Үч ака-ука уйғур йәттә йилдин бири җамму-кәшмир түрмисидә ятмақта

Мухбиримиз нуриман
2020-05-05
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Кәшмирдики сентрал(Central) түрмисидин көрүнүш. 2019-Йили 20-сентәбир, һиндистан.
Кәшмирдики сентрал(Central) түрмисидин көрүнүш. 2019-Йили 20-сентәбир, һиндистан.
AP

Һиндистанда чиқидиған «сим» гезитиниң хәвиригә асасланғанда 2013‏-йили 6-айда ладақ йоли арқилиқ һиндистанниң җамму-кәшмир райониға қечип чиққан адил турсун, абдухалиқ турсун вә абдусалам турсун исимлик үч нәпәр ака-ука һазирғичә җамму-кәшмирдики бир түрмидә ятмақтикән.

Бу үч нәпәр ака-ука уйғурниң делосини қайтидин хәлқараниң диққитигә сунған һиндистанлиқ мухбир өмәр мәқбул зияритимизни қобул қилип, бу делода гәрчә һечқандақ илгириләш болмиған болсиму, әмма мунасивәтлик орунларниң бу мәсилигә чоқум көңүл бөлүши керәкликини ейтти. У мундақ деди: «уларниң гунаһи немә? 7 йилдин бери күнниң сериқини көрмәй туруватиду. Бу мәсилигә чоқум көңүл бөлүшимиз керәк.»

Йеңи делһи университети сиясий пәнләр институтиниң оқуғучиси пиризадә мәһбуб җамму-кәшмирдә тутуп турулуватқан уйғурларға достлири арқилиқ маддий ярдәм қилғанларниң бири икән. У бу үч ака-ука уйғурниң әһвали һәққидә зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: «бу үчәйлән урдучә яки инглизчә билмәйду, йенида пулиму йоқ. Шуңа ашу түрмидә йетиватқан мусулман қериндашлар аз-тола ярдәм қилидикән. Мән бир достум арқилиқ пул ярдәм қилдим, бу бәк аз болсиму, әмма тамиқиға, вә кийим-кечикигә йетиду. Уларниң түрмидә қийин-қистаққа учриғанлиқини аңлидуқ.»

Радийомизниң 2016-йили 30-сентәбир бәргән хәвиригә асасланғанда, бу үч ака-ука уйғурниң җаза муддити 2015‏-йили 1‏-айда тошқан. Әмма һиндистан қануниға улар асасән давамлиқ тутуп турулған икән. Улар җамму-кәшмир штатиниң җәмийәт бихәтәрлики қанунидики чеградин қанунсиз киргән чәтәлликләрни өз дөлитигә қайтурулғичә давамлиқ нәзәрбәнд қилиш көрсәтмиси бойичә тутуп турулмақтикән. Улар җамму-кәшмир юқири сотиға сиясий панаһлиқ әрзи сунған икән.

Дуня уйғур қурултийи вә уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң хадимлири бу үч ака-ука уйғурниң мәсилисигә өз вақтидин башлапла йеқиндин көңүл бөлүп кәлгәнликини тилға алди. Уйғур кишилик һоқуқи қурулушиниң директори өмәр қанат әпәнди бу һәқтә мундақ деди: «өз вақтида бу үчәйләнниң әһвалидин хәвәр тапқан идуқ. Һиндистандики мунасивәтлик орунлар билән көрүштуқ. У балиларниң хитайға қайтурулмайдиғанлиқи һәққидә хәвәр алған идуқ, униңдин кейинки әһвалини сүрүштүрмәптуқ.»

Һиндистанда турушлуқ надир әли әпәнди бу үч ака-ука уйғурниң һазирму җамму-кәшмир районидики синтир дәп атилидиған бир түрмидә икәнликини дәлиллиди. Униң дейишичә йеқинда сот ечилиши мумкин икән. Кәшмир райони наһайити сәзгүр район болғачқа униң 2013-йилидин бери ашу тутуп турулуватқан уйғурлар һәққидә хәвири болсиму, әмма өзи биваситә берип уларни йоқлап, әһвалини игиләш имканийити болмиған икән. Пәқәт җамму-кәшмир районидики йәрлик һөкүмәт даирилиридин телефон арқилиқ уларниң әһвалини уқуп турған икән.

Дуня уйғур қурултийи муһаҗирлар комитетиниң мудири мәмәт тохти әпәнди қурултайниң йиллардин бери муһаҗирәттики уйғурларниң көчмәнлик мәсилисидә қилған хизмәтлирини муәййәнләштүрүш билән бир вақитта бу үч ака-укиниң мәсилисигә йеқиндин көңүл бөлидиғанлиқини ейтти. У мундақ деди: «һиндистандики мунасивәтлик орунлар билән көрүшүп, қериндашлиримизни үчинчи бир бихәтәр дөләткә орунлаштурушқа тиришиватимиз.»

Радийомиз бу һәқтә һиндистанниң америкада турушлуқ әлчиханиси билән бирләшкән дөләтләр тәшкилати мусапирлар алий комиссариниң пикрини елишқа тиришқан болсақму, әмма елхәт арқилиқ сориған соаллиримизға җаваб қайтурмиди. Бу һәқтә урған телефонлиримизму уланмиди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт