Almutada ataqliq alim murat hemrayéf xatirilendi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2023.02.28
murat-hemrayef-1.jpg Ataqliq Uyghur alimi murat hemrayéfning wapatining 40 yilliqigha béghishlan'ghan “Alim nami menggü öchmeydu” mawzusida ötküzülgen oqughuchilar arisida ilmiy layihe yézish musabiqisi pa'aliyitidin körünüsh. 2023-Yili 24-féwral, almuta.
RFA/Oyghan

24-Féwralda almuta shehiridiki murat hemrayéf namidiki 150-ottura mektepte ataqliq Uyghur alimi murat hemrayéfning wapatining 40 yilliqigha béghishlan'ghan “Alim nami menggü öchmeydu” mawzusida oqughuchilar arisida ilmiy layihe yézish musabiqisi bolup ötti.

Uninggha mezkur mektep memuriyiti, mu'ellimler, alimlar, jem'iyetlik birleshmiler wekilliri qatnashti. Musabiqe jumhuriyetlik Uyghur étno-medeniyet merkizi terkibidiki “Oqutush Uyghur tilida yürgüzülidighan mektepler bilen hemkarlishish” analitikiliq merkizi teripidin qollap-quwwetlendi.

Aldi bilen murat hemrayéfning hayati we ilmiy-pédagogikiliq pa'aliyiti heqqide doklat qilindi. Doklatta shuningdek mektepning axirqi waqitlarda qol yetküzgen utuqlirimu tekitlendi. Mektep mudirining oqush ishliri boyiche orunbasari hakimjan hemrayéf musabiqe shertlirini tonushturghandin kéyin oqughuchilar özlirining edebiyat, matématika, bi'ologiye we bashqimu penler boyiche teyyarlighan ilmiy doklatlirini tonushturup, so'allargha jawab berdi.

Musabiqe axirida alimlardin terkib tapqan qazilar komissiyesi yekün chiqirip, ghalib chiqqanlarni we barliq qatnashquchilarni pexriy guwahname we maddiy soghatlar bilen teqdirlidi. Uningda sözge chiqqan alimlar murat hemrayéfning qazaqistan Uyghurshunasliq ilmige qoshqan töhpisini alahide tekitlidi. Ular bu xildiki ilmiy musabiqilerning terbiyewiy ehmiyitining chong ikenlikini otturigha qoydi.

Ataqliq Uyghur alimi murat hemrayéfning wapatining 40 yilliqigha béghishlan'ghan “Alim nami menggü öchmeydu” mawzusida ötküzülgen oqughuchilar arisida ilmiy layihe yézish musabiqisi pa'aliyitidin körünüsh. 2023-Yili 24-féwral, almuta.

Mektep mudirining terbiye ishliri boyiche orunbasari yalqun mömünof ependi mundaq dédi: “Mektipimiz körünerlik alim murat hemrayéfning nami bilen atalghanliqidin biz pexirlinimiz. U peqet qazaqistan'ghila emes, belki dunyagha tonulghan alim. Shuning üchün biz uning wapatining 40 yilliqi munasiwiti bilen oqughuchilar arisida ilmiy layihe yézish boyiche chong musabiqe uyushturduq. Uninggha köpligen chong we kichik siniplarning oqughuchiliri qatniship, bu küni biz ularning ichidin eng aldinqi qatardiki toqquz oqughuchini tallawalduq. Oqughuchilirimiz özlirining her xil penler boyiche bilimini, tirishchanliqini, tapqurliqini namayish qildi. Qazilar uzaqqa sozulghan muhakimidin kéyin aldinqi üch orun igilirini éniqlap chiqti. Mundaq musabiqilerni ötküzüsh mektipimizde en'enige aylandi. Bu oqughuchilarning bilim derijisining ösüshige, bilimge bolghan qiziqishining küchiyishige, öz élining, xelqining ötmüsh tarixigha, medeniyitige bolghan hörmitining ösüshige ijabiy tesirini yetküzidu, dep oylaymen”.

Ataqliq Uyghur alimi murat hemrayéfning wapatining 40 yilliqigha béghishlan'ghan “Alim nami menggü öchmeydu” mawzusida ötküzülgen oqughuchilar arisida ilmiy layihe yézish musabiqisi pa'aliyitidin körünüsh. 2023-Yili 24-féwral, almuta.

Muxter ewézof namidiki edebiyat we sen'et institutining proféssori, filologiye penlirining doktori alimjan hemrayéf ependi murat hemrayéfning bolupmu edebiyatshunasliq ilimining nezeriyewiy mesililirini hertereplime we chongqur tetqiq qilghan, qazaqistan Uyghurshunasliq ilimining asasini salghuchi alim süpitide tarixta qalghanliqini ilgiri sürdi.

U mundaq dédi: “Nikita xrushof kélip, stalinning siyasitini eyibligendin kéyinki dewr melum bir erkinlikke qedem basqan dewr bolghanliqtin bu dewrde sowét ittipaqida türküm-türkümlep yéngi shexsler meydan'gha kelgen. Qazaq xelqining ichidin dangliq sha'ir oljas süléyménof, bizdin murat hemrayéf chiqti. Bu tasadipiy emes. Buni siyasiy özgirishlerning netijisi dep qaraymen. Uning üstige sowét-xitay dostluqi buzulghan bir dewrde murat hemrayéfning ilmiy pa'aliyiti bizning edebiyatshunasliq penimizning nahayiti rawajlan'ghan, qazaqistandiki Uyghur edebiyatining güllen'gen bir peytige toghra keldi. U doktorluq dissértatsiye yaqlishi bilen pütkül ilmiy muhitni özgertiwetkenidi. Bu Uyghur ziyaliylirigha zor ümid bergen idi”.

Ataqliq Uyghur alimi murat hemrayéfning wapatining 40 yilliqigha béghishlan'ghan “Alim nami menggü öchmeydu” mawzusida ötküzülgen oqughuchilar arisida ilmiy layihe yézish musabiqisi pa'aliyitidin körünüsh. 2023-Yili 24-féwral, almuta.

Igilinishiche, murat hemrayéf 1936-yili almuta shehiride tughulghan. U tashkenttiki ottura asiya dölet uniwérsitétini tamamlap, almutadiki qazaqistan penler akadémiyesi edebiyat we sen'et institutining aspiranturisigha oqushqa kirgen. 1964-Yili 28 yéshida “Türkiy shé'iriyitining asasliri” mawzusida doktorluq dissértatsiyesini yaqilap, Uyghurlar ichidin chiqqan tunji pen doktori, merkiziy asiyadiki eng yash doktorlarning biri dégen namgha ige bolghan. Murat hemrayéf köpligen ilmiy emgeklerning we Uyghur mektepliri üchün oqush qorallirining aptori, shuningdek yuqiri derijilik mukapatlarning sahibi. Alim 1977-yildin hayatining axirighiche, yeni 1983-yil 14-féwralghiche özbékistan penler akadémiyesining pédagogika penliri ilmiy-tetqiqat institutini bashqurghan. U wapat bolghanda 47 yashta idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.