Nurgül xanim üch yil burun weten'ge qaytqan oghlining xewirini kütmekte

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2020-03-13
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiyede yashawatqan nurgül ghappar xanimning alaqisi üzülgen oghli adiljan raxman.
Türkiyede yashawatqan nurgül ghappar xanimning alaqisi üzülgen oghli adiljan raxman.
RFA/Azigh

Dunya ayallar xatire küni pütün dunya miqyasida her xil shekillerdiki ayallar hoquqini qoghdash pa'aliyetliri bilen xatirilendi. Biraq Uyghur ayalliri dunyaning qeyiride bolushidin qet'iynezer yenila kishilik hoquq krizisi we siyasiy ziddiyetlerning qurbani bolup kelmekte. Xitayning Uyghur rayonidiki étnik qirghinchiliq siyasetliri we yighiwélish lagérliri tüzülmisi tüpeyli chet'eldiki Uyghur ayallirining intayin paji'elik qismette ikenliki melum bolmaqta.

Nurgül ghappar mana mushundaq Uyghur ayallirining biridur. U ürümchi shehiridin bolup, ikki perzenti bar iken. Nurgül xanim hazir kichik oghli bilen türkiyede yashimaqta. U üch yildin béri weten'ge pasport yéngilash üchün qaytqan balisining xewirini taqetsizlik bilen kütmektiken.

Uning oghli adiljan rahman 1999-yili 4-ayning 29-küni tughulghan bolup, bu yil 21 yashta iken. U 2012-yili 12-ayda anisi nurgül bilen misirgha oqush üchün kelgen iken. Alte aydin kiyin ezher uniwérsitétigha qobul qilin'ghan.

Adiljan rahman 2016-yili 5-ayda weten'ge qaytqan bolup, shu yili 11-ayda misirgha tekrar qaytip kelgen. Misirdiki xitay elchixanisigha pasportini yéngilash üchün iltimas qilghan, biraq misirdiki xitay elchixanisi pasportini yéngilap bérishni ret qilip, uning yurtigha qaytip yéngilishi kéreklikini éytqan. Adiljan rahman amalsiz 2017-yili 2-ayning 20-küni weten'ge pasportini yéngilash üchün qaytqan. Bu nurgül ghapparning chong oghlini eng axirqi qétim körüshi bolup, uning oghli bilen bolghan alaqisi shu yili 4-ayning 1-künidin étibaren pütünley üzülgen. 4-Ayning 7-küni nurgül xanim qoshnisidin balisi adiljanning tutulup ketkenlikini anglighan. 

Nurgül xanim bu heqte toxtilip, mundaq deydu: "4-Ayning 7-künidin hazirghiche oghlumning héchqandaq xewiri yoq. Oghlum jaza lagéridimu, türmidimu yaki xitaylar bashqa bir usullar bilen oghlumni öltürüwettimu, buni bilmeymen."

Nurgül ghappar hazir wetendiki oghlining ehwalidin qattiq endishelenmekte iken.

Nurgül xanim 2012-yili balisi adiljanni ezher uniwérsitétida oqutush üchün misirgha élip kelgen bolup, oghlini mektepke orunlashturup qoyup ürümchige qaytqan. Keynidin 2016-yili 12-ayning 30-küni balisini körüp kélish üchün misirgha qayta kelgen. Keynidin xitay hökümitining xalighanche tutqun qilish we yighiwélish lagérliri tüzülmisining Uyghur rayonida keng omumlishishi tüpeyli yurtigha qaytalmay misirda turup qalghan. 2017-Yili chong oghli weten'ge kétip qaytip kelelmigendin kéyin kichik oghli bilen dawamliq misirda turup qalghan. 2018-Yili 2-ayning 28-küni misirda yashash imkaniyiti qalmighanliqtin türkiyege kéliwalghan.

2016-Yilining bashliridin étibaren misir hökümiti xitay hökümitining bésimi bilen misirdiki Uyghurlarni xitaygha qayturushqa bashlighan bolup, eyni chaghda misir hökümiti bu weqe tüpeyli xelq'ara jem'iyet we kishilik hoquq teshkilatlirining qattiq tenqidige uchrighan idi. Misirda Uyghurlargha qaritilghan tutqun qilish herikiti bashlinishi bilen türkiyege kéliwalghan nurgül ghappar xanim bu jeryanda nurghun japa-musheqqet tartqan bolup, a'ilisi bilen bolghan alaqisining pütünley üzülüshi nurgül xanimni maddiy we meniwi jehettin intayin qiynighan. 

Nurgül xanim bu heqte toxtilip mundaq deydu: "Méning weten bilen alaqem üzüldi, iqtisadiy munasiwitimmu üzüldi. Bu yerdiki iqtisadiy qiyinchiliq, turalghu qiyinchiliqi we bu qiyinchiliqlarni qandaq bir terep qilish manga intayin tes keldi."

Nurgül ghappar hazir kichik oghli bilen türkiyede yashawatqan bolup, wetendiki perzentidin, ata-anisidin we pütün tonush bilishliridin xewer alalmaywatqinigha üch yil bolghan. Nurgül xanim koruna wirusi seweblik oghli we wetendiki a'ilisidin qattiq ensirimekte iken. Nurgül xanim yighiwélish lagéri yaki türmige solinish éhtimalliqi bolghan oghli heqqidiki endishilirini bayan qilip yene mundaq dédi: "Bir nechche ayning yaqi korona wirusi tarqaldi. Korona wirusi sirtta normal yashawatqan insanlargha nisbetenmu qoghdinish bir qeder tes bolghan wirus bolup, biz qoghdinalmaywatqan ehwal astida jaza lagéri we türmidiki kishiler özini qandaqmu qoghdaydu? ularning taziliq shara'iti we tamaqliri intayin nachar tursa."

Közetküchlerning qarishiche, xitayning Uyghur rayonidiki siyasetliri we yighiwélish lagéri tüzülmisi Uyghur rayonidiki kishilerningla hayatigha tesir yetküzüp qalmay, belki chet'eldiki Uyghur a'ililirining turmushighimu qattiq tesir yetküzmekte iken. Oghli we a'ilisi bilen alaqisi pütünley üzülgen, istanbulda maddiy we meniwi qiyinchiliqlargha duch kelgen nurgül xanim kishilik hoquq teshkilatliri we xelq'ara jem'iyetni zulumgha süküt qilmasliqqa chaqirdi.

Toluq bet