Ölimalar bilen ziyaliylar “Sün'iy bölünüshke xatime bérish” ke kélishken

Enqeredin ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim teyyarlidi
2024.02.12
turkiye-olima-ziyaliy-01 Bir qisim Uyghur ölima we Uyghur ziyaliyliri istanbulda yighin achqanda chüshken xatire süret. 2024-Yili 8-féwral, istanbul
RFA/Erkin Tarim

Ötken hepte axiri bir qisim Uyghur ölima we Uyghur ziyaliyliri istanbulgha jem bolup, milliy dewada hemkarlishishning yolliri heqqide muhakime ötküzgen hemde “Ölimalar bilen ziyaliylar arisida shekillendürülgen sün'iy bölünüshke xatime bérish” mesiliside pikir birliki hasil qilghan.

8-Féwraldin 11-féwralghiche dawam qilghan bu yighin'gha dunyaning her qaysi jayliridin kelgen qiriqqa yéqin Uyghur ziyaliysi we ölimasi qatnashqan. Ular yighin dawamida yene Uyghurlarning milliy mewjutluqigha munasiwetlik mesililer toghrisidimu dostane, emma oxshimaydighan nuqtilardin muhakime élip barghan we axirida birleshme bayanat élan qilghan.

Bir qisim Uyghur ölima we Uyghur ziyaliyliri istanbulda achqan yighindin körünüsh. 2024-Yili 8-féwral, istanbul
Bir qisim Uyghur ölima we Uyghur ziyaliyliri istanbulda achqan yighindin körünüsh. 2024-Yili 8-féwral, istanbul
RFA/Erkin Tarim

Birleshme bayanatta munular körsitilgen: “Milliy musteqilliq kürishimiz we musteqilliqtin kéyinki dölet qurush musapimizde din bilen penning rolini bir-biridin ayriwetkili bolmaydu. Shunga Uyghur jem'iyitide xitayning suyiqesti bilen shekillen'gen sün'iy ayrimichiliqqa xatime bérishimiz lazim. Arimizdiki perqlirimiz, öz'ara ixtilap we ittipaqsizliqning menbesi emes, belki öz'ara hemkarliq we tereqqiyatning amili we türtkisidur. ”

 “Saheler-ara söhbet yighini” namliq mezkur yighin türkiyediki Uyghur jama'et erbabi abdujélil turanning teshebbusi we teshkillishi bilen wujudqa kelgen bolup, bu, muhajirette mushu sahede ötküzülgen tunji yighin bolup hésablinidiken.

Abdujélil turan ependim birleshme bayanatta otturigha qoyulghan muhim mezmunlarni biz bilen ortaqlashti we bayanattiki töwendiki maddilarni oqup ötti: “Ikkinchi, islam Uyghurlarning diniy étiqadi, hayat yoli we milliy kimlikining yadrosidur. Islam bizning kimlikimiz, medeniyitimiz we qediriyitimizning asasiy gewdisi. Bügünki dunyada pen bilimlirige ehmiyet bérishmu texirsizdur. Her sahedikilerning öz'ara bir-birini chüshinishi we hörmet qilishi zörürdur. Üchinchi, Uyghurlarning milliy menpe'eti ortaq nuqtimizdur. Otturimizdiki her qandaq ixtilap we detalash milliy menpe'etimizdin üstün emes. Lékin némining milliy menpe'etimiz ikenlikini bir tereplime emes, her sahe arisidiki muzakire we diyalog arqiliq milliy iradimizning tejellisi süpitide békitish lazim. ”

Bir qisim Uyghur ölima we Uyghur ziyaliyliri istanbulda achqan yighindin körünüsh. 2024-Yili 8-féwral, istanbul
Bir qisim Uyghur ölima we Uyghur ziyaliyliri istanbulda achqan yighindin körünüsh. 2024-Yili 8-féwral, istanbul
RFA/Erkin Tarim

Birleshme bayanatqa asaslan'ghanda, bu yighinda yene saheler-ara söhbetni dawamlashturush üchün saheler-ara diyalog munbiri tesis qilip, xizmetlerni kéngesh arqiliq orunlash méxanizmi berpa qilish qarar qilin'ghan.

