlikni xitaydin kélidighan menpe'ettin yuqiri körgenliki üchün rehmet éytqan. Iwan ependi bolsa “Men bir insanliq burchumni ada qildim, xalas” dep jawab bergen.

Gollandiyede yashaydighan Uyghur ziyaliysi saniye xanimmu bu qétimqi yighin toghrisidiki tesiratlirini bayan qilip ötti.

Bu qétimqi yighinning asasi sahibxani bolghan “Munber 2000” fondi jem'iyiti kishilik hoquq, démokratiyeni ilgiri sürüsh, étnik milletlerning heq-hoquqlirini qoghdash meqsitide chéx jumhuriyitining sabiq prézidénti waslaw hawél, yaponiyelik saxawetchi yohe'i sasakawa we nobél tinchliq mukapatining sahibi eliye wisél teripidin 1996-yili chéx jumhuriyitining paytexti pragada qurulghan. Bu jem'iyet shundin buyan her yili dégüdek mustebitlikke, zorawanliqqa qarshi turush idiyesi bilen “Munber 2000” pa'aliyitini uyushturup kelmekte iken.