NATO Yighinida Uyghurlar mesilisi xitaygha qarshi tedbirler qatarida tekitlendi

Bir qisim mutexessisler “Dunyaning erzan bahaliq emgek baziri” dep atawatqan xitayning özidiki mushu artuqchiliqtin paydilinip 21-esirdiki yéngidin bash kötürgen iqtisadiy quwwet sahibi boluwatqanliqi ötken on nechche yildin buyan türlük muhakimilerge duch kéliwatqan idi. 1-Iyun küni shimaliy atlantik ehdi teshkilati (NATO yaki sh a e t) gha eza döletlerning dölet mudapi'e ministirliri we tashqi ishlar ministirlirining birleshme muhakime yighinida xitay mesilisi yene bir qétim muhim témilar qatarida muzakire qilindi.

Wirus sewebidin tor arqiliq échilghan bu qétimqi yépiq yighinda herqaysi ministirlar natoning kelgüsidiki ish pilani hemde hazir duch kéliwatqan xirislar heqqide öz qarashlirini bayan qilghan. Natoning bu yighin heqqidiki bayanatida éytilishiche, ular ortaq pikir hasil qilghan nuqtilarning biri “Natogha eza döletler jezmen ‍öz'ara ittipaqdashliq munasiwitini téximu kücheytish hemde shu arqiliq nöwettiki xirislargha taqabil turush” dégen mezmunda eks etken. Natoning bash katipi jins stolténbérg bu heqte söz qilip “Bu dégenlik herbiy jehettiki özgertish ishlirini téz we toluq emelge ashurush, shuningdek teyyarliqimizni dawamliq mukemmelleshtürüsh hemde mudapi'ege meblegh sélish iqtidarimizni ashurushtin dérek béridu” dédi. . U bu heqtiki sözining dawamida xitayning yéngi iqtisadiy qudret sahibi qatarida bash kötürüshi natogha eza döletler üchün bezi yéngi pursetlerni ata qilsimu yene öz nöwitide köpligen xirislarnimu peyda qiliwatqanliqini alahide eskertti. U xitayning hazir özi qolgha keltürgen iqtisadiy netijilerni ghayet zor miqdarda herbiy ishlargha serp qiliwatqanliqini, netijide xitayning dunyadiki eng zor kölemlik déngiz armiye qoshunini berpa qilip chiqqanliqini, emdilikte bolsa xitayning pütün küchi bilen hawa armiye qurulushini yükseldürüwatqanliqini sözlep kélip: “Xitay hökümiti herbiy tereqqiyatqa ‍intilse bu özining ishi. Emma ularning qimmet qarishi bizdin pütünley perq qilidu. Ular démokratiyege, söz erkinlikige hemde axbarat erkinlikige yol qoymaydu. Xitayning Uyghurlarni basturushi, xongkongdiki démokratiye namayishigha qollan'ghan qopal chariliri mahiyette natoning éghir bixeterlik mesililirige duch kéliwatqanliqini körsitidu” dédi. .

Yighinda otturigha qoyulghan yene bir nuqta nöwette nato duch kéliwatqan xirislarning xitay we rosiyedin kéliwatqanliqi, bu xirislargha qaysi dölet bolushidin qet'iynezer uning tenha taqabil turushqa ajiz kélip qalidighanliqi bolghan. Buning üchün herqaysi ministirlar birdek mushu mesilige béghishlan'ghan “Nato 2030 teshebbusnamisi” ni chöridigen halda dunya yéngi riqabet xirislirigha duch kéliwatqanda natoning jezmen bu xil yéngi weziyetke hazir bolushi lazimliqini alahide tekitligen.

Amérika tashqi ishlar ministiri antoni bilinkén ependimu bu qétimliq yighin'gha qatnashqan ministirlarning biridur. Amérika tashqi ishlar ministirliqining bu heqtiki bayanatida éytilishiche, bilinkén ependi mexsus söz qilghan hemde amérika hökümitining nöwettiki xitay we rusiye tehditlirige taqabil turush üchün ‍öz ittipaqdashliri bilen bolghan munasiwetni yükseldürüshni eng aldinqi wezipiler qatarida ijra qilish aldida turuwatqanliqi bildürgen. Shuningdek bash katip stolténbérgning “Nato 2030 teshebbusnamisi” arqiliq natogha eza döletler otturisida mustehkem ittipaqdashliq ‍ornitish teshebbusigha qoshulidighanliqini bildürgen.

Bu qétimqi yighinda antoniy bilinkén ependi alahide qilip özlirining töt dölet ittipaqi heqqidimu söz qilghan. Shuningdek natoning xitay tehditige téximu ünümlük taqabil turushi üchün ularning amérika bilen ittipaqdashliq ornitiwatqan awstraliye, yaponiye, yéngi zélandiye we shimaliy koréye bilen bolghan munasiwetlirini téximu kücheytishining ré'al ehmiyetke ige bolidighanliqini alahide tekitligen. Bu qétimqi yighin'gha ishtirak qilghan amérika dölet mudapi'e ministiri, général loyd astin ependimu bash katip stolténbérgning “Nato 2030 teshebbusnamisi” ni qarshi alidighanliqini, buning xitay we rosiyedin kéliwatqan tehditlerni chekleshte hel qilghuch rol oynaydighanliqini bildürgen.

Melum bolushiche, shimaliy atlantik okyan ehdi teshkilatigha eza döletler 14-iyun küni resmiy bashliqlar yighini chaqiridighan bolup, bu qétimqi yighin ene shu qétimliq bashliqlar yighinining teyyarliq basquchliridin hésablinidiken. Amérika pérézidénti jow baydéinmu biwasite yawropagha bérip ashu bashliqlar yighinigha qatnishidiken hemde “2030 Teshebbusnamisi” heqqide deslepki qarar élinidiken.

Yighindin kéyin antoni bilinkén ependi özining tiwittér bétide uchur yollap “Bu qétimqi yighin herqaysi ministirlar üchün tolimu utuqluq bir qétimliq söhbet boldi. Bash katib stolténbérg ependining ‛nato 2030 teshebbusnamisi‚ heqqidiki tirishchanliqlirini qizghin alqishlaymiz. Shuningdek iyun éyidiki yighinda bu heqtiki muhakimini dawam qilishni arzu qilimiz” dédi.