D u q ning diniy xizmetlirige mes'ul ijra'iye hey'iti mu'awin re'isi turghunjan alawuddin ependimu mezkur yighin'gha ishtirak qilghan. Uning qarishiche, bu üch künlük yighin jeryanida her sahe zatliri arisida öz'ara chüshinish hasil bolghan.

U mundaq dédi: “Xitay hökümiti bu dewaning aldinqi sepide méngiwatqan qérindashlirimizning, ziyaliylirimizning, diniy ölimalirimizning arisigha salmaqchi bolghan ixtilap, toqunush, jédel-majiralarning aldini élish. Qandaq qilghanda arimizdiki ixtilaplarni tügitip pütün diqqitimizni xitayning millitimizge élip bériwatqan irqiy qirghinchiliqigha qarshi, sherqiy türkistan xelqining musteqilliq dewasini téximu yuqiri pellige kötürüsh üchün muzakiriler élip bérildi. Bu témilarda ortaq pikirler hasil boldi. Diniy ölimalar bilen ziyaliylar, siyasiy teshkilatlar otturisidiki chüshinishmeslik mesililiri bu yerde hel bolghan boldi. Omumen qilip éytqanda bu qétimqi yighin, ghelibilik we yuqiri sewiyede échildi. ”

 Türkiye istanbuldiki medeniyet uniwérsitéti diniy ilimler kespi oqutquchisi, sherqiy türkistan ölimalar birliki re'isi doktor alimjan boghda ependimu mezkur yighin'gha diniy sahediki erbablar qatarida ishtirak qilghan zatlarning biri. Uning bildürüshiche, bu yighin diniy ölimalar bilen Uyghur ziyaliyliri otturisidiki öz'ara chüshinishni chongqurlashturushqa yol achqan.

 Bu qétimqi yighin'gha köp sanda Uyghur ayal ziyaliylarmu ishtirak qilghan. Bulardin biri edebiy terjiman amine wahit sedef xanimdur. U, bu yighin'gha baha bérip, ijtima'iy taratqularda her sahediki Uyghurlarning munazire élip bériwatqanliqini, bu yighinda oxshimaydighan köz qarashtiki Uyghurlarning munazire arqiliq öz'ara chüshinish peyda qilghanliqini ilgiri sürdi.

Bir qisim Uyghur ölima we Uyghur ziyaliyliri istanbulda achqan yighindin körünüsh. 2024-Yili 8-féwral, istanbul
Bir qisim Uyghur ölima we Uyghur ziyaliyliri istanbulda achqan yighindin körünüsh. 2024-Yili 8-féwral, istanbul
RFA/Erkin Tarim

 Abdujélil turan ependining éytishiche, yighin diniy we penniy sahediki serxillar arisida mewjut yaki sün'iy shekillendürülgen pikir ixtilapigha xatime bérish meqsitide chaqirilghan bolup, közligen netije hasil qilin'ghan.

 U, mundaq dédi: “Bu qétimliq yighin xitay tajawuzchiliri wetinimiz sherqiy türkistanni bésiwalghan 75 yildin buyan din bilen pen, ölimalar bilen ziyaliylar arisida shekillendürülgen sün'iy bölünüshke xatime bérishni, Uyghur ölimalar bilen ziyaliylar arisidiki öz'ara chüshinishni ilgiri sürüshni we milliy menpe'etlirimiz asasida qol tutushup birlikte küresh qilishni meqset qilghan idi. ”

 Yighin'gha amérika, gérmaniye, norwégiye, shiwéytsariye, qazaqistan we türkiyedin bolup 40 etrapida Uyghur ziyaliysi we diniy ölimalar ishtirak qilghan. Yighin bundin kéyinki qerellik halda chaqirilidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.