Isimshunas mutellip sidiq qahirige 4 yil kéchiktürülüp 2 yil 6 ayliq qamaq jazasi höküm qilin'ghan

Radiyomiz yéqinda qeshqer pédagogika uniwérsitétining proféssori mutellip sidiq qahirining “Milliy bölgünchilikke qutratquluq qilish” jinayiti bilen eyiblinip, qamaq jazasigha höküm qilin'ghanliqi heqqide uchur aldi.

Isimshunas mutellip sidiq qahirining gérmaniyede oquwatqan oghli tahir mutellip qahirining 12-mart küni radiyomizgha bildürüshiche, 2019-yili 3-ayda lagérdin qoyup bérilip a'iliside nezerbendte turuwatqan dadisi mutellip sidiq qahiri üstidin 2-ayning axiri qeshqerde sot échilghan.

Tahir mutellep qahirining xitay tonushlirining 8-mart küni téléfonda uninggha yetküzishiche, qeshqerde échilghan sotta dadisi mutellip sidiq qahirige 2 yil 6 ayliq qamaq jazasi höküm qilin'ghan iken. Emma sotta uninggha bérilgen qamaq jazasini 4 yil kéchiktürülüp ijra qilish qarar qilin'ghan.  
Tahir mutellip yene mezkur uchurni élishtin ilgiriki ehwallarni eslep ötti. Uning bildürshiche, dadisi lagérdin qoyup bérilgendin buyan uning bilen téléfonda körüshüp turghan. Dadisi qeshqerdiki saqchi da'irilirining körsetmisi boyiche uning gérmaniyede siyasiy pa'aliyetlerde bolmasliqini üzlüksiz agahlandurup kelgen. Emma dadisi 7-mart küni uning gérmaniyedin qilghan téléfonigha qisqila salam bilen jawap qayturghan. Andin téléfonni apisigha bérip, uning bilen qayta sözlishishni ret qilghan. Dadisining téléfondiki soghuq we ümidsiz keypiyati uni ensiretken. Tahir mutellip 8-mart küni xitay tonushliridin sürüshtürüsh arqiliq dadisining sotqa chaqirtilip, bu ghelite sot hökümini alghanliqidin xewer tapqan. 
Tahir mutellipning bildürüshiche, u dadisigha téximu köp awarichiliq tépip bermeslik üchün ötken heptidin buyan dadisigha qayta téléfon qilmighan. Emma u qeshqer wilayetlik ottura sot mehkimisi qatarliq orunlargha qayta-qayta téléfon qilip dadisi heqqide téximu köp uchur élishqa tirishqan. 
Tahir mutellipning radiyomizgha yollighan awaz xatirisidin melum bolushiche, u téléfonda özining mutellip sidiq qahirining gérmaniyediki chong oghli ikenlikini bildürüp, qeshqer wilayetlik ottura sotqa téléfon qilghan. Qeshqer ottura sottin téléfonni alghan ayal xadim uninggha dadisining sot hökümi heqqide tepsiliy uchurni bérishni ret qilghan. Emma bu xadim tahir mutellipke dadisining jinayi jawapkarliqqa tartilghanliqi we jaza hökümining dadisining qoligha bérilgenlikini bildürgen. 
Biz tahir mutellip teminligen téléfon nomurlirigha asasen mutellip sidiq qahiri ishligen qeshqer pédagogika uniwérsitéti we qeshqer wilayetlik ottura sot mehkimisige téléfon qilip, ehwal igileshke tirishtuq. 
Qeshqer pédagogika uniwérsitétigha qilghan téléfonimiz jawapsiz qaldi.

Qeshqer wilayetlik ottura sotqa qilghan téléfonimizni mezkur sottiki ikki neper xitay xadim alghan bolsimu, emma ularning biri qayta téléfon qilishni éytip, téléfonni qoyuwetti. 
Yene bir xitay xadim bolsa bu xil sezgür siyasiy délolar heqqide téléfonda sözlishelmeydighanliqini bildürüp, sözlishishni ret qildi.

Tahir mutellip ziyaritimiz jeryanida yene da'irilerning 70 yashtin ashqan dadisini 2018-yili lagérgha qamighandin buyanqi ehwallarni eslep ötti.  
U xitay da'irilirining ikki yildin buyan dadisi we bashqa a'ile ezalirining uning bilen téléfonda sözlishish pursitidin paydillinip, özige üzlüksiz bésim qilip kelgenlikini bildürdi. 
Uning qarishiche, bu qétim da'irilerning dadisi üstidin bu xil ghelite sot hökümini chiqirishi uninggha we bashqa a'ile ezalirigha pisixik bésim peyda qilip, ularning bu heqte dunyagha “Éghiz échishi” ni tosush üchün iken. Dadisi lagérda yétish jeryanida salametlikidin pütünley ayrilghan bolup, a'ilisidiki bashqa kishilermu yetküche qorqunuch we rohi bésimda qalghan iken. 
Igiligen uchurlardin melum bolushiche, bu yil 70 yashtin ashqan tetqiqatchi mutellip sidiq qahiri ilgiri “Qeshqer pédagogika instituti ilmiy zhurnili” ning mu'awin bash muherriri bolup, 20 yildin artuq xizmet qilghan. U bu jeryanda Uyghur oqurmenlirige “Uyghur kishi isimliri qamusi” qatarliq qimmetlik qural kitablarni teqdim qilghan. Mutellip sidiq qahiri 2018-yili yaz peslide tutqun qilin'ghan. U taki 2019-yili 3-ayghiche lagérgha qamalghan, bultur késel sewebidin öyige qayturulup, a'iliside nezerbent qilin'ghan. 
Uning gérmaniyediki oghli tahir mutellip dadisining lagérgha qamalghanliq xewirini alghandin kéyin, 2018-yili 10-aydin bashlap, köp qétim xelq'ara taratqularning ziyaritini qobul qilip guwahliq bergen. U yene gérmaniyediki hökümet organlirigha ehwalni melum qilip, dadisi heqqidiki pa'aliyetlirini üzlüksiz dawamlashturghan. Bu jeryanda u yene erkin asiya radiyosi qatarliq xelq'ara taratqularda dadisi heqqide köp qétim melumat bergen. Xitay da'irilirining téléfonda özige bésim we tehdit sélip kelgenlikini anglitip kelgen.  
Uyghur diyarida 2017-yildin buyan bashlan'ghan tutqunda 1 milyondin 3 milyon'ghiche Uyghur we bashqa yerlik millet kishiliri lagérlargha qamalghan idi. Bu jeryanda rayondiki tonulghan Uyghur ziyaliliridin 400 din artuq kishining her xil “Jinayet” ler bilen lagérlargha qamalghanliqi melum bolghan idi. 

Mutellip sidiq qahiri tutqun qilin'ghan ene ashu Uyghur serxilliri ichidiki muhim ziyaliylarning biridur. Uning oghli tahir mutellip qahirining xelq'ara taratqulargha bergen guwahliqliri we bu heqtiki xelq'ara axbaratlarning inkasi netijiside mutellip sidiq qahirining délosi xelq'ara jama'etchilikning diqqitini qozghighan idi.