Доктор язеҗи: уйғурларға кимликлирини унтуш үчүн бесим қилиниватиду

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2019-09-11
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур академийәсиниң уюштуруши билән истанбул топкапидики фатиһ султан мәһмәт университетиниң йиғин залида ечилған йиғинда албанийәлик тәтқиқатчи доктор олиси язеҗи сөзлимәктә. 2019-Йили 6-сентәбир, түркийә.
Уйғур академийәсиниң уюштуруши билән истанбул топкапидики фатиһ султан мәһмәт университетиниң йиғин залида ечилған йиғинда албанийәлик тәтқиқатчи доктор олиси язеҗи сөзлимәктә. 2019-Йили 6-сентәбир, түркийә.
RFA/Arslan

Албанийәлик тәтқиқатчи доктор олиси язеҗи әпәнди истанбулда ечилған ахбарат елан қилиш йиғинида хитайниң уйғур дияридики җаза лагерлирини зиярәт қилғандин кейинки көз қарашлирини ипадиләп, «хитайниң уйғурларни қамап, қорқутуп кимликлирини унтушқа вә күчлинип оттуриға чиқишиниң алдини елиш үчүн уларни бесим астиға елишқа урунуватқанлиқини көрдүм», деди.

Уйғур академийәсиниң уюштуруши билән, 6-сентәбир күни истанбул топкапидики фатиһ султан мәһмәт университетиниң йиғин залида, «шәрқий түркистандики аталмиш тәрбийәләш мәркәзлириниң маһийити» дегән темида ахбарат елан қилиш йиғини өткүзүлди. Йиғинда, хитайниң уйғур дияридики җаза лагерлирини зиярәт қилип кәлгән албанийәлик тәтқиқатчи доктор олиси язеҗи, хитайниң җаза лагерлирини зиярәт қилғанда көргән вә һес қилған чүшәнчилирини оттуриға қойди вә хитайниң зулумиға шаһитлиқ қилип сөз қилди.

Йиғинға анатолийә агентлиқи, т г р т телевизийә қанили, қарар гезити, ARD германийә телевизийәси вә әл җәзирә телевизийәси қатарлиқ ахбарат органлириниң мухбирлири кәлди вә доктор олиси язеҗини айрим-айрим зиярәт қилди.

Йиғинда алди билән истиқлал марши оқулғандин кейин уйғур академийәсиниң рәиси, профессор алимҗан инайәт ечилиш сөзи қилди.

Профессор алимҗан инайәт, доктор олиси язеҗиниң түркийәгә кәлгәнликиниң әһмийәткә игә икәнликини билдүрүп мундақ деди: «һазирғичә хитай даирилири уйғурларға һәр хил җинайәтләрни артип үч йилдин буян қамақта тутуватиду. Улар һәр түрлүк қийин-қистаққа учраватиду. Һазирғичә бу һәқиқәтләр көп аңлитилмиди. Хитай өзлири үчүн пайдилиқ хәвәр ишләйдиғанлиқиға ишәнгән дөләтләрниң мухбирлирини хитайға дәвәт қилди. Алдин тәйярланған ясалма лагерлар мухбирларға көрситилди. Мухбирлар наһайити яхши қарши елинған, меһмандостлуқ көрситилгән, сәнәт номурлар қоюлған. Әмма виҗданлиқ бәзи мухбирлар хитайниң арзуси бойичә хәвәр йезишқа қарши чиқти».

Профессор алимҗан инайәт сөзидә йәнә доктор олиси язеҗиниң хитай зиярити тоғрисида тохтилип мундақ деди: «язеҗи хитайниң уйғурлар үчүн қурған аталмиш тәрбийәләш мәркәзлирини, тәрбийәләш мәркизи әмәс җаза лагери икәнликигә, инсанларниң қийин-қистаққа учриғанлиқиға шаһит болди. Лагердики уйғурларға илгири мәҗбурий ядлаттурулған текистләрниң оқутулидиғини, һәммә ишниң бир сенарийәдин ибарәт икәнликини деди. У буларни видийоға елип испатлиди. Шуниң билән дуня бу мухбирниң көзи арқилиқ шәрқий түркистандики вәзийәтни билгән болди».

Тәтқиқатчи доктор олиси язеҗи әпәнди уйғурларға алақидар һәқиқәтни өз көзи билән көрүш үчүн хитай тәрипидин орунлаштурулған паалийәткә бир мухбир болуш сүпити билән қатнашқанлиқини билдүрди.

У мундақ деди: «хитайниң уйғурларни қамап, қорқутуп кимликлирини унтушқа вә күчлинип оттуриға чиқишниң алдини елиш үчүн уларни бесим астиға елишқа урунуватқанлиқини көрдүм. Уйғурларниң тәсирлириниң йоқилиши үчүн бәк системилиқ бир шәкилдә иҗра қилиниватқан ассимилятсийә сиясәтлирини көргән болдуқ»

У йәрдә көргәнлиригә һәйран қалғанлиқини ипадилигән доктор олиси язеҗи әпәнди: «у йәрдики наһәқчиликни көрүп көзлиримгә ишәнмәй қалдим, сараң болай дедим, бәк тәсиргә учридим, бу һадисиләрдин 21-әсирдики бүгүнки күндә инсанларниң һазирму қулға охшаш лагерларға ташланғанлиқини вә қамалғанлиқини көрүшни күтмигән идим».

Доктор олиси язеҗи әпәнди, мусулман дөләтләрниң хитайға бесим қилиши керәкликини ипадилиди, бирақ өзиниң улардин үмид күтмәйдиғанлиқини билдүрди.

Доктор олиси язеҗи әпәнди, лагерда көргәнлириниң өзидә чоңқур из қалдурғанлиқини билдүрүп мундақ деди: «лагерда учрашқан бир мусулманға әссаламуәләйкум дедим. Хитайчә мәрһаба деди. Әссаламуәләйкум дегән ипадиниму ағзидин чиқиралмайду. Пәқәтла хитайчә сөзлишиду. У йәрдики инсанларға маймунға охшаш муамилә қилинидикән».

Олиси язеҗи әпәнди йиғинда инглизчә сөз қилған болуп, униң сөзлирини истанбулдики сабаһаддин заим университетиниң оқутқучиси доктор бурһан сети тәрҗимә қилип өтти.

Йиғин ахирида доктор олиси язеҗи әпәндигә уйғур академийәси тәрипидин тон чапан кийдүрүлди вә гүл-чечәк тәқдим қилинди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт