Uyghur közetküchiler nur bekrining "Paraxorluq" jinayiti bilen sotlinishigha inkas qayturdi

Muxbirimiz gülchéhre
2019-07-26
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur aptonom rayonining sabiq re'isi nur bekri sotliniwatqan körünüsh. 2019-Yili 25-iyul, shényang, lyawning.
Uyghur aptonom rayonining sabiq re'isi nur bekri sotliniwatqan körünüsh. 2019-Yili 25-iyul, shényang, lyawning.
AFP

Xitay xewer torining 2019-yili 7-ayning 25-küni tarqatqan xewirige qarighanda, xitayning lyawning ölkisi shényang sheherlik ottura xelq sot mehkimisi birinchi sotta dölet tereqqiyat we islahat komitétining sabiq mu'awin mudiri, dölet énérgiye idarisining sabiq bashliqi, Uyghur aptonom rayonining sabiq re'isi nur bekrini sotlighan.

Xewerde shényang sheherlik xelq teptish mehkimisi peyshenbe échilghan bu sotta jawabkar nur bekrining 1998-yilidin 2018-yili séntebirde tutqun qilin'ghan'gha qeder bolghan 20 yil jeryanida, yeni uning ürümchi sheherlik partkomning mu'awin sékrétari, ürümchi shehirining bashliqi, Uyghur aptonom rayonluq partkom da'imiy komitétining ezasi, Uyghur aptonom rayonluq partkomning mu'awin sékrétari, Uyghur aptonom rayonluq xelq hökümitining re'isi, xitay memliketlik tereqqiyat we islahat komitétining mu'awin mudiri, xitay memliketlik énérgiye idarisining bashliqi qatarliq wezipilerni ötigen mezgillerde qulayliq xizmet shara'iti we hoquqidin paydilinip, jem'iy 79 milyon 100 ming yüendin artuq para alghanliqini ilgiri sürgen.

Melum bolushiche, nur bekri 2018‏-yili 20‏-séntebir küni rusiyediki resmiy ziyaritini axirlashturup, xitaygha qaytqinida béyjing ayrodromida tutqun qilin'ghan. Xitay merkizi intizam tekshürüsh we réwiziye komitéti nur bekri tutqun qilinip, aridin 6 ay ötkendin kéyin, yeni2019-yili 16‏-mart küni tunji qétim xewer élan qilip, nur bekrining partiye intizamigha éghir derijide xilapliq qilish gumani bilen teptish organlirining bir terep qilishigha tapshurup bérilgenlikini jakarlighan idi.

37 Yéshida ürümchining sheher bashliqi bolup östürülgen nur bekri 57 yéshida qolgha élindi. Xewerde uning bu 20 yilliq hoquq tutush jeryanda 79 milyon yüen, yeni 11 milyon dollardin artuq para yégenlikini "Boynigha alghanliqi" ilgiri sürülgen.

Sotta qarap chiqish axirlashqandin kéyin, sot toxtitip qoyulghan bolup, waqit tallap höküm élan qilinidiken.

Xitay taratqulirida bu heqte bérilgen xewerlerde gerche "Nur bekrining sotida eyibligüchi organ alaqidar ispatlarni körsetti, memliketlik, lyawning ölkilik, shényang sheherlik üch derijilik xelq qurultiyi wekilliri, siyasiy kéngesh ezaliri, axbarat muxbiri we her sahe ammisidin bolup 50 kishi sirttin sot anglidi" dégenler tilgha élin'ghan bolsimu, emma közetküchiler bu sotning xitay hökümitining bir meydan siyasiy tüs alghan sot bolghanliqi heqqide pikir yürgüzmekte.

Amérikadiki adwokat nuri türkel ependi nur bekrining sotini siyasiyliqtin mustesna emes dep qaraydighanliqini otturigha qoydi.

Nuri türkel sözide gerche nur bekri 20 yilliq hoquq tutush jeryanida chirikliktin xali bolalmighan dep qaralghan teqdirdimu, xitay hakimiyiti terbiyelep yétishtürgen nur bekridek xitaygha sadaqetmen bir Uyghur emeldarning emeliyette yéterlik qoghdinishqa érishelmeydighanliqini tekitlep ötti.

Adwokat nuri türkel ependi nur bekrining sotlinishidiki bezi siyasiy arqa körünüshler heqqidimu pikir bayan qildi. U xitay kompartiyesining yuqiri hakimiyet chembirikige kirgen nur bekridek emeldarlarni jazalash arqiliq öz kadirlirigha "Hökümetning kütken yéridin chiqmisang yaki chiriklik qilsang, teqdirining nur bekridin perqliq bolmaydu" dégen agahlandurush bérishni meqset qilghanliqini ilgiri sürdi.

Nur bekri bu yil 2-aprél küni "Parixorluq we chiriklik" jinayiti bilen resmiy qolgha élin'ghan we xitay memliketlik aliy teptish mehkimisining körsetmisi bilen shényang sheherlik xelq teptish mehkimisi shu jaydiki ottura xelq sot mehkimisige nur bekrining délosi üstidin eyibname sun'ghan.

Xitay özige sadaqetsiz dep qarighan yaki tehdit hés qilghan Uyghur we bashqa millet kadirlirini rayonda "Ikki yüzlimichilik" bilen eyiblewatqan we yaki siyasiy wezipilerge qoyghan kadirlarni "Parixorluq" jinayiti bilen eyiblep qattiq jazalawatqan bir peytte xitaygha bolghan sadaqetmenliki bilen dang qazan'ghan nur bekrining tutqun qilinishi muhajirettiki Uyghurlarda we xelq'araliq metbu'atlarda qattiq ghulghula qozghimaqta.

2008-Yili Uyghur aptonom rayonluq partkomning mu'awin sékrétari we aptonom rayonluq xelq hökümitining re'isi bolup teyinlen'gen nur bekri 2009-yilidiki "5-Iyul weqesi" de siyasiy meydanining "Qet'iy" ikenlikini körsitip, "Qosh tilliq ma'arip" siyasitining mejburiy we téz sür'ette ijra qilinishida asasliq rol oynighan. Buning bilen u xitay hökümitining teqdirlishige, Uyghurlarning küchlük eyibleshlirige uchrap kelgen idi.

Muhajirettiki közetküchiler nur bekridek xitayning eng yuqiri hakimiyet qatlimida hoquq tutqan bir emeldarning qolgha élinishi we uning üstidin yuqiriqidek eyibnamining sunulushi xitay kompartiyesining rayondiki héchbir Uyghurgha ishenmeydighanliqining yarqin bir misali dep mulahize qilmaqta.

Bezi analizchilar nur bekrining "Pare yégen pul sommisi" din qarighanda uning 15 yildin yuqiri késilish éhtimalliqi barliqini texmin qilmaqta.

Amérika Uyghur birleshmisining re'isi ilshat hesen ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi: "Uyghurlar teripidin satqun dep éghir halda eyiblinip kelgen nur bekrining sotlinishi xitay üchün herqandaq bir Uyghurning tehdit hésablinidighanliqini körsitip béridu. Uyghurlarning bügünkidek éghir weziyetke qélishi shundaqla 3 milyondek Uyghurning lagérlargha qamilishida nur bekrining biwasite jawabkarliqi bar, elwette. Emdilikte uning parixorluq bilen eyiblinishi we yaki uninggha qandaq hökümning pichilishtin qet'iynezer uning Uyghur xelqining neziridiki selbiy obrazigha tesir körsitelmeydu. Nur bekrining xitay hökümiti özige dönggigen bu gunahlirini étirap qilishi yaki jinayitini boynigha élishi nur bekrining xitay hökümitige hayati boyi teslim bolghanliqini körsitip béridu, xalas."

Ilshat hesen axirida mundaq dédi: "Nur bekri Uyghurlar tarixida xitay hakimiyet organlirida hoquq tutqan kadirlar ichide xelqige héchqandaq menpe'et élip kélelmigen, xitaygha shunche sadaqet bildürüpmu eng axirida xitayning siyasiy tuziqigha chüshken Uyghur emeldarlarning ülgisini yaratti."

Toluq bet