Билинкен хитайни җасуслуқ һава шари вә русийәниң таҗавузчилиқ урушиниң ақивити һәққидә агаһландурған

Мухбиримиз ирадә
2023.02.21
Билинкен хитайни җасуслуқ һава шари вә русийәниң таҗавузчилиқ урушиниң ақивити һәққидә агаһландурған Америка ташқи ишлар министири антоний билинкен(Antony Blinken) әпәнди “мюнхен хәвпсизлик йиғини” да сөһбәттә. 2023-Йили 19-феврал, мюнхен, германийә.
AP

2023-Йиллиқ мюнхен хәвпсизлик йиғини 17-февралдин 19-феврал күнигичә өткүзүлгән болуп, йилда бир қетим өткүзүлидиған бу йиғин дәл хитайниң җасуслуқ шарлири америка тәвәсигә кирип зор ғулғула қозғиған вә икки дөләтниң бу мәсилини қандақ һәл қилидиғанлиқи күчлүк диққәт қозғаватқан бир мәзгилгә тоғра кәлди.

Америка ташқи ишлар министирлиқиниң бу һәқтики рәсмий баянатидин қариғанда, 19-феврал шәнбә күни ахшам саәтлиридә америка ташқи ишлар министири антоний билинкен билән хитай компартийәси мәркизий ташқи ишлар комитети ишханисиниң мудири ваң йи мюнхендики хәвпсизлик йиғинда бир ариға кәлгән. Учришишта билинкин хитайни һәм җасуслуқ шари мәсилисидә һәм украина уруши мәсилисидә кәскин агаһландурған.

Американиң рәсмий баянатида мунулар дейилгән: “билинкен хитайниң назарәт шарлириниң америка һава тәвәсигә киришиниң американиң игилик һоқуқи вә хәлқара қанунларға хилап һәрикәтликини вә буниң қобул қилғусизлиқини билдүрди. Шундақла бундақ бир мәсулийәтсизликниң қайта йүз бәрмәсликини әскәртти. . . Билинкин йәнә хитайни русийәни маддий җәһәттин қоллаш яки җаза тәдбирлиридин қечишиға ярдәм қилишниң тәсири вә ақивәтлири һәққидә агаһландурди”.

Һалбуки, хитай ташқи ишлар министирлиқи бу учришиш һәққидики рәсмий баянатида болса “ваң йи билинкенға американи хитайниң шарини етип чүшүрүп һәддидин зиядә күч ишлитиш арқилиқ икки дөләт мунасивитигә зиян салғанлиқини етирап қилиши вә уни әслигә кәлтүрүши лазимлиқини оттуриға қойди” дейилгән.

Хитай компартийәси мәркизий ташқи ишлар комитети ишханисиниң мудири ваң йи мюнхенда билинкин билән учришиниң алдида йәни шәнбә күни әтигәндики сөһбәт йиғинида сөзлигән нутқидиму американиң бу җасуслуқ шарини етип чүшүрүшини “бимәнә вә әхмиқанә” дәп әйиблигән.

У сөзидә “американиң бу пуқрави ишларда ишлитидиған шарни башқурулидиған бомба билән етип чүшүрүши интайин бимәнә вә әхмиқанилик болупла қалмай, қалаймиқан қорал ишләткәнлик” дегән.

Хитайниң җасуслуқ шари мәсилисидә америкадин кәчүрүм сораш уяқта турсун, әксичә вәқәниң характерини бурмилап американи тәнқидләшкә урунуши мәтбуатларниң күчлүк диққитини қозғиди. Америкиниң NBC қанили учришиштин кейин антоний билинкенни мәхсус зиярәт қилип униңдин “ваң йи учришишта сизгә немә деди, у сөзини кәчүрүм сораш билән башлидиму?” дәп сориди.

Билинкен мундақ деди: “мән униң сөзлиригә бу йәрдә баһа бәрсәм болмайду, әмма мән сизгә униң кәчүрүм соримиғанлиқини дейәләймән”.

Билинкен сөзидә өзиниң хитайниң җасуслуқ һава шари вә русийәниң украина урушини һәрқандақ ярдәм билән қоллаш мәсилисидә хитайни агаһландурғанлиқиниму ейтти.

Диққәт қозғайдиғини, америка ташқи ишлар министири билинкен бу сөзидә хитайниң русийәни әҗәллик қораллар билән тәминлиши мумкинлики һәққидики йеңи учурниму ортақлашти. У мундақ деди: “хитай дуняға өзлирини худди украинада тинчлиқни тәрғиб қиливатқандәк көрситиватиду. Әмәлийәттә биз бир қанчә айдин буян хитайниң русийәдики таҗавузчилиқ урушини һәрхил ярдәмләр билән йәни әҗәллик болмиған (Non-Lethal) маддий ярдәмләр билән қоллап кәлгәнликини көрдуқ. Бирақ мән бүгүн хитайниң русийәни әҗәллик ақивәт кәлтүрүп чиқиридиған ярдәмләр билән тәминләшни көзләватқанлиқини көрситип беридиған күчлүк аламәтләр барлиқини ашкарилимақчимән”.

У NBC қанили риясәтчисиниң сизниң әҗәллик ярдәм (Lethal aid) дегиниңиз немини көрситиду? дәп сориған соалиға мундақ җаваб бәрди: “мән бу йәрдә әҗәллик ярдәмләр һәққидә толуқ тәпсилатларни берәлмәймән. Бирақ хитайниң русийәни қорал-ярағниму өз ичигә алидиған әҗәллик ақивәтлик ярдәмләр билән тәминлимәкчи болуватқанлиқи мәлум. Бу йәнә русийәниң әҗәллик қоралларни ясишиға имканийәт туғдуридиған материял ярдимини өз ичигә алиду”.

Антоний билинкен сөзидә йәнә, хитайниң һава шариниң американиң сәзгүр муһим орунлирини назарәт қилишни мәқсәт қилған җасуслуқ шари икәнликини, униң хитай илгири сүргәндәк шамалда йөнилинишидин езип қалған адәттики шар әмәсликини йәнә бир қетим тәкитлиди.

Хәвәрләрдин қариғанда, америка ташқи ишлар министириниң хитай компартийәси мәркизий ташқи ишлар комитети ишханисиниң мудири ваң йи билән учришиштин кейин бундақ бир йеңи тәпсилатни америка җамаити билән ортақлишиши күчлүк диққәт қозғайдикән.

Вашингтон почтиси гезитиниң тонулған истон язғучиси җош рогинниң бу һәқтики мақалисидин қариғанда, ваң йиниң мюнхен хәвпсизлик йиғинидики интайин көрәң позитсийәси, җасуслуқ шари мәсилисидә давамлиқ һалда американи әйибләшкә урунуши шундақла йәнә яврупани хитай билән бир тәрәптә туруп содида утушқа чақириши америкиниң сәвр қачисини толдурғаникән.

Мәлум болушичә, ваң йи шәнбә күни әтигәндики сөһбәт йиғинида йәнә германийәниң сабиқ дипломати волгиң ишингирниң (Wolfgang Ischinger) “хитай армийәсиниң тәйвәндә пат йеқинда һәрбий зораванлиқ қилмайдиғанлиқини ейтип йиғин әһлини хатирҗәм қилиши керәклики” һәққидики тәлипини рәт қилған. У мундақ дегән: “мән йиғин әһлигә шуни ениқ дәп қояйки, тәйвән дегән хитайниң земини, у һечқачан мустәқил болуп бақмиған вә келәчәктиму болмайду”.

Җош рогинниң ейтишичә, ваң йи ниң бу җаваби америка вә явропа дөләтлирини хитайниң тинчлиқпәрвәр болуш арзуси йоқлуқи һәққидә техиму чоңқур ойғатқан.

Мәзкур мюнхен учришиши америка-хитай мунасивәтлириниң соғуқ уруш мәзгилигә киргәнлики һәққидики муназириләрни йәниму улғайтти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.